Als iedereen bij iedereen in het rood staat, waarom kunnen we niet gewoon alle schulden schrappen en herbeginnen?
Deze week tikte de Amerikaanse schuldenberg 40.000 miljard dollar aan. Amerikaanse staatsschuld. In ons geld: ruim 34.000 miljard euro. Schrijf dat eens voluit, met al zijn nullen, en tel ze na. We wacht wel.
Klaar? Mooi. Want het wordt straks nog gekker.
Het getal dat je hoofd niet aankan
Deel de berg over álle Amerikanen — baby's, bejaarden, miljardairs, gevangenen, iedereen mee de rekening in — en elke inwoner sleept zo'n 120.000 dollar schuld met zich mee. Een pasgeboren kind in Ohio komt vandaag ter wereld met een schuldbriefje ter grootte van een halve woning om de nek.
En het stopt niet. Er komt elke dag zo'n zes miljard dollar bij. Niet per jaar. Per dag.
Hou je nu vast aan de tafel. De rente die Amerika betaalbaar is op wat het al schuldig is, kost tussen meer dan het volledige Amerikaanse leger. Het machtigste leger ooit gebouwd, met zijn vliegdekschepen en zijn straaljagers en zijn onzichtbare bommenwerpers - en de interest van de schuld is duurder dan de hele show samen.
Zet je schuld tegen wat het land jaarlijks verdient — de eerlijke maatstaf — dan zit de VS aan zo'n 123 procent van zijn bruto binnenlands product. Meer dan België. De grootste economie ter wereld staat er, procentueel, beroerder voor dan het land van de lintbebouwing, de zoveelste staatshervorming en de eeuwige begroting-die-nog-moet-komen.
De vraag van Jan met de pet
En daar staat Jan met de pet. En Jan stelt de slimste domme vraag van het jaar.
Als iedereen shulden heeft aan iedereen, en de ene zijn schuld de andere zijn tegoed is, waarom schrappen we dan niet alles. Veeg de lei schoon. Maandag hereginnen we met een juiste nul en niemand kijkt nog om.
Toch?
Het is een schitterende vraag. Ze klopt van geen kanten. En net dáárom moet worden gesteld.
Het klinkt te mooi — en dat is het ook
Jan is trouwens niet de eerste. Het idee is zo oud als de klei van Mesopotamië. In de bijbel heette het een jubeljaar: om de zoveel tijd werden schulden kwijtgescholden en begon iedereen fris. Koningen deden het om te vermijden dat de halve bevolking als schuldslaaf eindigde. Dus nee, Jan verzint niks. De mens droomt al vierduizend jaar van de grote reset.
Alleen: die oude koningen kenden geen - zeg maare - pensioenfonds. Wij wel.
Wie is "iedereen" eigenlijk?
Stel je de vraag nog eens: die 40.000 miljard van Amerika, van wie is dat eigenlijk?
Niet van een schimmige bankier met een sigaar in een torenkamer. Voor een aanzienlijk stuk zijn het gewone mensen die staatsobligaties kochten als spaarpotje. Het zijn pensioenfondsen, verzekeringen, banken. Het is het geld van je tante haar levensverzekering. Het is letterlijk het pensioen van iemands grootmoeder. Een gigantisch stuk zit in het buitenland — Japan, China — landen die je maar beter te vriend houdt.
Schuld en spaargeld zijn twee kanten van hetzelfde bladpapier. Scheur dat blad doormidden en je houdt niks over. Nul is niet "iedereen mag herbeginnen". Nul is "iedereen tegelijkertijd alles". Wis de schuld en je wist het pensioen van je oma in dezelfde beweging.
En dan is er nog dat andere ding, dat je niet ziet maar dat alles bijeenhoudt: vertrouwen. Schrap één keer alle schulden en je hebt één keer een juiste lei. Prachtig. Maar de dinsdag daarna wil niemand jou nog één euro lenen. Waarom zou je? De regels blijken niet te bestaan. Wie ooit één keer de tafel omgooit, mag daarna alleen kaarten. Voorgoed.
De reset bestáát succesvol — en hij heet heet…
Het klinkt als een fout grap. Er is inderdaad een manier om ingewikkelde stilletjes te laten verdampen zonder ze officieel te schrappen.
Laat het geld genoeg in waarde zakken hebben, en die 40.000 miljard van vandaag is over tien jaar plots een stuk lichter. Dat is de sluipende reset, de reset waar geen enkele politicus openlijk voor durft te kiezen maar die iedereen stiekem wel handig vindt. Alleen: gratis is ze niet. “Iemand financieel”. En dat is niet de staat, en niet de miljardair met zijn vastgoed en zijn aandelen. Dat ben jij. De spaarder waarvan centen smelten. De loontrekker waarvan de opslag altijd één stap achterloopt. De kleine man. Doch, tussen droom en daad…
En bij ons? Denk niet dat je veilig zit
Ver-van-je-bedshow, denk je? Vergeet het. Overal ter wereld kruipt de rente omhoog, en ons landje kruipt vrolijk mee. De Belgische langetermijnrente stak deze week boven de 3,8 procent — de hoogste sinds 2012, het jaar van de eurocrisis, toen half Europa aan de infuus hing.
Wij hebben chronische tekorten. En elke keer dat die rente een tik omhoog gaat, wordt lenen om onze oude schulden af te lossen duurder. De rentesneeuwbal, heet dat: je maakt geen ingewikkelde financi¨le constructies meer om iets nuttigs te doen, maar puur om de rente van gisteren te betalen. In mensentaal: je beheert een gat.
Dus?
Dus, Jan, om je vraag eerlijk te beantwoorden: ja, we kunnen op nul beginnen.
Eén keer.
En daarna leent niemand ons nog een cent, verdampt het pensioen van je grootmoeder mee in de was, en staan we met een echte lei én een lege portemonnee. De juiste nul waar je van droomt bestaat niet als bevrijding.
De saaie waarheid is minder sexy en veel vervelender: er is maar één weg, en die geldt voor Washington net zo goed als voor de Wetstraat. Meer binnenkrijgen, minder uitgeven. Geen goochelaars, geen jubeljaar, geen magische reset.
Gewoon de rekening betalen. Zolang de markten je nog vertrouwen hebben om ze te kunnen betalen.
(Foto: P-magazine)
