Je praat met een vriend over een nieuwe barbecue en vijf minuten later krijg je reclame voor barbecues. Toeval? Of zit je smartphone stiekem mee te luisteren? Het antwoord is misschien nog iets ongemakkelijker: je telefoon hoeft helemaal niet mee te luisteren om bijzonder veel over je te weten.
Je kent het ongetwijfeld. Je zit op café, vertelt dat je dringend nieuwe schoenen nodig hebt en nog voor je thuis bent, krijg je op Instagram reclame voor sneakers. Je zweert dat je er niet naar gezocht hebt. Je hebt er alleen maar over gepraat. De conclusie is snel getrokken: dat verdomde ding luistert mee.
Alleen bestaat er geen overtuigend bewijs dat grote advertentieplatformen voortdurend de microfoon van je smartphone gebruiken om gesprekken af te luisteren voor gepersonaliseerde reclame. Dat zou bovendien een behoorlijk omslachtige manier zijn om informatie te verzamelen die ze vaak al op andere manieren bezitten.
Want terwijl jij je zorgen maakt over je microfoon, heeft je smartphone mogelijk al geregistreerd waar je geweest bent, welke websites je bezocht hebt, welke filmpjes je bekeken hebt en hoe lang je bij die ene foto bent blijven hangen. En daar kunnen adverteerders verrassend veel mee aanvangen.
Je hoeft niets te zeggen om alles te verklappen
Stel: je zoekt op Google naar een romantisch weekendje in de Ardennen. Vervolgens bekijk je op Instagram een filmpje over een vakantiehuisje met een jacuzzi en klik je op een advertentie voor een restaurant in Durbuy.
Je hebt nergens gezegd dat je een romantisch weekend plant. Toch zou het behoorlijk logisch zijn als je de komende dagen advertenties voor hotels, restaurants en bubbelbaden voorgeschoteld krijgt.
Advertentieplatformen kunnen informatie verzamelen over je zoekgedrag, je activiteiten op hun eigen diensten en je bezoeken aan websites die hun advertentie- of analysetechnologie gebruiken. Daaruit leiden ze af wat je mogelijk interessant vindt.
Dat gebeurt niet noodzakelijk doordat één bedrijf alles over je weet.
Verschillende bedrijven verzamelen verschillende stukjes informatie, die samen een behoorlijk gedetailleerd beeld kunnen opleveren.
Je smartphone hoeft dus helemaal geen gesprekken af te luisteren. Je vertelt hem iedere dag al vrijwillig een heleboel.
Zelfs je toiletbezoek kan interessant zijn
Het wordt pas echt bijzonder wanneer we naar je dagelijkse gewoontes kijken. Sommige apps verzamelen locatiegegevens, terwijl andere bijhouden wanneer en hoe vaak je ze gebruikt. Als je voortdurend je locatie deelt, kunnen bepaalde diensten bijvoorbeeld afleiden waar je woont, waar je werkt en op welke plaatsen je regelmatig komt.
En als je iedere ochtend om 7.12 uur je telefoon ontgrendelt, een kwartiertje door Instagram scrolt en vervolgens een halfuur niet meer beweegt, kan een app misschien vermoeden dat je ochtendroutine begonnen is.
Of je op dat moment daadwerkelijk op het toilet zit, weet je smartphone natuurlijk niet. Tenzij je daar zelf iedere ochtend een foto van maakt, maar dan hebben we een heel ander probleem.
Toch toont het aan hoeveel informatie er uit ogenschijnlijk onschuldige gegevens kan worden afgeleid. Je hoeft je adres niet in te vullen wanneer je telefoon iedere avond op dezelfde plaats ligt. En je hoeft niet te vertellen waar je werkt wanneer je toestel vijf dagen per week op hetzelfde adres opduikt.
Niet iedere app heeft toegang tot al die gegevens, maar wie veel toestemmingen geeft, kan behoorlijk wat informatie prijsgeven.
Waarom je plots reclame krijgt voor iets waarover je net sprak
Maar hoe zit het dan met die barbecue waarover je gisteren op café hebt gepraat?
Daar bestaan verschillende mogelijke verklaringen voor. Misschien heb je eerder al iets opgezocht over tuinmeubelen. Misschien bezocht je vriend een website over barbecues en behoren jullie tot een vergelijkbare doelgroep. Of misschien krijg je die reclame al weken te zien, maar valt ze je pas op nadat je over het onderwerp hebt gesproken.
Ons brein is bijzonder goed in het herkennen van toevalligheden. De honderden advertenties die totaal niets met ons leven te maken hebben, vergeten we onmiddellijk. Die ene advertentie die akelig goed aansluit bij een recent gesprek, onthouden we wél.
Dat betekent niet dat digitale reclame onschuldig is. Integendeel. De technologie om mensen op basis van hun gedrag en interesses te profileren, is inmiddels zo uitgebreid dat voortdurend meeluisteren vaak overbodig zou zijn.
En dat is misschien nog wel de meest ongemakkelijke vaststelling.
Hoe zorg je ervoor dat je telefoon wat minder nieuwsgierig wordt?
Gelukkig hoef je niet meteen terug te keren naar een Nokia 3310 om je privacy een beetje te beschermen.
Begin eens met de instellingen van je smartphone. Zowel Android als iPhone laten je controleren welke apps toegang hebben tot je locatie, microfoon, camera en andere gevoelige gegevens. Heeft een spelletje dat je tijdens de lunch speelt echt permanent toegang tot je locatie nodig? Waarschijnlijk niet.
Ook bij Google, Meta en andere grote platformen kun je de instellingen voor gepersonaliseerde advertenties aanpassen. Daarmee verdwijnt reclame niet, maar kun je wel beperken welke informatie voor advertentiedoeleinden wordt gebruikt.
Verder kun je in je browser cookies van derden beperken, regelmatig ongebruikte apps verwijderen en bij nieuwe apps niet automatisch op ‘Alles toestaan’ drukken. Kies voor locatiegebruik bij voorkeur ‘Alleen tijdens gebruik’ wanneer permanente toegang niet nodig is.
En misschien de belangrijkste tip: een gratis app is niet noodzakelijk gratis. Soms betaal je met je aandacht, soms met je gegevens en vaak met allebei.
Je smartphone is een fantastisch toestel. Hij helpt je de weg vinden, houdt je agenda bij, maakt foto's en zorgt ervoor dat je zelfs op het toilet nog het laatste nieuws kunt lezen.
Maar misschien hoeft hij niet werkelijk alles over je te weten.
Zelfs niet als je daar iedere ochtend een kwartier de tijd voor neemt.
