Jarenlang werd de dieselrijder aangemoedigd om voor een zuinige motor te kiezen. Diesel was goedkoper aan de pomp, verbruikte minder en gold voor veel gezinnen als de verstandige keuze. Daarna volgden Dieselgate, hogere accijnzen, milieuregels en de belofte van een groenere toekomst. Vandaag tikt de maximumprijs 2,51 euro per liter aan. De brave huisvader die zijn auto kocht volgens de regels van gisteren, mag de rekening van vandaag betalen.
Er zijn weinig producten waarvoor de overheid de consument zo lang in één richting heeft geduwd om hem vervolgens uit te leggen dat hij verkeerd heeft gekozen. Diesel was decennialang de rationele brandstof voor wie veel kilometers aflegde. De motor verbruikte doorgaans minder dan een vergelijkbare benzinemotor, diesel kostte minder aan de pomp en ook de fiscale behandeling maakte de keuze aantrekkelijk.
Diesel was de verstandige keuze van de brave huisvader, niet van de roekeloze avonturier die de planeet moedwillig in de fik wilde steken. Papa kocht een wagen die paste bij zijn budget, zijn woon-werkverkeer en de regels die de overheid zelf had opgesteld. De auto-industrie bouwde miljoenen dieselwagens, de fiscaliteit stimuleerde het gebruik en de consument volgde gewoon de logica van het systeem.
Vandaag bedraagt de maximumprijs voor een liter diesel 2,51 euro. Een tank van vijftig liter komt daarmee op 125,50 euro. Benzine E10 kost op hetzelfde moment maximaal 1,988 euro per liter. De rollen zijn dus helemaal omgekeerd: diesel is niet langer de goedkope keuze, maar de brandstof die bij iedere tankbeurt stevig in de portefeuille bijt.
De dieselrijder is daarmee het perfecte voorbeeld geworden van de brave burger die zijn gedrag aanpast aan de regels, waarna de regels tijdens het spel veranderen en hij met de gevolgen blijft zitten.
Van dieselparadijs naar fiscale strafexpeditie
Om te begrijpen hoe het zover is gekomen, moeten we terug naar de tijd waarin diesel in België een uitgesproken fiscaal voordeel genoot. De overheid belastte diesel jarenlang minder zwaar dan benzine. De brandstof was zuiniger en dieselwagens waren bijzonder populair bij mensen die veel kilometers aflegden. De lagere pompprijs maakte bovendien de hogere aankoopprijs van een dieselwagen voor veel automobilisten verteerbaar.
Dat voordeel werd geleidelijk afgebouwd. De taxshift verhoogde de dieselaccijnzen en verkleinde het verschil met benzine. Volgens de federale analyse van de prijsontwikkeling stegen de accijnzen op diesel tussen 2014 en het eerste semester van 2018 met 31,1 procent, terwijl die op benzine in dezelfde periode vrijwel stabiel bleven. De maximumprijs van diesel steeg in die jaren van gemiddeld 1,42 naar 1,44 euro per liter en benzine en diesel kwamen daardoor steeds dichter bij elkaar te liggen.
Ook Dieselgate, het schandaal dat in 2015 losbarstte nadat Volkswagen had toegegeven software te gebruiken om emissietests te manipuleren, veranderde de perceptie van diesel ingrijpend. De dieselmotor was jarenlang verkocht als een efficiënte oplossing, maar bepaalde constructeurs en modellen bleken veel meer schadelijke stikstofoxiden uit te stoten dan de officiële testresultaten suggereerden. Het vertrouwen kreeg een zware klap en de Europese en nationale politiek verhoogden de druk op dieselwagens.
De overheid wilde de uitstoot aanpakken. De vervuiling door oudere dieselmotoren vormde, vooral in dichtbevolkte gebieden, een reëel gezondheidsprobleem. Alleen veranderde het beleid een stuk sneller dan veel huishoudens hun auto konden vervangen. Wie enkele jaren eerder nog perfect rationeel een diesel had gekocht, zag diezelfde auto plots veranderen in iets wat fiscaal en politiek steeds minder gewenst was.
De prijsgeschiedenis vertelt het verhaal van een jojo
De huidige recordprijs is geen geïsoleerde uitschieter. De evolutie van de dieselprijs toont hoe de automobilist achtereenvolgens door de olieprijs, geopolitieke schokken, fiscale maatregelen en verstoringen van de bevoorrading wordt getroffen.
In 2022 besloten de Russen Oekraïne binnen te vallen. Die olijke invasie joeg de energieprijzen omhoog en maakte pijnlijk duidelijk hoe afhankelijk Europa was van internationale olie- en dieselstromen. De Belgische overheid verlaagde tijdelijk de accijnzen om de schok voor consumenten te verzachten. Toen de prijzen later daalden, werden die accijnsverlagingen geleidelijk teruggedraaid. De consument kreeg dus eerst verlichting en zag daarna een deel van dat voordeel opnieuw verdwijnen.
In 2025 leek de rust enigszins terug te keren. Diesel kostte gemiddeld ongeveer 1,66 euro per liter. Een automobilist die toen dacht dat de ergste prijsschokken achter de rug waren, kon zich moeilijk voorstellen dat de maximumprijs een jaar later tot boven 2,50 euro zou stijgen.
Waarom diesel plots veel duurder is dan benzine
De huidige kloof tussen diesel en benzine is niet uitsluitend een gevolg van belastingen. De prijzen worden ook bepaald door de internationale markt voor geraffineerde brandstoffen. Diesel en benzine ontstaan allebei uit ruwe aardolie, maar de raffinageprocessen en vooral de wereldwijde vraag verschillen. Diesel is essentieel voor vrachtvervoer, landbouw, industrie en nog altijd een aanzienlijk deel van het Europese wagenpark. Wanneer de bevoorrading stokt, kan de prijs van geraffineerde diesel daardoor veel sterker stijgen dan die van benzine.
De recente spanningen rond Iran en verstoringen van internationale brandstofstromen hebben de markt opnieuw onder druk gezet. Ook uitval van raffinagecapaciteit en problemen bij Russische dieselproducenten spelen mee. Daardoor wordt het beschikbare aanbod krapper op een moment waarop Europa structureel afhankelijk blijft van invoer om zijn dieselverbruik te dekken.
België beschikt met de raffinaderijen in de Antwerpse haven over een aanzienlijke eigen productiecapaciteit, maar dat beschermt de consument niet tegen internationale prijsstijgingen. Brandstof wordt nu eenmaal verhandeld op een Europese en mondiale markt. Een raffinaderij in Antwerpen verkoopt haar diesel niet uit vaderlandsliefde goedkoper aan de pomp om de hoek wanneer diezelfde brandstof elders meer opbrengt.
Dat verklaart ook waarom benzine goedkoper kan worden op een dag waarop diesel duurder wordt. De twee brandstoffen volgen niet automatisch dezelfde koers. De internationale notering van geraffineerde diesel steeg eind oktober, waardoor de Belgische maximumprijs op 28 oktober met 6,6 cent toenam tot 2,51 euro per liter. Tegelijk daalde de maximumprijs van benzine E10 met 1,4 cent tot 1,988 euro.
De volgende tankbeurt blijft een gok
Ooit was diesel de verstandige keuze voor wie zuinig wilde rijden. Vandaag kost een volle tank van vijftig liter aan de maximumprijs meer dan 125 euro. De overheid kan streven naar minder uitstoot en de internationale markt kan haar eigen grillen volgen, maar ergens onderweg is één element uit het oog verloren: mensen vervangen hun auto niet op het tempo waarop politici hun prioriteiten wijzigen.
En nee, de brave dieselrijder is niet plots een slechtere burger geworden. Hij is vooral de klant die ontdekt dat een verstandige keuze geen garantie biedt wanneer de spelregels onderweg veranderen.
