Na een nachtelijk marathondebat heeft de Kamer de politie toestemming gegeven om onder strikte voorwaarden woningen binnen te dringen om mensen zonder verblijfsrecht op te pakken. De regering noemt het historisch. Onderzoeksrechters spreken van een juridisch gedrocht, advocaten zien gaten in de rechtsbescherming en tegenstanders vrezen dat ook kinderen de gevolgen zullen dragen.
De Kamer heeft, na een debat dat de hele nacht duurde, het licht op groen gezet voor de omstreden wet op de woonstbetredingen. Daarmee krijgt de politie de mogelijkheid om een privéwoning binnen te gaan om mensen zonder geldige verblijfsdocumenten te arresteren en naar een gesloten centrum over te brengen, met het oog op hun uitwijzing.
Het gaat om mensen die al een bevel hebben gekregen om het land te verlaten, dat bevel niet opvolgen en volgens de wettelijke criteria een gevaar vormen voor de openbare orde of de nationale veiligheid. Een onderzoeksrechter moet vooraf toestemming geven. De politie kan tussen vijf uur 's ochtends en negen uur 's avonds een woning betreden, eventueel met hulp van een slotenmaker. Medewerkers van de Dienst Vreemdelingenzaken moeten bij de arrestatie aanwezig zijn.
De regering presenteert de maatregel als een noodzakelijk instrument tegen mensen die zich aan hun uitwijzing onttrekken. Tegenstanders zien een gevaarlijke verschuiving: de overheid krijgt een bijkomende bevoegdheid om achter de voordeur binnen te dringen, op basis van criteria waarover zelfs in de juridische wereld ernstige vragen worden gesteld.
Een gevaar achter de voordeur
Minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) reageerde opgelucht. Volgens haar is de goedkeuring historisch, na jaren van politieke tegenstand en, zo stelt ze, desinformatie. Tiens, waar hebben we dat nog gehoord? Ze wil onder meer verkrachters, drugsdelinquenten en haatpredikers uit het land kunnen verwijderen. Die mensen zullen zich volgens haar niet langer achter hun voordeur kunnen verschuilen.
Dat is taal van een vrouw met haar op haar tanden en politiek ongetwijfeld een aantrekkelijke boodschap. Wie wil immers dat veroordeelde criminelen zich aan de uitvoering van een uitwijzingsbeslissing kunnen blijven onttrekken? Alleen gaat de discussie precies over de manier waarop de overheid dat doel mag nastreven. Een woning binnengaan is geen administratieve handeling zoals een dossier afstempelen. Het is een ingreep in een van de meest beschermde domeinen van het privéleven.
De minister benadrukt dat niet zij, maar een onafhankelijke onderzoeksrechter zal beoordelen of iemand een gevaar vormt voor de openbare orde of de nationale veiligheid. Dat moet de nodige waarborgen bieden. Alleen overtuigt die uitleg lang niet iedereen. De wettelijke omschrijving van dat gevaar is volgens critici te vaag en laat ruimte voor interpretatie. Wanneer wordt iemand precies gevaarlijk genoeg om de voordeur te mogen forceren?
Juristen trekken aan de alarmbel
De kritiek komt bepaald niet alleen uit de hoek van de geitenwollensokkenbrigade. De Vereniging van Onderzoeksrechters, die alle 116 onderzoeksrechters vertegenwoordigt, adviseerde het parlement om het ontwerp niet goed te keuren. Volgens de vereniging bestaan er al voldoende juridische mogelijkheden om woningen te doorzoeken wanneer iemand van strafbare feiten wordt verdacht. Een afzonderlijke regeling voor mensen zonder verblijfsrecht is volgens haar niet nodig.
Oud-onderzoeksrechter Henri Heimans noemde de wet op Radio 1 een 'juridisch gedrocht'. Ook de twee balies, de Orde van Vlaamse Balies en Avocats.be, waarschuwden voor gebrekkige rechtsbescherming. Zo is er geen beroepsmogelijkheid tegen de beslissing van de onderzoeksrechter om een woonstbetreding toe te staan.
Dat is geen detail voor juristen met een voorliefde voor voetnoten. Wanneer de overheid toestemming krijgt om een woning binnen te gaan, moet bijzonder duidelijk zijn op welke gronden dat gebeurt en welke bescherming de betrokkenen genieten. Net daar wringt het volgens de critici.
Ook de politie heeft vragen bij de praktische uitvoering en mogelijke veiligheidsrisico's. De wet mag dan op papier een extra instrument bieden, op het terrein moeten agenten de gevolgen van die bevoegdheid inschatten. De modale flik staat er niet bepaald om te springen om tegen de wil van een bewoner diens woning binnen te stormen.
Kinderen kunnen niet worden opgepakt. Hun ouders wel.
Een bijzonder gevoelig punt is de aanwezigheid van kinderen. Zij kunnen op basis van deze wet niet zelf worden gearresteerd. De tekst bepaalt dat een scheiding van kinderen en ouders moet worden vermeden en dat bij de uitvoering zoveel mogelijk moet worden voorkomen dat kinderen schade of trauma oplopen.
Het federale migratiecentrum Myria wijst erop dat vermijden niet hetzelfde is als verbieden. De mogelijkheid blijft bestaan dat kinderen tijdens een arrestatie van hun ouders worden gescheiden of getuige zijn van een ingrijpende politie-interventie in hun eigen woning. Een kind hoeft niet zelf in de boeien te worden geslagen om de gevolgen van zo'n operatie jarenlang mee te dragen.
Ook daarover blijft de wet volgens tegenstanders te weinig concreet. Een bepaling die zegt dat trauma zoveel mogelijk moet worden voorkomen, klinkt goed, maar biedt weinig houvast wanneer een gezin midden in een arrestatie belandt.
Een nacht vol protest, een meerderheid die doorzet
De stemming kwam er ondanks stevig protest. Duizenden demonstranten vormden eerder deze week een menselijke ketting rond het Justitiepaleis. Ook in onder meer Gent, Brugge, Namen en Leuven werd actiegevoerd. Verschillende gemeenten namen moties aan tegen de wet. Voor lokale bestuurders van partijen die ook in de federale regering zitten, levert dat een ongemakkelijke spagaat op.
Leuvens burgemeester Mohamed Ridouani (Vooruit) liet al verstaan dat hij de wet 'dik tegen zijn goesting' zal moeten uitvoeren. Een opmerkelijke politieke situatie: op federaal niveau wordt een maatregel goedgekeurd, terwijl sommige lokale bestuurders van partijen uit dezelfde meerderheid er openlijk afstand van nemen.
In de Kamer vroegen PS, PVDA-PTB en Ecolo-Groen op het laatste moment om de stemming uit te stellen vanwege de regeringscrisis. Dat verzoek werd afgewezen. De meerderheid stemde uiteindelijk voor, zonder tegenstemmen. Het Vlaams Belang onthield zich, omdat de partij vindt dat de tekst zo sterk is afgezwakt dat hij nog weinig effect zal hebben.
De echte test begint nu
Voor Van Bossuyt is de goedkeuring een overwinning na een lange politieke strijd. Voor de critici begint nu een nieuwe fase. De wet zal naar verwachting juridisch worden aangevochten bij het Grondwettelijk Hof. Daar zal moeten blijken of de nieuwe bevoegdheden voldoende duidelijk zijn afgebakend en of de bescherming van de woning en het privéleven overeind blijft.
De Kamer heeft de sleutel van onze voordeur alvast een stukje verder aan de overheid gegeven. Of de juridische sloten voldoende stevig zijn, moet nog blijken.
(Foto: Bert Van Den Broucke/ /Photo News/Youtube)
