Een veldfles, een slaapzak of twee wapens waarmee je op anderhalve kilometer afstand iemand kunt doden: bij Defensie raakt er al eens iets zoek.
Stel je voor dat je bij je baas aanklopt en uitlegt dat je de autosleutels van je bedrijfswagen kwijt bent, dat zoiets “zeer onaangenaam, maar moeilijk te vermijden” is en dat je om “operationele redenen” niet kunt zeggen waar je ze verloor. Je zou de deur uit worden gelachen. Het Belgische leger komt met een soortgelijke uitleg voor twee scherpschuttersgeweren die vorig jaar spoorloos verdwenen. Een zakmes of een veldfles zou je nog kunnen begrijpen. Met deze wapens kun je op bijna anderhalve kilometer afstand een mens doden of een licht gepantserd voertuig buiten gevecht stellen.
Twee wapens voor het echte werk
Het eerste wapen is een AX 338 van Britse makelij: een precisiegeweer van zo'n anderhalve meter lang en zeven kilo zwaar, dat tot op 1.400 meter nauwkeurig een doel kan raken. Bij ons gebruiken onder meer de Special Forces het. Het tweede is een Amerikaanse Barrett .50: een zogenaamd antimaterieelgeweer van bijna vijftien kilo, met een bereik van 1.800 meter en een kaliber dat berucht is om zijn verwoestende impact. Samen kosten ze zo'n 20.000 à 24.000 euro, maar hun prijs is het minste probleem. In verkeerde handen vormen dergelijke wapens een ernstig veiligheidsrisico.
Hoe ze verdwenen, weet niemand buiten Defensie, of beter: niemand wil het zeggen. Het nieuws kwam pas boven water toen N-VA-Kamerlid Peter Buysrogge, voorzitter van de Kamercommissie Landsverdediging, zijn partijgenoot en minister van Defensie Theo Francken ondervroeg over zoekgeraakt materiaal. Francken gaf geen details. Defensie zelf liet na enig aandringen weten dat het “omwille van operationele veiligheid hierover helaas geen verdere informatie kan verstrekken”.
Buysrogge vond dat elk verloren wapen er één te veel is, maar begreep uit het antwoord van de minister dat Defensie dit “nauwgezet opvolgt”. Een N-VA-commissievoorzitter die een N-VA-minister ondervraagt en genoegen neemt met diens antwoord: zo ziet parlementaire controle er in dit land soms uit. In het voetbal noemen ze dat een een-tweetje.
Een etiket van Decathlon
De oplossing van de minister is even ontroerend als onthullend. Defensie gaat militair materiaal uitrusten met RFID-labels, het soort etiketjes dat ook sportwinkelketen Decathlon gebruikt en dat je met radiogolven kunt uitlezen. Daarmee wil het leger sneller en nauwkeuriger inventariseren, van parachutes tot vuurwapens. Een sportwinkel weet dus blijkbaar al jaren beter waar zijn wandelsokken liggen dan het Belgische leger waar zijn sluipschuttersgeweren gebleven zijn.
Dat Defensie in 2026 nog werk moet maken van een sluitend inventarissysteem voor wapens, is op zich al veelzeggend.
Bronnen binnen Defensie zeggen dat het in een organisatie met meer dan 25.000 militairen moeilijk te vermijden is dat er al eens materiaal verloren raakt. Trainingen, verplaatsingen, buitenlandse oefeningen en operaties brengen nu eenmaal een ingewikkelde logistiek met zich mee. Dat begrijpen we voor helmen, slaapzakken en veldtelefoons. Voor wapens geldt echter een andere norm. Wapens worden achter slot bewaard, geregistreerd, uitgegeven en teruggebracht, en elke stap hoort te worden afgetekend. Als er ondanks dat systeem twee dergelijke geweren spoorloos verdwijnen, schort er iets aan de controle. Met logistiek ongemak heeft dat weinig meer te maken.
Geen alleenstaand geval
Wie denkt dat dit een uitzondering is, moet even terugbladeren. Tussen 2016 en 2020 registreerde Defensie 5.521 dossiers van verloren of gestolen materiaal, waaronder vuurwapens en munitie. Een twintigtal wapens werd nooit teruggevonden.
In 2021 wandelde beroepsmilitair Jürgen Conings, die op de lijst van potentieel gevaarlijke extremisten stond, met een arsenaal aan zware wapens de kazerne uit. Toenmalig minister van Defensie Ludivine Dedonder moest toegeven dat er grote fouten waren gemaakt.
Ook bij de federale politie raakten de voorbije vijf jaar 26 wapens zoek of werden ze gestolen, waaronder een zwaar halfautomatisch FN SCAR-geweer uit de kazerne in Etterbeek. De politie gaf toen zelf aan dat bij een dergelijke diefstal de kans groot is dat een van haar eigen mensen betrokken is.
Het patroon is vertrouwd: het verlies raakt pas publiekelijk bekend wanneer een parlementslid ernaar vraagt of een krant het opgraaft, de uitleg blijft vaag en de oplossing is een nieuw systeem dat in de toekomst alles beter moet maken. Wie verantwoordelijk was voor de verdwenen geweren, of er iemand gestraft werd en of de wapens intussen mogelijk in criminele handen zijn beland, weten we niet.
Operationele veiligheid is een handig schild. Het beschermt soms terecht militaire geheimen, maar kan evengoed de reputatie beschermen van wie geblunderd heeft.
Meer geld, maar waar zijn de geweren?
België haalt sinds vorig jaar de NAVO-norm van 2 procent van het bbp en de uitgaven voor het leger stegen van zo'n 5,3 miljard dollar in 2014 tot naar schatting 13 miljard dollar dit jaar. Om de defensie-uitgaven op te trekken, moest er jaarlijks 4,5 miljard euro extra worden gevonden. De regering zocht en zoekt daarvoor onder meer geld in besparingen elders.
Vicepremier Frank Vandenbroucke rekende voor dat 5 procent van het bbp, de nieuwe NAVO-doelstelling op lange termijn, overeenkomt met de uitgaven voor alle taken van de federale overheid samen, behalve de sociale zekerheid.
Terwijl er gediscussieerd wordt over de index, het vakantiegeld van gepensioneerden en het remgeld bij de dokter, raakt het leger geweren kwijt waarvan het niet eens wil uitleggen hoe ze verdwenen zijn. Vive la Belgique.
Ook de besteding van dat geld roept vragen op. Volgens recente rapporten gaat slechts 13 procent van het Belgische defensiebudget naar nieuw materieel en gaat het grootste deel naar personeelskosten en pensioenen. Een leger dat steeds meer geld krijgt, maar zijn bestaande wapens niet eens allemaal weet bij te houden, vraagt om een vertrouwen dat het zelf niet altijd waarmaakt.
Mogen we even weten waar die geweren zijn?
Wie miljarden extra vraagt aan een bevolking die tegelijk moet inleveren, mag op zijn minst uitleggen hoe het zit met de controle op zijn wapens. Twee verdwenen sluipschuttersgeweren zijn geen zoekgeraakte kantoorartikelen. Het zijn wapens die gemaakt zijn om te doden, betaald met belastinggeld en zoekgeraakt bij een instelling die nu vooral om begrip vraagt.
Dat begrip zou er wellicht sneller komen als er ook eens iemand openlijk verantwoordelijkheid nam. Zolang Defensie zich beroept op operationele veiligheid en voor de toekomst zwaait met een etiket van Decathlon, blijven twee bijzonder vervelende vragen onbeantwoord: waar zijn die geweren en wie draagt de verantwoordelijkheid als ze ooit op de verkeerde plaats weer opduiken?
(Fotomontage: Bert Van Den Broucke/ /Photo News)