De boodschap van de regering is de voorbije maanden glashelder geworden. Er moet bespaard worden. Dat betekent dat de gewone Vlaming zich stilaan mag voorbereiden op een hele reeks maatregelen die hij rechtstreeks in zijn portefeuille zal voelen. Er komt een wegenvignet. De pensioenen worden aangepakt. De werkloosheidsuitkeringen worden hervormd. Er circuleren plannen waarbij patiënten de eerste honderden euro's aan medische kosten zelf zouden moeten betalen vooraleer de mutualiteit tussenkomt.
Kortom: iedereen zal een steentje moeten bijdragen.
Alleen blijft veel mensen één vraag bezighouden. Als er echt zo weinig geld is... waarom beginnen we dan altijd bij de burger?
Misschien zijn er eerst nog wel een paar andere kastjes waar de overheid eens zou kunnen in kijken.
1. België heeft meer regeringen dan sommige landen provincies hebben
België blijft een buitenbeentje. We hebben een federale regering, een Vlaamse regering, een Waalse regering, een Brusselse regering en een Duitstalige regering. Daar horen telkens opnieuw ministers, kabinetten, administraties, communicatiediensten, woordvoerders, adviseurs en gebouwen bij.
Natuurlijk heeft dat historische redenen. Maar de vraag mag stilaan toch eens gesteld worden of dat apparaat niet efficiënter kan. Want wie thuis financiële problemen heeft, koopt doorgaans ook geen tweede woonkamer.
2. Minder kabinetten, meer efficiëntie
België staat al jaren bekend om zijn omvangrijke ministeriële kabinetten.
Elke minister beschikt over medewerkers, adviseurs, communicatiemensen en administratieve ondersteuning.
Uiteraard heeft een minister personeel nodig. Maar moet dat echt altijd zo uitgebreid? In de privé wordt van bedrijven verwacht dat ze efficiënter werken. Misschien mag de overheid zichzelf dezelfde vraag ook eens stellen.
3. Hotels zijn bedoeld voor toeristen
Tijdens de asielcrisis werden duizenden opvangplaatsen gecreëerd. Op sommige momenten gebeurde dat ook in niet zo goedkope hotels.
Dat was in noodsituaties misschien begrijpelijk. Maar noodmaatregelen hebben de vervelende gewoonte om langer te blijven bestaan dan oorspronkelijk bedoeld. Straffer nog: er worden nog meer hotels voor opgeëist.
Veel belastingbetalers vragen zich daarom af of hotels werkelijk de meest efficiënte oplossing blijven wanneer de rekening uiteindelijk bij de overheid terechtkomt.
4. Waarom blijven sommige mensen zonder verblijfsrecht hier zo lang?
Ook over het migratiebeleid woedt al jaren een stevig debat.
Wie geen verblijfsrecht heeft en bovendien zware feiten pleegt, belandt soms in een Belgische gevangenis.
Dat kost handenvol geld. De vraag die veel mensen zich stellen is eenvoudig. Is een snelle uitwijzing in zulke gevallen niet goedkoper én logischer dan jarenlang opsluiten op kosten van de belastingbetaler?
5. De overheid als mediabedrijf
De Vlaamse overheid lanceerde onlangs een podcast waarvoor over meerdere jaren een stevig budget wordt voorzien. Er zijn miljoenen subsidies voor fluitenzwaaiers die een ‘dekoloniserend’ dansje placeren.
Los van de inhoud rijst daarbij een bredere vraag. Moet de overheid zelf podcasts, video's en mediaproducties maken terwijl Vlaanderen al een openbare omroep heeft die precies daarvoor bestaat?
Communiceren is belangrijk. Maar ook daar mag af en toe eens gevraagd worden hoeveel communicatie nog communicatie is... en vanaf wanneer het gewoon een extra mediabedrijf wordt.
6. Subsidies: misschien iets kritischer kijken?
Subsidies zijn soms noodzakelijk. Onderzoek. Innovatie. Wetenschap. Daar zal bijna niemand problemen mee hebben.
Maar af en toe duiken er projecten op waarvan zelfs de meest creatieve belastingbetaler zich afvraagt hoe iemand ooit tot de conclusie kwam dat daarvoor overheidsgeld nodig was.
Misschien hoeft niet elke artistieke performance, elk sensibiliseringsproject of elke campagne automatisch met belastinggeld ondersteund te worden.
7. Externe consultants: altijd nodig?
Wanneer bedrijven willen besparen, kijken ze vaak eerst naar externe kosten. Bij de overheid lijken consultancyopdrachten dan weer soms eindeloos door te lopen.
Dat betekent niet dat consultants overbodig zijn. Wel dat je je mag afvragen of bepaalde expertise niet gewoon opnieuw binnen de eigen administratie kan worden opgebouwd.
8. Minder papier, minder administratie
Iedereen die ooit een dossier bij een overheidsdienst heeft geopend, weet dat België nog altijd dol is op formulieren.
Document A moet naar loket B. Loket B stuurt het door naar dienst C. Dienst C vraagt vervolgens opnieuw document A op. Ah ja, want dat is in heel die mallemolen zoek geraakt.
Digitalisering heeft al veel verbeterd. Maar er valt ongetwijfeld nog heel wat efficiëntiewinst te boeken.
9. Leegstaande gebouwen
Overheden beschikken over een indrukwekkend patrimonium. Niet alle gebouwen worden nog optimaal gebruikt.
Misschien hoeft de belastingbetaler niet alleen zuiniger te leven. Misschien kan de overheid dat zelf ook.
10. Begin eens bij jezelf
Dat is misschien nog de belangrijkste. Politici vragen de bevolking regelmatig begrip. Er moet bespaard worden. Iedereen zal een inspanning moeten leveren.
Dat klinkt op zich redelijk. Maar dan verwachten burgers ook dat de overheid eerst kritisch naar zichzelf kijkt.
Want eerlijk? Wanneer mensen horen dat ze langer moeten werken, meer zelf moeten betalen voor gezondheidszorg of opnieuw een nieuwe belasting voorgeschoteld krijgen, terwijl er tegelijk miljoenen blijven vertrekken naar projecten waar ze zelf het nut niet van inzien, ontstaat onvermijdelijk frustratie.
Eerst de eigen zolder opruimen
Niemand beweert dat je met deze tien voorstellen het volledige begrotingstekort oplost.
Zo eenvoudig is het natuurlijk niet. Maar politiek draait ook om symboliek. Wie van burgers vraagt dat ze offers brengen, doet er misschien goed aan eerst te tonen dat ook de overheid bereid is kritisch naar zichzelf te kijken.
Want besparen begint niet noodzakelijk bij de gepensioneerde, de patiënt of de werknemer.
Soms begint het gewoon met eens goed rond te kijken in je eigen huis... voor je bij de buren gaat aankloppen.
