In Vlaanderen lijkt het toeval opvallend vaak dezelfde postcodes te kiezen als waar ministers en parlementsleden wonen.
Gemeenten waar Vlaamse ministers en parlementsleden hun thuisbasis hebben, krijgen merkbaar meer Vlaamse project- en investeringssubsidies dan andere steden en gemeenten. Dat is geen buikgevoel meer van lokale oppositie, maar nu ook academisch onderbouwd.
Zo schrijft de Tijd op woensdag: de cijfers zijn niet alleen scheef, ze zijn ook meetbaar scheef.
Een studie van de Universiteit Gent brengt de Vlaamse subsidiestromen tussen 2004 en 2023 in kaart en komt tot een opvallende vaststelling: politiek gewicht binnen de Vlaamse overheid vertaalt zich in meer geld op lokaal niveau.
De juiste mensen op de juiste plaats (en de juiste gemeente)
Volgens het onderzoek ontvangt een Vlaamse gemeente gemiddeld 139,28 euro per inwoner per jaar aan project- en investeringssubsidies.
Maar zodra er een Vlaamse minister in die gemeente woont, stijgt dat bedrag met gemiddeld 33,71 euro per inwoner extra.
Dat is bijna een kwart meer.
Bij parlementsleden is het effect iets kleiner, maar nog steeds duidelijk zichtbaar: plus 8,5 procent subsidies voor gemeenten met een Vlaams parlementslid binnen de stads- of gemeentemuren.
Of eenvoudiger gezegd: waar politiek zwaargewichten wonen, stroomt er net iets meer Vlaams geld binnen.
Meerderheid scoort beter dan oppositie
De studie nuanceert het beeld wel. Niet elke politicus zorgt automatisch voor extra subsidies in zijn of haar thuisgemeente.
Bij parlementsleden is het effect vooral zichtbaar bij leden van de meerderheid. En nog opvallender: wanneer die ook burgemeester zijn, is het effect het sterkst, met een stijging tot 14 procent.
Ministers die vanuit het bedrijfsleven of het middenveld in de regering terechtkwamen, tonen dat effect dan weer niet.
De conclusie van de onderzoekers: het draait niet enkel om de functie, maar vooral om het netwerk, de lokale verankering en de toegang tot de juiste kanalen.
Geen smeergeld, wel systeemlogica
De UGent benadrukt dat er geen directe bewijzen zijn van politieke beïnvloeding in individuele dossiers. Het gaat om statistische verbanden, geen rechtstreekse causaliteit.
Toch past het patroon opvallend goed in wat internationaal al vaker werd vastgesteld in landen als de VS, Frankrijk, Spanje en Italië: politieke nabijheid en subsidietoekenning leven zelden volledig gescheiden levens.
Of zoals een academicus het voorzichtig formuleert: wie dicht bij het vuur zit, staat zelden in de kou.
“Don’t ask, don’t tell” in subsidiebeleid
De studie geeft geen partijpolitieke analyse, maar interviews met ex-ministers en parlementsleden schetsen wel hoe het systeem in de praktijk werkt: goed geïnformeerd zijn, dossiers volgen en vooral weten waar de subsidiekranen zitten.
Maurits Vande Reyde (Durf) is al jaren kritisch voor wat hij noemt een Vlaamse subsidiecultuur waarin transparantie niet altijd de hoofdrol speelt.
Volgens hem geldt vaak een ongeschreven regel: “Don’t ask, don’t tell”.
“Wie zou er nu niet voor zijn eigen regio opkomen?”
Vlaams minister van Begroting Ben Weyts (N-VA) ziet het probleem minder scherp.
Volgens hem is het net logisch dat politici investeren proberen binnen te halen voor hun eigen regio. Kiezers verwachten dat zelfs, stelt hij.
De omgekeerde situatie — politici die niets doen voor hun eigen achterban — zou volgens hem pas echt problematisch zijn.
1,7 miljard euro en 120 manieren om het te verdelen
Vlaanderen verdeelt jaarlijks ongeveer 1,7 miljard euro via zo’n 120 subsidieprogramma’s voor lokale besturen.
Voor kleinere bedragen volstaat een ministerieel besluit. Grotere dossiers gaan via bijkomende controles en adviezen, maar onder bepaalde drempels blijft de beslissingsruimte aanzienlijk.
Volgens critici is net daar de grijze zone ontstaan waarin politieke nabijheid en administratieve besluitvorming elkaar soms ongemakkelijk raken.
Een systeem dat zichzelf blijft uitleggen
Voorstanders wijzen op procedures, jury’s en regels die willekeur moeten uitsluiten.
Critici zien vooral een systeem waarin wie de weg kent, sneller geraakt waar het geld zit.
En ergens tussen die twee interpretaties blijft één vaststelling hangen uit het onderzoek: gemeenten met de juiste politieke bewoners doen het gemiddeld beter in de subsidieverdeling.
Toeval, zegt de ene kant.
Structuur, zegt de andere.
En Vlaanderen? Dat betaalt intussen gewoon verder.
(Foto: AI-P-magazine)
