Sophie Straat riep tijdens haar optreden op de Gentse Feesten op dat alle witte mannen naar achter moesten om baan te ruimen voor een andere kleur en gender. Wie op de barricade van de vrijheid staat en tegelijkertijd het publiek sorteert op kleur en geslacht, zaagt aan de poot waar hij zelf op zit.
De scène
Kouter, maandagavond. Boomtown, Gentse Feesten. Vlak voor 'De witte duif' pakt de Nederlandse zangeres Sophie Straat de micro en zegt wat ze een maand eerder op Best Kept Secret ook al zei: “Er is nooit tijd voor nuance, we zijn al veel te laat voor nuance, alle witte mannen naar achteren, het is tijd voor de meisjes, de queers, mensen van kleur." Applaus. En bovendien keken een paar honderd gezichten zoals je kijkt wanneer een treinconducteur in het Roemeense omroept dat jouw trein niet rijdt.
Op haar T-shirt: Popsterren tegen nazi's .
Laat dat zelfs bezinken. Het hemd zegt: wij delen mensen niet in op afkomst. De micro zegt: gij daar, met dat vel en die stengel, naar achter.
Wil je eerlijk blijven, ook als je boos bent?
Oké, een moshpit is geen democratie. Het is een variabele ruimte waar honderd kilo doorgaans wint van vijfenzestig. Vrouwen op festivals worden weggeduwd, betast, over het hoofd gezien — dat is geen sociologische hypothese, dat is de ervaring van vrijwel elke vrouw die ooit vooraan heeft geprobeerd staan. Wie zegt "maak eens plaats" doet iets wat een gastvrouw al eeuwen doet: kijken wie er niet aan tafel stoort en de stoelen verschuiven. Een podium is geen parlement. Ze vaardigt geen wet uit, ze doet een verzoek van drie seconden in een zaal waar je vrij bent om te blijven staan waar je staat.
Straat deed dit vorige maand ook al een keertje in Nederland en dat ging daar niet ongemerkt voorbij. Het zangeresje kreeg zowaar doodsbedreigingen geserveerd.
Nu ja, Straat heeft het volste recht om te zeggen wat ze zei. Maar het recht om iets te zeggen, wil nog niet zeggen dat het juist is. Want Straat sorteert verkeerd. Het wringt en het schuurt. Zij deelt haar publiek niet in volgens gedrag, maar volgens geboorte.
De grote elleboog die drie meisjes wegduwt: dat is gedrag. Daar kan je iemand op aanspreken. Maar "witte man" is geen gedrag. Dat is een huid en een chromosoom, twee dingen waar niemand ooit voor gesolliciteerd heeft. Je vraagt mensen om achteruit te gaan voor iets waar ze om te beginnen niet bij zijn geweest?
En wie staat daar dan? Niet De Witte Man, want die bestaat alleen in essays. Er staat een gast van negentien uit Ledeberg die drie zaterdagen in een magazijn heeft gewerkt. Er staat een man van vierenvijftig met een dochter op zijn schouders. Er staat iemand die van de muziek komt genieten. En wat hebben ze die avond geleerd? Dat er een categorie bestaat waar hij in valt, en dat die categorie soms naar achteren moet.
"Er is nooit tijd voor nuance"
Wellicht is dat nog wel de gevaarlijkste zin van de avond, en ze is er zonder blikken of blozen overheen gewalst.
Nuance is geen versiersel. Nuance is het hele apparaat. Het is het verschil tussen een dader en een groep waar de dader toevallig ook in zit. Het is het verschil tussen een rechtbank en een menigte.
Wie vindt dat vrijheid dringend is, heeft méér nuance nodig, niet minder. Haast is het excuus van iedereen die ooit een uitzondering op een principe wil maken.
(Foto: Pieter-Jan Vanstockstraeten/Photo News)
