Iedereen heeft gelijk, niemand heeft een oplossing: Vooruit eist rechtvaardigheid, CD&V waarschuwt voor de middenklasse, Les Engagés protesteert tegen de druk op de gezondheidszorg en Bart De Wever kijkt naar de financiële markten. Intussen tikt de klok verder.
De federale begrotingsonderhandelingen zijn in een nieuwe fase beland. De fase waarin de inhoudelijke discussies stilaan plaatsmaken voor wederzijdse verwijten en elke partij haar eigen onschuld probeert te bewijzen. De rekening moet worden rechtgetrokken, maar zodra duidelijk wordt wie daarvoor zal moeten betalen, is de eensgezindheid zoek.
Tien op tien
We weten het ondertussen wel: premier Bart De Wever zoekt 10 miljard euro tegen 2029. Hij waarschuwt – nog maar eens – dat uitstel de financiële problemen alleen maar groter maakt en dat de financiële markten het Belgische getalm nauwlettend volgen.
We kennen Bart als de man van de amusante oneliners, de politicus die complexe problemen voor het volk graag vertaalt in beeldspraak. In de Kamer noemde hij het begrotingsprobleem een geïnfecteerde wonde die dringend moet worden ontsmet. Dat kan pijn doen, waarschuwde hij, maar het alternatief is volgens hem erger.
Dat begrijpt zelfs Sus in de rij bij de beenhouwer. Maar Sus weet ook dat de patiënt het niet eens is over de behandeling. Oftewel: de coalitiepartners zijn het erover eens dat er moet worden ingegrepen, maar over de verdeling van de pijn liggen de kaarten nog altijd op tafel. En terwijl de premier een akkoord probeert af te dwingen, groeit bij zijn partners vooral de behoefte om duidelijk te maken wie volgens hen de onderhandelingen blokkeert.
Vooruit wil geen rekening voor dezelfde mensen
Conner Rousseau houdt de deur naar een akkoord open, maar weigert zijn handtekening te zetten onder wat hij een onevenwichtig voorstel noemt. De grote leidsman van de Vlaamse socialisten benadrukt dat de gewone werkenden en gepensioneerden niet opnieuw de grootste rekening mogen krijgen. Volgens hem moet de redelijkheid die De Wever van Vooruit vraagt, ook gelden voor de andere partijen.
De socialisten willen dus dat er voldoende aandacht blijft voor de koopkracht en de sociale bescherming. Dat standpunt leverde Rousseau meteen kritiek op van CD&V-voorzitter Sammy Mahdi, die in de pers stevig zat te kankeren op de houding van Vooruit. Hij begrijpt niet dat de socialisten al vóór een vergadering de indruk wekten dat een akkoord buiten bereik lag. Wie aan de onderhandelingstafel zit, moet volgens Mahdi proberen de eigen bezwaren weg te werken in plaats van vooraf de handdoek te gooien.
Mahdi heeft ook inhoudelijke bezwaren tegen de koers van Vooruit. Hij vindt dat er iets moet gebeuren met de verhoogde tegemoetkoming in de gezondheidszorg, de werkloosheid en de regeling voor langdurig zieken. Als de linkerzijde geen hervormingen wil en de rechterzijde weigert de sterkste schouders meer te laten bijdragen, waarschuwt hij, komt de factuur opnieuw bij de werkende middenklasse en de gepensioneerden terecht.
Dat klinkt als een oproep tot evenwicht, maar legt vooral bloot hoe weinig overeenstemming er bestaat over de betekenis van dat woord. Voor Vooruit dreigt de begroting sociaal onrechtvaardig te worden; voor CD&V dreigt diezelfde begroting onhoudbaar te worden wanneer bepaalde groepen buiten schot blijven.
De middenklasse als politieke pingpongbal
CD&V probeert zich nadrukkelijk te profileren als de partij die voorkomt dat de werkende middenklasse de rekening alleen moet betalen. Fractieleider Nawal Farih erkent dat een inspanning van 10 miljard euro onvermijdelijk pijnlijke maatregelen met zich meebrengt, maar wil dat die eerlijk worden verdeeld en uitlegbaar blijven.
Mahdi pleit ervoor om ook vermogenden meer te laten bijdragen, bijvoorbeeld door de effectentaks te versterken. Een algemene rijkentaks ligt volgens hem niet op tafel en werd de voorbije weken door geen enkele partij formeel voorgesteld. Daarmee houdt CD&V de deur open voor een bijdrage van vermogenden, zonder zich vast te pinnen op een nieuwe miljonairstaks.
Het politieke steekspel is intussen herkenbaar: iedereen zegt de middenklasse te willen beschermen, maar niemand kan dat beloven zonder tegelijk andere groepen te treffen. De echte discussie gaat dus over de keuzes die de partijen bereid zijn te maken, niet over hun gezamenlijke liefde voor de hardwerkende Belg.
Ook de btw is van tafel, maar het geld moet ergens vandaan komen
Een van de belangrijkste struikelblokken was de geplande btw-hervorming. Een verhoging van het standaardtarief van 21 naar 22 procent ligt niet langer op tafel. Vooral de Franstalige liberalen van MR verzetten zich daartegen, maar ook Vooruit heeft moeite met hogere tarieven op dagelijkse aankopen.
Dat maakt de opdracht voor De Wever er niet eenvoudiger op. Zonder een structurele btw-hervorming wordt het lastiger om de volledige begrotingsinspanning rond te krijgen. De partijen willen de inkomsten verhogen of de uitgaven beperken, maar verzetten zich tegelijk tegen maatregelen die hun eigen kiezers rechtstreeks kunnen treffen.
Ook binnen Les Engagés klinkt ongenoegen
Vicepremier Maxime Prévot vindt dat de gezondheidszorg een disproportioneel zware inspanning dreigt te moeten leveren. Daarnaast verwijt hij coalitiepartners een gebrek aan respect in dossiers waarin hij als minister van Buitenlandse Zaken optreedt, onder meer bij voorstellen over sancties tegen Israël.
Zijn boodschap aan de onderhandelaars is duidelijk: wie van partners vraagt dat ze toegevingen doen, moet zelf ook bereid zijn rekening te houden met hun gevoeligheden.
De begrotingspuzzel wordt zo met de week ingewikkelder. Minder ruimte voor nieuwe belastingen, verzet tegen besparingen in de zorg en uiteenlopende verwachtingen over de sociale zekerheid laten weinig eenvoudige oplossingen over.
De klok wacht niet op een akkoord
Vrijdag bracht kredietbeoordelaar Standard & Poor’s voorlopig geen bijkomende financiële dreun uit: België behoudt zijn rating AA- met stabiele vooruitzichten. Dat is echter geen vrijgeleide om de begrotingsproblemen te negeren. S&P wees wel op de politieke impasse en de kans dat de begroting voor 2027 opnieuw vertraging oploopt. Ook het feit dat de geplande btw-hervorming lijkt te zijn afgevoerd, valt op.
De politieke kalender maakt de situatie niet eenvoudiger. De nieuwe deadline voor een akkoord zou nu 3 november zijn. Daarna moet de regering nog voldoende tijd vinden om haar plannen in wetgeving om te zetten en door het parlement te loodsen. Professor openbare financiën Herman Matthijs waarschuwt dat het bijzonder moeilijk wordt om alle noodzakelijke begrotingsdocumenten en de programmawet nog voor het einde van het jaar goedgekeurd te krijgen.
Lukt dat niet, dan dreigt België opnieuw met voorlopige twaalfden te moeten werken: een tijdelijke regeling waarbij de overheid per maand slechts een beperkt deel van de begroting kan uitgeven. Dat scenario wil De Wever vermijden, omdat het de onzekerheid verlengt en geen structurele oplossing biedt.
Het grootste probleem is Arizona zelf
Alle coalitiepartijen hebben hun eigen argumenten. Vooruit wijst op de koopkracht van werkenden en gepensioneerden, CD&V op de kwetsbare middenklasse, Les Engagés op de gezondheidszorg en N-VA op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. MR verzet zich tegen hogere btw-tarieven en stelt tegelijk dat de economie niet nog meer lasten kan dragen.
Allemaal prima, maar al die argumenten samen vormen nog altijd geen begroting. Een akkoord vereist keuzes waarbij iedere partij iets moet prijsgeven en niemand met zijn volledige programma naar huis kan. Dat is precies waarvoor onderhandelingen dienen.
Voorlopig lijkt Arizona alleen meer energie te steken in het vastleggen van de schuldvraag dan in het zoeken naar een uitweg. De regering zoekt 10 miljard euro, maar heeft vooral vijf partijen gevonden die bijzonder goed weten bij wie de rekening níét mag belanden.
(Fotomontage: Pieter-Jan Vanstockstraeten/Philip Reynaers/Photo News )
