We zijn er bijna, maar nog niet helemaal.
Kinderen krijgen hun eerste smartphone later, ouders trekken aan de digitale handrem. Maar tussen goede bedoelingen en de realiteit van YouTube-shorts gaapt een steeds groter wordend gat.
Het lijkt erop dat jonge ouders het licht hebben gezien. Geen gsm meer in de wieg, geen TikTok op toilet. De gemiddelde leeftijd waarop kinderen hun eerste smartphone krijgen, schuift op naar negen jaar en acht maanden. Nog geen tien dus, maar de richting zit goed. In 2021 kreeg de helft van de peuters nog een smartphone onder de snotneus geduwd, vandaag is dat nog maar een kwart. En ook tablets – alias het ideale zwijgspeeltje bij een huilbui – zijn in vrije val bij de nul- tot vierjarigen.
Het Vlaams Kenniscentrum Mediawijs spreekt van "meer bewustwording" bij ouders. Wij noemen het: laatkomers die eindelijk wakker schrikken van wat hun mini’s allemaal te verwerken krijgen in hun hersenen-in-aanleg. Heb je dat al eens gecheckt? Om misselijk van te worden, de hoeveelheid onzin er in een eindeloze stroom van lawaaierige shorts die in algoritmisch geperste dopamine-snoepjes worden aangeboden.
Korter op scherm, later aan toestel
De nieuwe cijfers van Mediawijs tonen een trendbreuk: ouders stellen het moment van de eerste gsm uit, kiezen kritischer content, en proberen de schermtijd af te bouwen. Vier jaar geleden mochten drie op vier kinderen nog eindeloos korte filmpjes bekijken – nu is dat nog maar iets meer dan vier op tien. Ouders lijken te beseffen dat het nauwelijks te controleren is wat er allemaal voorbijflitst, dat de kleintjes sneller klikken dan ze kunnen denken en dat algoritmes zich geen fluit aantrekken van pedagogie.
Van huiswerk tot hashtags
Toch blijft de kloof tussen intentie en realiteit groot. De cijfers zijn ontnuchterend. Meer dan de helft van de negen- tot twaalfjarigen zit al vlotjes op het internet. En hoewel het smartphonegebruik later start, loopt het daarna snel op. Huiswerk maken op een scherm is al de norm bij vijfjarigen (!) – 63 procent van de vijf- tot achtjarigen maakt digitaal huiswerk, en dat loopt op tot 90 procent bij jongeren ouder dan twaalf.
Dat wordt straks misschien wél wat minder, want onderwijsminister Zuhal Demir schrapte de gratis laptop voor elk kind. Niet alleen uit financiële noodzaak, maar omdat ze gelooft in schrijven met de hand. Tegen de wind in, maar misschien net op tijd.
De mythe van de leeftijdsgrens
En dan die andere heilige graal: de minimumleeftijd voor sociale media. Officieel is die 13 jaar, maar 84 procent van de kinderen heeft al een account voor die tijd. Sommige ouders helpen zelfs mee om het account aan te maken – liever toezicht dan verstoppertje, zo redeneren ze. En een verbod tot 16 dan, zoals experten met klinkende namen als Dirk De Wachter en Steven Laureys onlangs vroegen in een open brief?
Mediawijs gelooft er niet in. Een opgelegde leeftijdsgrens is volgens hen niet alleen moeilijk controleerbaar, maar ook een vrijgeleide voor Meta, TikTok & co om nog minder moeite te doen. Want als jongeren zogezegd niet op het platform mogen, waarom zouden die bedrijven zich dan nog druk maken om hun welzijn?
In een nieuwe visietekst – geschreven met Child Focus, KU Leuven, VUB, de Vlaamse Jeugdraad en anderen – pleiten ze voor meer begeleiding, betere wetgeving en vooral: een breder perspectief. Want het gaat niet alleen over Instagram. Het gaat ook over AI-chatbots, games en andere verslavende speeltjes die moeiteloos hun weg vinden naar kinderogen.
De clash tussen ideaal en werkelijkheid
De cijfers van Mediawijs bewijzen: ouders wéten het. Ze willen het ook beter doen. Maar tussen weten en doen zit het algoritme. Dat van YouTube, dat van TikTok, dat van Fortnite en binnenkort dat van elke AI-speelkameraad. En het zijn net die algoritmes die sneller groeien dan onze inzichten.
Dus ja, de leeftijd voor een eerste smartphone stijgt. Maar zolang ouders tegelijk YouTube Kids toelaten en het scherm gebruiken als digitale babysit, blijft het dweilen met de oortjes open. Kinderen mogen dan later een toestel krijgen, het is pas de eerste battle in een veel grotere oorlog. Een oorlog waar ouders best wat scherper bewapend aan de start verschijnen. Of tenminste met de pincode van hun kind z’n TikTok-account.
(Foto: Shutterstock)
