Van rapport naar rapport: Vlaamse overheid kapt met dure praatfabrieken.
De Vlaamse regering heeft na jaren van vrije doorgang eindelijk beslist om de teugels aan te trekken voor de wildgroei aan dure consultants. Want wat jarenlang doorging als “externe expertise” bleek in de praktijk vooral een vergulde omweg om interne afbouw te compenseren met peperdure white collar freelancers, aangestuurd door PowerPoint en dagtarieven waar een doorsnee ambtenaar enkel van kan dromen.
Consultants: geweten te huur voor wie zelf niet durft beslissen
De consultancysector is intussen zó verweven met de werking van de Vlaamse overheid dat je je kan afvragen wie nog de baas is. Deloitte, PwC, EY — de usual suspects — passeerden de voorbije jaren frequent langs de kassa. Vooral tijdens de coronacrisis vlogen de rekeningen de deur uit, maar ook daarna bleef het inhuren van consultancybedrijven de norm. Terwijl de vorige legislatuur prompt 1.400 overheidsjobs schrapte, werd het werk gewoon doorgeschoven naar externe bureaus. Met facturen die vaak letterlijk met de natte vinger werden opgesteld.
Want wat een consultant precies doet, wil nog wel eens een raadsel blijven. Vage formuleringen als “strategisch advies”, “procesoptimalisatie” of “transformatietrajecten” verdoezelen het feit dat consultants zelden verantwoordelijkheid nemen voor hun aanbevelingen. Ze leveren net genoeg jargon om indruk te maken op managers zonder ruggengraat, maar niet genoeg helderheid om afgerekend te worden op resultaat. Het zijn externe gewetens voor overheden die geen beslissing durven nemen zonder een duur rapport dat hun buikgevoel bevestigt.
Nieuwe regels: meer controle, minder grijze zones
Minister-president Diependaele (N-VA) wil nu paal en perk stellen aan die schimmige praktijk. Externe consultants mogen voortaan alleen nog worden ingehuurd als:
- de opdracht hoofdzakelijk adviesverlening betreft;
- de kennis niet intern beschikbaar is;
- en de opdracht beperkt is in tijd en budget.
Er komt ook een verplichte “opportuniteitstoets”: een soort voorafgaande rechtvaardiging waarom men de klus niet gewoon intern kan klaren. Daarnaast wordt voortaan elk consultancycontract nauwkeurig geregistreerd, mét jaarlijkse rapportering over de uitgaven. Dat is geen overbodige luxe: op de simpele vraag hoeveel de Vlaamse overheid jaarlijks uitgeeft aan consultants kwamen ooit antwoorden die varieerden tussen de 42 miljoen en 1,5 miljard euro. Niemand weet het dus echt — of wil het weten.
De gouden raad: wil je rijk worden? Start een consultancybedrijf
Voor wie vandaag snel rijk wil worden zonder tastbaar product of duidelijke output, is het oprichten van een consultancyfirma een geweldig verdienmodel in Vlaanderen. Je levert advies dat niemand begrijpt, maar iedereen betaalt. Je vult beleidsvacua, camoufleert politieke besluiteloosheid, en kan zelfs in de luwte het beleid mee aansturen zonder ooit verkozen te zijn.
Dat daar nu zogenaamd een rem op komt, is eerder wishful thinking dan beleidsomslag. Want zolang ministers hun politieke verantwoordelijkheid durven outsourcen aan externe bureaus, blijft de business case ijzersterk. En zolang overheden liever betalen voor goed verpakte schijnzekerheid dan zelf hun huiswerk te maken, blijven consultants floreren.
Wie zijn geweten inhuurt, hoeft het zélf niet meer te hebben.
(Foto: Shutterstock)
