Halloween in de Wetstraat.
Premier Bart De Wever - het zelfverklaarde politieke beest van N-VA - trekt vandaag naar koning Filip om het ontslag van zijn regering aan te bieden. De begrotingskomedie krijgt daarmee een extra bedrijf, met de vorst als onverwachte hoofdrolspeler. Nu ja, onverwacht? Na bijna twee maanden kibbelen zal het niemand nog echt verbazen.
Een historische sanering
Het moest de grote saneringsoperatie worden waarmee Bart De Wever de Belgische begroting opnieuw enigszins op de rails zou krijgen. Tien miljard euro: dat was de opdracht, de deadline was dinsdag. De premier had er bijna twee maanden onenigheid voor over. Het resultaat? Geen. Of beter: een nachtelijke vergadering die rond één uur zonder akkoord eindigde, vijf partijen die elkaar met de vinger wijzen en een premier die vandaag naar het paleis trekt om het ontslag van zijn regering aan te bieden.
Zijn zogenaamde best and final offer bevatte een nieuwe verdeling van besparingen en inkomsten, maar overtuigde niemand. Voor MR zaten er te veel nieuwe belastingen in, Vooruit en Les Engagés vonden dat de sterkste schouders onvoldoende werden aangesproken en ook over de besparingen in de gezondheidszorg bleef de kloof groot. Een compromis bleek niet langer binnen bereik.
Vijf partijen, vijf rekeningen
De onderhandelingen draaiden steeds nadrukkelijker uit op een gevecht over wie de factuur moet betalen. N-VA en MR wilden een stevig deel van de inspanning aan de uitgavenkant realiseren, met onder meer ingrepen in de gezondheidszorg, de uitkeringen en de pensioenen. Vooruit en Les Engagés wilden die besparingen afzwakken en een groter deel van de rekening doorschuiven naar vermogenden en andere kapitaalkrachtige groepen. CD&V probeerde intussen vooral een akkoord overeind te houden.
Vooruit eiste onder meer 1,5 miljard euro aan bijkomende inkomsten bij de sterkste schouders. Op tafel lagen voorstellen zoals een uitbreiding van de effectentaks naar aandelen op naam, een hogere taks op beursverrichtingen en een verhoging van de meerwaardebelasting. Voor MR en N-VA waren die pistes moeilijk verteerbaar. In liberale kringen werd de lijst van de Franstalige christendemocraten zelfs als een ‘horrorlijst’ omschreven.
Aan de andere kant lagen voorstellen die voor Vooruit en Les Engagés evenmin aanvaardbaar waren, vooral de omvang van de geplande besparingen in de gezondheidszorg. De partijen bleven dus elk hun eigen achterban beschermen, terwijl de begroting verder ontspoorde. De rekening van de politieke stilstand wordt daarmee opnieuw doorgeschoven naar een later moment.
De Wever zit klem tussen zijn eigen principes en zijn coalitie
Ook de premier ontsnapt niet aan de kritiek. Volgens een bron uit linkse hoek heeft De Wever de Franstalige liberalen in een zetel gezet door de btw-verhoging van tafel te halen, om hen er vervolgens niet meer uit te krijgen. Dat is een van de verklaringen die binnen de coalitie circuleren voor het mislukken van de gesprekken.
MR wees op zijn beurt naar Vooruit. Vicepremier David Clarinval verweet de Vlaamse socialisten dat ze te weinig wilden besparen en te veel nieuwe belastingen op tafel legden. Hij sprak over meer dan drie miljard euro aan fiscale maatregelen. Andere partijen betwisten zowel dat bedrag als die voorstelling van de voorstellen.
Iedereen verwijt dus iedereen. Lekker Belgisch. Ze zeggen allemaal een akkoord te willen, zolang de zwaarste inspanning maar bij iemand anders terechtkomt. Ondernemers, vermogenden, zieken, gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden passeerden de voorbije weken de revue als mogelijke dragers van de sanering. Voor de politici zelf blijkt het moeilijker om hun eigen partijstandpunten, verkiezingsbeloften en taboes in te leveren.
De Wever had nog kunnen kiezen voor een kleinere sanering of een verdere spreiding van de fiscale hervorming. Dat zou evenwel botsen met de afspraken die zijn regering eerder maakte en met zijn eigen belofte om de begroting stevig aan te pakken. Uiteindelijk heeft hij geconcludeerd dat er geen akkoord meer in zat.
En nu mag de koning het oplossen
Gelukkig heeft België nog altijd een paleis in Brussel, waar een grote wijze koning woont. De Wever zal er het ontslag van zijn regering aanbieden. Koning Filip kan dat ontslag in beraad houden, waardoor de regering voorlopig aanblijft en de onderhandelingen eventueel opnieuw kunnen worden opgestart. De vorst wordt zo de laatste joker in een politiek stuk waarvan het einde voorlopig niet in zicht is.
De begrotingskomedie krijgt dus nog minstens één extra bedrijf, met een nieuwe hoofdrol: de koning als een soort deus ex machina. Misschien komt er alsnog een ultieme plottwist en verschijnt er een compromis uit de koninklijke coulissen. Al is het natuurlijk niet de taak van de vorst om de politieke tegenstellingen tussen vijf partijen weg te onderhandelen. Hij kan tijd creëren, geen miljarden.
De deadline die De Wever zelf naar voren schoof, is dinsdag. Als er tegen dan geen akkoord ligt, zullen we - alweer - met voorlopige twaalfden moeten werken. Dat betekent dat de overheid tijdelijk maandelijks slechts een twaalfde van de kredieten van het vorige begrotingsjaar kan uitgeven. Het is een noodoplossing, geen structureel antwoord op de financiële problemen.
En die problemen zijn aanzienlijk. Volgens de cijfers en vooruitzichten die tijdens de onderhandelingen werden aangehaald, dreigt het begrotingstekort tegen 2031 op te lopen tot 6,2 procent van het bruto binnenlands product, met een schuldgraad boven 122 procent. Een politieke crisis komt daar bovenop en kan het vertrouwen van de financiële markten verder onder druk zetten.
De rekening blijft liggen
Het wrange aan deze episode is dat de omvang van de opdracht al maanden bekend is. De regering wist dat er tien miljard moest worden gevonden, kende de financiële toestand van het land en wist ook dat de coalitie uit partijen bestaat met sterk uiteenlopende economische en sociale recepten. Toch is er na weken vergaderen geen akkoord en zelfs geen geloofwaardig compromis.
En ondertussen...
De burgers krijgen ondertussen de bekende cinema geserveerd: partijen die verklaren dat ze verantwoordelijkheid nemen, maar vooral uitleggen waarom de anderen dat niet doen. De ene wil de uitgaven aanpakken, de andere de vermogens belasten en een derde probeert de coalitie bijeen te houden. En de premier wandelt vandaag naar de koning.
De tien miljard zijn niet verdwenen. Ze liggen alleen nog altijd op tafel, naast de politieke verantwoordelijkheid die niemand graag opneemt.
De koning mag straks naar De Wever luisteren.
De factuur zal hij niet betalen.
(Foto: Didier Lebrun/Photo News)
