Belgischer wordt het in Vlaanderen niet.
In nauwelijks vijf weken tijd heeft de Vlaamse regering voor ruim 4,3 miljard euro aan investeringsbeslissingen genomen. Eerst was er de instap van 2,77 miljard euro in Brussels Airport. Kort daarna volgde een nieuwe kapitaalinjectie van 1,56 miljard euro in Fluvius, de beheerder van het Vlaamse elektriciteitsnetwerk. Op het eerste gezicht lijkt het alsof de Vlaamse regering plots een mirakelformule heeft gevonden om geld te laten rollen, ondanks een begrotingstekort dat flirt met de grens van 4,5 miljard euro. Zou er in de Wetstraat een zeldzaam ezeltje leven dat moeiteloos eurobiljetten… je weet wel?
Tussenstation
Wie echter verder kijkt dan het cijfercircus, ontdekt dat deze miljardenoperaties plaatsvinden buiten het traditionele begrotingskader. Niet de Vlaamse begroting zelf, maar de Participatiemaatschappij Vlaanderen (PMV) neemt de rol op van geldverschuiver-in-chief. Deze investeringsmaatschappij, die sinds 2001 als financiële arm van de Vlaamse overheid optreedt, fungeert in dit soort dossiers als tussenstation voor strategische kapitaalinjecties.
De Vlaamse begroting? Geen hinder, geen hulp
Door te werken met een entiteit als PMV, blijft het begrotingspad van de Vlaamse regering formeel onaangetast. PMV staat immers buiten de reguliere begrotingsdiscipline en hoeft dus geen goedkeuring te krijgen van de Europese Commissie of andere waakhonden van de overheidsuitgaven. De miljarden richting Brussels Airport en Fluvius passeren via kapitaalverhogingen of leningen die PMV rechtstreeks aangaat. De Vlaamse begroting wordt op papier niet zwaarder belast, maar het systeem werkt wel als een sluipweg langs het klassieke begrotingstoezicht.
PMV beschikt over eigen reserves, maar bij transacties van deze omvang is het bijna onvermijdelijk dat er wordt geleend. De schuld komt op naam van PMV, maar de onderliggende garantie en het politiek eigenaarschap blijven onmiskenbaar Vlaams. Een transactie buiten het zicht van de begroting is dus nog geen transactie zonder gevolgen. Belgischer wordt het in Vlaanderen niet.
Geen begrotingsput, wel dividendreflux
Ook al blijft het begrotingskader formeel gespaard, de uitgaven zijn geen abstracte boekhoudtruc. Elke lening die PMV aangaat, moet worden terugbetaald met rente. Die rente drukt onvermijdelijk op de winstgevendheid van de investeringsmaatschappij zelf. Aangezien PMV jaarlijks dividenden uitkeert aan de Vlaamse regering, zal een stijging van de schuldenlast op termijn een daling van die dividenden veroorzaken. Indirect raakt de operatie dus wél het Vlaamse budget, alleen met vertraging en in mindere mate.
De Vlaamse regering schermt intussen met rendementsverwachtingen. Volgens haar berekeningen zullen de dividenden uit Brussels Airport vanaf 2028 de rentelast overstijgen. Dan wordt de investering pas echt "slim", omdat ze geld begint op te brengen. Maar dat veronderstelt stabiele markten, constante groei en vooral: geen nieuwe crisissen die de prognoses onderuit halen.
Meer schuld, meer invloed
Wat blijft, is het feit dat de Vlaamse overheid op korte termijn haar greep versterkt op twee strategische infrastructuren: de luchthaven van Zaventem en het elektriciteitsnet. Dat is economisch en politiek niet zonder belang. In een tijd waarin energiebevoorrading en mobiliteit onder druk staan en geopolitieke spanningen zich vertalen in grillige marktbewegingen, kan controle - zo beweren believers -over cruciale knooppunten op termijn een buffer vormen tegen afhankelijkheid en prijsinstabiliteit.
Tegelijk leidt dit soort investeringen wel tot een stijgende schuldenberg, die – hoewel buiten de begroting – niet onzichtbaar is voor kredietbeoordelaars. Ratingbureaus als Moody’s of Standard & Poor’s houden rekening met de bredere financiële architectuur van overheden, inclusief entiteiten als PMV. De vraag is dus niet of Vlaanderen meer schulden maakt, maar of het die schulden overtuigend als strategisch en beheersbaar weet te framen. In het beste geval levert dat stabiliteit op. In het slechtste geval een lagere kredietscore, met bijhorende hogere rente op toekomstige leningen.
Dus? Boekhouden op de rug van een sprookjesdier?
De Vlaamse regering voert investeringspolitiek zonder de begroting openlijk te belasten, via een vehikel dat zich buiten het klassieke toezicht bevindt. Technisch gezien is daar niets onwettigs of abnormaals aan – het is een praktijk die ook andere Europese regio’s en overheden toepassen. Maar het doet wel de vraag rijzen hoe transparant en duurzaam dergelijke constructies zijn.
Er wordt geen belastinggeld in rook geblazen, maar het geld komt ook niet zomaar uit de lucht vallen. Er wordt geleend, geschoven en herschikt. En hoewel de begroting proper blijft op papier, draagt Vlaanderen de risico’s in stilte mee. De facto wordt de financiële architectuur van de regio complexer, met meer verschuivingen onder de waterlijn dan erboven.
Dat alles levert misschien geen directe begrotingscrisis op, maar het doet weinig om het beeld te ontkrachten van een politieke cultuur waarin het vandaag altijd belangrijker lijkt dan morgen. In een begroting die al met rode cijfers flirt, maakt zo’n geldbeleid het mogelijk om tegelijk te investeren én te blijven ontkennen dat het geld op is.
Of dat sociaal, verstandig of structureel gezond is? Dat hangt af van de bril die men opzet. Maar wie beweert dat dit alles gebeurt in het belang van de burger, zonder latente gevolgen, verkoopt vooral... sprookjes.
(Foto: Bert Van Den Broucke / Photonews)
