In de Wetstraat is een nieuwe aflevering van de Belgische begrotingssoap begonnen. Met koning Filip als onvrijwillige getuige, Bart De Wever als premier die zijn geloofwaardigheid moet redden en Georges-Louis Bouchez en Conner Rousseau als twee hoofdrolspelers die voorlopig vooral bereid lijken tot toegevingen zolang niemand vraagt welke. De paleisverklaring klonk hoopvol. De politieke werkelijkheid alweer een stuk minder.
Toen de dieren nog spraken, werd een regeringscrisis opgelost met een akkoord. In het België van vandaag volstaat het voorlopig om de koning te vertellen dat iedereen bereid is water bij de wijn te doen. Daarna kan de politieke machine rustig verder vastlopen. Welkom bij de nieuwste aflevering van de federale begrotingssoap, waarin de hoofdrolspelers elkaar opnieuw met grote ernst aankijken en doen alsof niemand zich nog herinnert wat er vorige week precies werd beloofd.
Onze Filip
Koning Filip weigerde vrijdag het ontslag van premier Bart De Wever en stuurde hem terug naar de onderhandelingstafel. De vorst liet daarbij een opvallend optimistische boodschap verspreiden: alle vijf partijvoorzitters hadden hem formeel verzekerd dat hun partij bereid was toegevingen te doen om tot een begrotingsakkoord te komen. Een koninklijke mededeling met de geruststellende klank van een vredesverdrag. Alleen bleek de vrede van bijzonder korte duur.
Want zodra de deuren van het paleis achter hen dichtvielen, stonden de hakken opnieuw in het zand. De ene partij had naar eigen zeggen al genoeg toegegeven, de andere was niet van plan nog een millimeter te bewegen. De Belgische politiek heeft wel vaker moeite met de uitvoering van haar eigen beloftes, maar zelden wordt dat zo snel zichtbaar.
Water bij de wijn, liefst zonder de wijn
De inzet is bekend: de regering moet ongeveer tien miljard euro bijeen zien te krijgen. De klassieke ideologische loopgraven zijn daarbij opnieuw bemand. De MR van Georges-Louis Bouchez wil geen bijkomende belastingen, zeker niet voor vermogenden. Vooruit van Conner Rousseau wil net meer inkomsten halen bij de zogenaamde sterkste schouders.
De patstelling bracht De Wever vorige week tot de ultieme politieke truc: zijn ontslag aanbieden. De koning hield dat, zoals enigszins te verwachten viel, tegen, waarna de premier opnieuw aan de slag moest. Hij wil nu vooral weten wat de partijvoorzitters precies bedoelden met hun plechtige toezeggingen. Waren ze bereid om werkelijk te bewegen, of hadden ze in het paleis vooral een staaltje politieke beleefdheid opgevoerd?
Maandag mochten Bouchez en Rousseau als eersten op audiëntie bij de premier, deze keer niet bij de koning. Bouchez verscheen met vicepremier David Clarinval, Rousseau liet zich vergezellen door de kabinetschef van Frank Vandenbroucke. De gesprekken leverden weinig zichtbare vooruitgang op. Volgens socialistische bronnen moest je de aanpassingen in de voorstellen van De Wever met een vergrootglas zoeken. Na amper een uur stonden ze alweer buiten.
Een vergrootglas als onderhandelingstool: het is een beeld dat de Belgische begrotingspolitiek behoorlijk goed samenvat.
De koning als getuige
Voor Vooruit is het verhaal eenvoudig: de partij heeft haar toegevingen al gedaan en die staan in de begrotingstabel. De volgende zet moet dus van de andere kant komen. MR en N-VA moeten volgens de socialisten over de brug komen. Dat klinkt toch enigszins anders dan de indruk die het paleis vrijdag verspreidde, namelijk dat alle partijen bereid waren hun standpunten bij te stellen.
Aan Franstalige liberale zijde is de boodschap al even weinig soepel. Vicepremier David Clarinval herhaalde op RTL Radio dat de grens voor de MR dezelfde blijft. Bouchez houdt vast aan maximaal 1,1 miljard euro aan nieuwe inkomsten. Hij verwijst daarbij naar het regeerakkoord, waarin de verhouding tussen besparingen en nieuwe inkomsten werd vastgelegd: slechts één negende van de inspanning zou uit bijkomende inkomsten komen.
Wie daaraan wil raken, verandert volgens de MR in feite het regeerakkoord. Daarvoor moeten de partijvoorzitters opnieuw rond de tafel. Een redenering die vooral het voordeel heeft dat Bouchez zichzelf daarmee een sleutelpositie bezorgt. De man die geen bijkomende belastingen wil, bepaalt zo meteen ook wanneer er over bijkomende inkomsten mag worden gesproken.
Blufpoker met de kroon als inzet
Het is best mogelijk dat de onverzettelijkheid van MR en Vooruit gewoon deel uitmaakt van het onderhandelingsspel. In een begrotingsonderhandeling is niemand graag de eerste die met de ogen knippert. Wie als eerste toegeeft, riskeert de rest van de avond als zwakke partij aan tafel te zitten. De harde verklaringen kunnen dus evengoed bedoeld zijn om de tegenstander onder druk te zetten.
Alleen heeft dit spel inmiddels een extra dimensie gekregen. De koning is er persoonlijk bij betrokken en het paleis heeft publiekelijk meegedeeld dat alle vijf voorzitters bereid zijn toegevingen te doen. Als die bereidheid uiteindelijk nergens toe leidt, wordt de koninklijke boodschap wel bijzonder ongemakkelijk. Dan rijst de vraag of de partijvoorzitters hun toezeggingen op dezelfde manier hebben begrepen als de mensen die ze mochten aanhoren.
Voor De Wever is dat een bijzonder vervelende positie. Hij moet een begroting in elkaar krijgen met partijen die elkaar nauwelijks vertrouwen, terwijl hij tegelijk moet aantonen dat zijn terugkeer naar de onderhandelingstafel geen zinloze koninklijke rondrit is geweest. Een premier die zijn eigen coalitie niet tot bewegen krijgt, heeft al een probleem. Een premier die vervolgens aan de koning moet uitleggen waarom de beloofde bereidheid tot toegevingen nergens zichtbaar wordt, heeft er een van een andere orde.
De laatste scène
Mogelijk komt er eind deze week of in het weekend nog een plenaire vergadering van het kernkabinet. Daar moet blijken of de bilaterale gesprekken iets hebben opgeleverd en of de partijvoorzitters bereid zijn hun publieke onverzettelijkheid in te ruilen voor een werkbaar compromis. Maandag wacht bovendien opnieuw het paleis. De Wever zal dan met meer moeten aankomen dan een nieuwe belofte dat er vooruitgang wordt geboekt.
De regering kan moeilijk blijven rondjes draaien tot de begrotingscijfers vanzelf veranderen. Uiteindelijk blijven er twee uitwegen over: de partijvoorzitters stappen alsnog mee in een akkoord, of De Wever gooit de handdoek in de ring. In dat laatste geval komen ook andere politieke scenario's, waaronder nieuwe verkiezingen, opnieuw in beeld.
Misschien gokken sommige partijen zelfs op een mislukking. Een vastgelopen begrotingsonderhandeling kan immers een handige manier zijn om de verantwoordelijkheid voor een impopulaire besparingsoperatie bij een ander te parkeren. In de Wetstraat is politieke moed doorgaans overvloedig aanwezig zolang iemand anders de rekening betaalt.
Zoals dat hoort in een soap, eindigen we met een cliffhanger: zullen de vijf voorzitters werkelijk bereid zijn water bij de wijn te doen, of blijkt dat koning Filip vrijdag vooral een overtuigende aflevering van politieke fictie te zien kreeg?
Het antwoord kennen we voorlopig niet. Maar één ding staat vast: als de koning binnenkort opnieuw moet bemiddelen, mag hij misschien beter vragen om de beloofde toegevingen op papier te zetten. In de Wetstraat blijkt een mondelinge belofte tegenwoordig ongeveer evenveel waard als een begroting die in evenwicht is.
(Foto: Photonews)
