Ah, België. Het land waar zelfs de post niet gewoon brieven bezorgt, maar ook politieke gunsten, verborgen contracten en miljoenen aan subsidies. In 2023 kwam bpost weer in het oog van de storm terecht: niet door verloren pakjes, maar door verloren geloofwaardigheid.

Zwijndrecht, ooit een rustige gemeente aan de Schelde, blijkt al jaren langzaam te worden vergiftigd. Niet door een of andere schimmige maffia, maar door een fabriek die officieel netjes in orde was. Terwijl bewoners hun tuintjes sproeiden en kinderen in zandbakken speelden, sijpelden er giftige stoffen in hun bloed. En de Vlaamse overheid? Die was héél druk bezig met de andere kant op te kijken.

België en politieke schandalen: het is een match made in heaven. Van verdwenen miljarden tot mondmaskers die nooit toekwamen, elke crisis is bij ons een opportuniteit om te scoren, te verdelen en vooral: te vergeten. Toen corona ons land platlegde, dacht iedereen dat het virus onze grootste vijand was. Bleek dat we vooral moesten opletten voor een ander soort besmetting: de Belgische bureaucratie.

In deze reeks mag natuurlijk onze guitige krullenbol niet ontbreken. Ze wou jongeren van straat houden, maar hield vooral de subsidies niet bij. Wat begon als een feelgoodproject met hiphop en hoop, eindigde als één van de duurste solo’s uit de Belgische politiek. Welkom bij de Let’s Go Urban-saga: een verhaal waarin de beats verdwenen, maar het geld bleef rollen.

Er zijn politieke blunders die zachtjes wegglijden in de vergetelheid, en er zijn er die nog jaren in de huiskamers worden uitgespuwd bij de woorden ‘energie’ of ‘belasting’. Dit verhaal hoort in die tweede categorie. Geen corruptie, geen smeergeld, geen geheime rekeningen in Panama: gewoon pure incompetentie, vakkundig verpakt in een groene strik. Door een blauwe mevrouw, weliswaar.

Er zijn schandalen die stinken naar geld, en er zijn schandalen die ruiken naar de dood. Asbestgate hoort ongetwijfeld tot die tweede categorie. Want decennialang wist men in België, van bedrijfsleiders tot politici, dat het ‘wondermateriaal’ asbest helemaal niet zo wonderlijk was. Het was goedkoop, sterk en hittebestendig, maar ook dodelijk. En toch bleef men het spul jarenlang in onze huizen, scholen, fabrieken en zelfs kippenhokken stoppen.

Er zijn veel manieren om een luchtvaartmaatschappij aan de grond te krijgen. Je kunt een slecht management aanstellen, de concurrentie onderschatten, of gewoon je vliegtuigen in de verkeerde richting laten vliegen. België koos in de jaren ’90 echter voor een eigen, bijzonder efficiënte methode: politieke bemoeienis, wanbeleid en een peperdure samenwerking met Swissair. Het resultaat? De trots van de Belgische luchtvaart, Sabena, ging roemloos failliet en de belastingbetaler mocht het puin ruimen.

Augustus 1996. België hield de adem in — en schaamde zich tegelijk te pletter. Wat begon als een weerzinwekkende misdaadzaak rond één man, Marc Dutroux, groeide al snel uit tot een nationaal trauma dat het politieke en gerechtelijke systeem tot op het bot ontmaskerde. Geen financieel geknoei deze keer, maar iets nog veel erger: een totaal falen van justitie, politie en politiek gezond verstand.

Ah, de jaren ’90. De tijd van foute dassen (en strikjes in dit geval), faxmachines en politieke schandalen die elkaar sneller opvolgden dan nieuwe afleveringen van Thuis. Eén van de sappigste uit die periode? Het beruchte ‘kasgeldboekje’ van Elio Di Rupo: een klein notitieboekje dat bijna het politieke einde betekende van de latere premier en PS-boegbeeld.

Publipart is geen obscure gemeentelijke club waar weinig mensen van gehoord hebben. Integendeel: dit was lange tijd een van de duidelijkste voorbeelden van hoe graaisocialisten zichzelf royale penningen toestopten via intercommunales, met weinig controle, weinig verantwoording en een heleboel inkomensstromen op de achtergrond. Rond Luik waren PS-manatarissen hier diep in verstrengeld. Hier hoe het precies zat, hoe de graaicultuur eruitzag, welke politieke mechanismen vervoor zorgden dat het lang kon doorgaan en wie de rekening uiteindelijk moest betalen...

Als er één staatsbedrijf is dat als een tragikomedie op rails door het land dendert, dan is het wel de NMBS. Terwijl de reiziger bibbert op een koud perron en alweer op een vertraagde trein staat te wachten, vliegen er in de directiekantoren miljoenen euro’s door ramen en deuren. Van de Fyra-flop tot de zoveelste aanbestedingsklucht en zelfs ordinaire interne fraude: het Belgische spoorbedrijf is een schoolvoorbeeld van hoe je publieke middelen niet moet beheren.

Gent, 2016. Terwijl de meeste Vlamingen gewoon gingen werken, hun rekeningen betaalden en op zondag al eens een pint gingen drinken, lag in de Fiere Stede een tijdbom te tikken. Wat er volgde, was geen sprookje maar een schandaal vol vastgoed, politieke vriendendiensten en miljoenen die in rook opgingen. En nee: Vandenbroucke zat er deze keer voor niks tussen.

In een tijd waarin een telefoonaansluiting in België maanden op zich liet wachten, bleek de staatsmaatschappij RTT (Regie voor Telegrafie en Telefoon) achter de schermen een waar goudmijntje voor aannemers, politici en bevriende bedrijven. Terwijl de doorsnee Belg blij mocht zijn als hij eindelijk een vaste lijn kreeg mét kiestoon, vloeiden er miljarden Belgische frank richting obscure firma’s en socialistische kopstukken.

Het klonk zo mooi: Samusocial, de Brusselse organisatie die zich dag en nacht inzet om daklozen een bed, een maaltijd en wat waardigheid te geven. Tot bleek dat het niet alleen de zwaksten waren die daar beter van werden. In 2017 barstte de bom: achter de façade van solidariteit zat een graaicultuur verborgen waarbij politici zichzelf gul beloon­den voor ‘vergaderingen’ die soms niet eens plaatsvonden. Het werd een van de meest gênante en beschamende affaires van de Belgische politiek.

België heeft in de voorbije decennia al flink wat politieke thrillers voortgebracht, maar Kazachgate springt eruit als een verhaal dat zo door een scenarioschrijver lijkt verzonnen. Het bevat alles: obscure miljardairs, duistere lobbyisten, machtige advocaten, politieke deals achter gesloten deuren en een juridisch staartje dat tot in het hart van de Belgische politiek reikte.

Charleroi, de grauwe industriestad in Henegouwen, stond in de jaren 2000 bekend als le pays noir: ooit de trots van de Waalse staal- en mijnindustrie, maar intussen een broeihaard van armoede, werkloosheid… en politiek gekonkel waar zelfs de Italiaanse maffia jaloers op zou worden. De lokale afdeling van de Parti Socialiste (PS) maakte er een eigen snoepwinkel van gemeentelijke contracten van. En iedereen mocht graaien: schepenen, ambtenaren, bevriende aannemers, zolang je maar het juiste partijlidkaartje in je portefeuille had.

Als er ooit een handleiding komt met de titel ‘Hoe maak ik van een saaie intercommunale een geldmachine voor partijvrienden’, dan staat Publifin/Nethys ongetwijfeld op de cover. Het schandaal dat in 2016 aan het licht kwam, is een schoolvoorbeeld van politiek zelfbediening, met de Luikse PS als hoofdrolspeler. Vergeet Panama Papers en LuxLeaks: dit was gewoon homegrown graaien. Nummer drie in onze reeks ‘Politieke schandalen in België’.

Er zijn politieke schandalen, en er zijn klassiekers die smaken naar een echte Belgisch stoofpot van gesjoemel, sluwe boekhouders en boterzachte straffen. De KB Lux-affaire hoort absoluut in die tweede categorie. Een verhaal van valiezen vol zwart geld, Luxemburgse discretie en een partij – de toenmalige CVP, nu CD&V – die officieel de vlag van waarden en normen droeg, maar achter de schermen vrolijk met de duivel danste: deel twee van onze nieuwe reeks ‘Politieke schandalen in België’.

België heeft door de jaren heen al heel wat politieke smeerlapperij gezien, maar Agusta-Dassault blijft de Rolls-Royce onder de corruptieschandalen. Het klinkt als een chique champagnehuis, maar in werkelijkheid was het een ordinaire omkoopoperatie met de PS en haar topbonzen in de hoofdrol. Oftewel: we beginnen onze gloednieuwe reeks 'politieke schandalen in België' met wellicht het meest bekende.