Het volwassenenonderwijs in Vlaanderen beleeft weinig feestelijke eindejaarsdagen. Wat begon als een prijsverhoging voor cursisten, eindigt nu in een sanering van het personeel. Duurdere lessen, minder inschrijvingen, en vervolgens ontslagen: volgens critici betaalt het volwassenenonderwijs vandaag twee keer de rekening voor hetzelfde beleid.
Aan de basis ligt een beslissing van Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir, die bij haar aantreden vastlegde dat het volwassenenonderwijs jaarlijks 50 miljoen euro minder moet kosten. Die besparing werd deels doorgeschoven naar de cursist. In mei gingen de inschrijvingsgelden fors omhoog, vooral voor wat de regering ‘hobby-opleidingen’ noemt. Bloemschikken, fotografie, videobewerking, maar ook populaire taallessen zoals Spaans, Engels en Frans werden plots een stuk duurder.
Voor veel cursisten betekende dat concreet dat een volledig schooljaar niet langer 180 euro kostte, maar richting 480 euro ging. Tegelijk werden sommige meer arbeidsmarktgerichte opleidingen goedkoper, vanuit de redenering dat het volwassenenonderwijs in de eerste plaats mensen moet activeren richting werk.
Het gevolg liet zich raden. De voorbije maanden daalde het aantal inschrijvingen bij de dertig Centra voor Volwassenenonderwijs met zo’n zeven procent. Ondanks de hogere tarieven leverde dat alles samen ‘slechts’ 33,4 miljoen euro extra op. Het gat was dus nog niet gedicht.
En dus komt nu het volgende hoofdstuk: besparen op mensen.
Volgend jaar moet het volwassenenonderwijs 10 miljoen euro minder uitgeven aan personeel en werking, in 2027 loopt dat bedrag op tot 30 miljoen euro. Waar de financiering normaal wordt berekend op basis van de inschrijvingen van de afgelopen drie jaar, kiest de regering nu voor een berekening op slechts één jaar. Dat maakt de klap extra groot.
Hoeveel jobs er precies verdwijnen, is officieel nog niet vastgelegd, maar intern wordt gesproken over “een paar honderd” personeelsleden. In de wandelgangen circuleren cijfers tot 350 voltijdse equivalenten, op een totaal van iets meer dan 7.000 werknemers in het volwassenenonderwijs en de basiseducatie.
Volgens minister Demir is die ingreep logisch. Minder inschrijvingen betekenen volgens haar nu eenmaal minder personeel. Het tegendeel zou volgens haar slecht beleid zijn. Ze benadrukt ook dat het volwassenenonderwijs geen vrijetijdsbesteding mag worden, maar vooral een instrument moet zijn om mensen sneller aan het werk te krijgen. Daarnaast wijst ze op de tekorten in het leerplichtonderwijs, waar ontslagen leerkrachten eventueel aan de slag zouden kunnen.
De vakbonden zien dat anders. Zij spreken van grote onrust, gebrek aan duidelijkheid en een gebrek aan respect voor de expertise van leerkrachten die vaak al jaren actief zijn in her- en bijscholing. Volgens hen staat deze besparing haaks op alle mooie beleidsverklaringen over levenslang leren, bijscholen en het versterken van mensen op de arbeidsmarkt.
Daar komt nog bij dat ook de automatische indexering van de werkingsmiddelen wordt geschrapt. Dat kost het volwassenenonderwijs volgend jaar nog eens 700.000 euro extra, en in 2027 zelfs meer dan 2 miljoen euro. Voor velen voelt het alsof het volwassenenonderwijs systematisch wordt behandeld als een makkelijk spaarpotje, precies in een periode waarin de overheid zegt dat levenslang leren belangrijker is dan ooit.
Eerst worden cursussen duurder, waardoor minder mensen zich inschrijven. Daarna wordt dat dalend aantal inschrijvingen gebruikt als argument om personeel te schrappen. Of hoe een sector in een perfecte besparingscirkel wordt geduwd, waar vooral lesgevers en cursisten de rekening betalen.
