De jacht op de langdurig zieken blijft geopend.
Dertigduizend zwaar zieke Belgen werden in 2020, midden in de lockdown, tot hun pensioen thuisgeschreven, omdat geen enkele dokter hen nog mocht onderzoeken. Zes jaar later heet dat een schandaal. Blijkbaar is niet-gecontroleerd-worden intussen hetzelfde geworden als niet-ziek-zijn.
Pijnlijk
Er is deze week een cijfer opgedoken dat met veel misbaar de wereld is ingestuurd: nog altijd achttienduizend Belgen zitten tot hun pensioen op de ziekenkas door een eenmalige coronamaatregel, zonder dat ze nog op controle moeten. "Best schokkend", vinden ze bij N-VA dat de cijfers opvroeg. "Niet uit te leggen." Een maatregel die "de sociale zekerheid opblaast".
Grote woorden. Laten we ze even ontluchten, want zodra je weet wát er in 2020 precies is gebeurd, wordt het schandaal een stuk kleiner en de verontwaardiging een stuk goedkoper.
Wat er in 2020 echt gebeurde
December 2020. Tweede golf, lockdown, avondklok, knuffelcontact. In de ziekenhuizen liepen artsen leeg, en ook de adviserende dokters die langdurig zieken moeten beoordelen, zaten muurvast: door de coronaregels mochten ze een tijdlang geen fysieke onderzoeken doen, en de dossiers stapelden zich op. Daarom besliste de bevoegde commissie om ruim negenentwintigduizend mensen in één keer arbeidsongeschikt te verklaren tot hun pensioen. Eén druk op de knop.
En nu het detail dat in de verontwaardiging altijd wegvalt: die negenentwintigduizend werden niet blind of willekeurig gekozen. Het ging net om de mensen van wie de kans op een terugkeer naar de werkvloer sowieso al bijna nul was. Achtenvijftigplussers die al meer dan tien jaar ziek thuiszaten. Vijftigers die al vijf tot tien jaar arbeidsongeschikt waren. Mensen die al langer dan een decennium ziek waren. Met andere woorden: geen leger van profiteurs dat door de mazen glipte, maar precies de zwaarste, meest uitzichtloze dossiers, die men in volle pandemie een zinloze bureaucratische rituele dans bespaarde.
"Niet uit te leggen", of net heel goed uit te leggen
Hier zit de kern van het gegoochel. De verontwaardiging gaat niet over mensen die ten onrechte een uitkering krijgen. Ze gaat over het feit dat die mensen niet meer op controle moeten. En dat is niet hetzelfde. Iemand die al tien jaar ziek is, wordt niet plots gezonder omdat een arts een vakje aanvinkt. Een verlamming geneest niet aan een loket. Toch wordt het ontbreken van die controle verkocht alsof het bewijs is van misbruik, terwijl er geen greintje bewijs op tafel ligt dat ook maar één van die mensen zou kunnen werken.
"De burger mag toch minstens verwachten dat wie een uitkering krijgt, ook gezien wordt door een arts", klinkt het dan. Klinkt redelijk. Maar draai het eens om: de burger die al een decennium ziek is, mag toch minstens verwachten dat men hem niet elk jaar opnieuw als een verdachte behandelt.
En het is een jacht met twee geweren
Het mooiste is dat dit helemaal geen politiek gevecht is, hoe hard het ook zo wordt gebracht. N-VA is "geschokt. De minister die dit moet oplossen, is van Vooruit: die goeie oude Frank Vandenbroucke. DE man die corona beter dan wie ook wist te ‘beheren’. Ze zitten in dezelfde regering, en ze willen allebei hetzelfde: de bijna zeshonderdduizend Belgen die langer dan een jaar ziek zijn, zoveel mogelijk terug aan het werk. De ene vraagt de cijfers op en speelt verbaasd, de andere heeft allang zijn plan klaar. Het is geen controverse. Het is een estafette, waarbij links en rechts elkaar het stokje doorgeven in dezelfde wedloop: wie durft het hardst tegen de zieken te zijn.
En toch, om eerlijk te zijn
Nu wil willen we niet doen alsof ze geen punt hebben, want dat zou oneerlijk zijn. Een sociale zekerheid waarin niemand ooit nog eens bekeken wordt, is niet gezond. Omstandigheden veranderen, behandelingen verbeteren, en wie in 2020 op zijn vijfenveertigste werd afgeschreven, kan in 2026 misschien deeltijds iets. Periodiek eens praten met mensen is op zich verdedigbaar. En het klopt dat te lang thuiszitten mensen ook schaadt: het isolement, het verlies van ritme, van nut, van contact. Werken kán helpen bij herstel. Dat is geen praatje van een minister met dubbele agenda, dat is voor een deel van de mensen gewoon waar.
Alleen: er is een verschil tussen af en toe eens kijken of iemand geholpen kan worden, en van die controle een jaarlijks verhoor maken. En dat laatste is precies wat er nu op tafel ligt: tussen 2026 en 2029 wil de minister het dossier van tweehonderdachttienduizend langdurig zieken opnieuw tegen het licht houden, en wie tot zijn pensioen is thuisgeschreven, krijgt zelfs voorrang. Elk jaar opnieuw langs de dokter, om nog eens te bewijzen dat je nog altijd ziek bent.
Alleen wie vergevorderde kanker heeft, dementie, ALS, parkinson, een zware verlamming. Met andere woorden: je bent pas vrijgesteld van de verdenking als je ziekte catastrofaal genoeg is. Al wie "maar" een decennium arbeidsongeschikt is door iets minder spectaculairs, mag jaarlijks komen opdraven. Dat is geen zorgsysteem meer. Dat is een systeem dat ziekte als een vermoeden behandelt, en de zieke als iemand die het tegendeel moet aantonen.
En zo blijft de echte vraag onbeantwoord. Ze luidt niet "hoe komt het dat dertigduizend mensen aan de controle ontsnapten". Ze luidt "hoe komt het dat er zeshonderdduizend Belgen langdurig ziek zijn, en waarom is de eerste politieke reflex om op hen te jagen in plaats van te vragen wat hen kapot heeft gemaakt". Zolang die vraag niet gesteld wordt, blijft de jacht gewoon open. En het wild, zoals altijd, ligt al op de grond.
(Foto: Didier Lebrun/Foto Nieuws)
