De Arizona-regering heeft alweer een aflevering van haar eindeloze begrotingssoap achter de rug, met Frank Vandenbroucke als lastige dwarsligger en Bart De Wever als premier die zijn deadline ziet wegtikken. Tegen Halloween moet het monster van tien miljard eindelijk een gezicht krijgen.
Aan welke aflevering zitten we? We zijn de tel kwijt. De begrotingskomedie is een eindeloos politiek feuilleton geworden. De hoofdrolspelers kennen hun tekst, de deadlines schuiven op en de premier mag telkens opnieuw uitleggen waarom het nu écht menens is.
Woensdagavond was het opnieuw zover. Bart De Wever wilde donderdag een akkoord over de meerjarenbegroting presenteren. Jawel, dat was even schrikken. Maar helaas, Bart geraakte niet voorbij het stijve been van Frank Vandenbroucke.
‘We gaan toch geen broddelwerk afleveren?’, vroeg de socialistische vicepremier. Het was een opvallend scherpe terechtwijzing aan het adres van de premier, die nochtans al 61 pagina's aan uitgewerkte begrotingsmaatregelen op tafel had gelegd. Om 22.40 uur hield het kernkabinet het voor bekeken. Geen akkoord, geen triomfantelijke persconferentie en alweer een deadline die vooral aantoonde hoe weinig controle de regering over haar eigen agenda heeft.
Eerst Bouchez, nu Vandenbroucke
De Wever had zijn zinnen gezet op een akkoord tegen donderdag. Dat was niet alleen een kwestie van politieke eerzucht. Volgende week ligt het parlementaire werk grotendeels stil wegens de herfstvakantie in het Franstalige onderwijs, terwijl de financiële markten almaar minder geduld tonen. Voor het eerst sinds de bankencrisis betaalt België opnieuw een hogere rente op zijn leningen dan Griekenland. Een symbolische vernedering waar geen enkele regeringspartij graag mee uitpakt.
Vier Arizona-partijen leken dinsdag al klaar om te landen. Maar Vooruit trok aan de handrem. Volgens de socialisten heeft de N-VA wekenlang te weinig rekening gehouden met hun bezwaren. En waarom? Omdat De Wever vooral bezig was met zijn aanvaring met MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez over de btw.
Nu goed, de socialisten willen niet zomaar instemmen met een pakket waarin de besparingen volgens hen onvoldoende evenwichtig verdeeld zijn en sommige maatregelen nog niet grondig genoeg zijn uitgewerkt.
Dat klinkt op zichzelf niet onredelijk. Een begroting van deze omvang verdient meer dan een nachtelijke improvisatieoefening. Alleen komt de ‘plotse’ bezorgdheid over de kwaliteit van het werk wel bijzonder goed uit voor een partij die haar achterban moet overtuigen dat ze niet zomaar elke besparing van de premier slikt.
De sociale zekerheid als het slagveld van eer
De sossen hebben een punt. Het is geen kattenpis. De Wever wil ongeveer vier miljard euro vinden via besparingen en hervormingen in de sociale zekerheid en de arbeidsmarkt. Op tafel liggen onder meer een lagere groeinorm voor de gezondheidszorg, een verhoging van het remgeld voor een doktersbezoek van vier naar tien euro en een beperking van de groep die recht heeft op een verhoogde tegemoetkoming.
Ook de regels voor werknemers die een viervijfdejob combineren met een flexi-job zouden worden aangescherpt en de premier wil de indexering van werkloosheidsuitkeringen en leeflonen verder beperken. Dat krijgt Conner niet zomaar uitgelegd aan zijn kiezers.
De socialisten verzetten zich ook tegen de manier waarop De Wever de eerdere versoepelingen van de pensioenhervorming wil compenseren. En ook een tijdelijke niet-indexering van het vakantiegeld voor gepensioneerden ligt bijzonder moeilijk, niet alleen bij Vooruit, maar ook bij CD&V. De verhoging van de Wijninckx-bijdrage op de hoogste aanvullende pensioenen lijkt dan weer minder problematisch.
Volgens Vooruit zijn bepaalde voorstellen rond langdurig zieken te sterk ideologisch geïnspireerd en onvoldoende onderbouwd door wetenschappelijk bewijs. Dat is een kritiek die de premier niet zomaar kan negeren. Tegelijk moet iemand binnen deze regering ooit de rekening betalen van een sociaal model dat steeds meer middelen opslorpt en waarvan de financiering onder druk staat.
En precies daar zit de politieke essentie: iedereen erkent dat er moet worden ingegrepen, zolang de ingreep niet te veel eigen kiezers raakt. De regering wil miljarden besparen, maar elke partij heeft haar eigen inventaris van uitzonderingen, beschermde groepen en absoluut onaanvaardbare maatregelen.
De sterkste schouders mogen ook nog eens opdraven
Wie een begroting wil redden, moet niet alleen knippen en besparen, maar er ook voor zorgen dat er meer inkomsten zijn. De regering wil twee miljard euro meer binnenhalen. De helft daarvan zou van de sterkste schouders moeten komen, onder meer via een beperking van de gunstige fiscale behandeling van dividenden bij vennootschappen zonder personeel, een zwaardere belasting voor mensen met meerdere woningen en een inperking van fiscale voordelen voor private privaks.
Daarnaast zou het vertragen van een deel van de geplande lastenverlagingen op arbeid ongeveer een half miljard euro moeten opleveren. De resterende inkomsten komen onder meer uit de afgezwakte btw-maatregelen. Ook wordt gemikt op ongeveer een half miljard aan besparingen op bedrijfssubsidies.
Verder rekent de regering op circa twee miljard euro uit maatregelen die eerder onvoldoende hebben opgebracht, onder meer op het vlak van migratie, en op ongeveer 1,2 miljard euro aan technische correcties.
De rijkentaks waar Vooruit eerder voor pleitte, is niet in het pakket opgenomen. Dat maakt de opdracht voor de socialisten bijzonder lastig. Ze willen aantonen dat de sterkste schouders meer bijdragen, maar moeten tegelijk vermijden dat de begroting uitdraait op een nieuwe ronde besparingen bij mensen die weinig financiële speelruimte hebben.
Het fundamentele probleem zit volgens een regeringsbron in een verschil van ongeveer 1,5 miljard euro tussen wat sommige partijen uit extra inkomsten willen halen en wat andere partijen aan besparingen verwachten. Zolang de btw-hervorming grotendeels is teruggeschroefd en ook de index een gevoelig onderwerp blijft, wordt het moeilijk om dat gat te dichten zonder dat iemand zijn principes moet inslikken.
Een wondermiddel bestaat niet. Een wonderbaarlijke verkiezingsbelofte misschien wel, maar die staat niet in de begrotingstabel.
Conner Rousseau krijgt zijn eigen timing
Mogelijk speelt bij de houding van Vooruit ook politieke timing mee. Conner Rousseau stelt dit weekend zijn nieuwe boek over Europa voor en zal daarover interviews geven. Een socialistische partij die haar voorzitter opnieuw in de kijker wil zetten, heeft er weinig belang bij om op hetzelfde moment uit te leggen welke asociale besparingen ze allemaal heeft aanvaard.
De socialisten willen vooral nog eens tonen hoe hard ze hebben gevochten. Dat is een cynische interpretatie, maar in de Wetstraat is lekkere politieke communicatie nu eenmaal nooit ver weg wanneer een akkoord in zicht komt.
Vandenbroucke heeft bovendien een reputatie als een minister die zich niet graag laat opjagen. Zijn boodschap dat er geen akkoord mag komen over maatregelen die nooit grondig zijn besproken, is inhoudelijk verdedigbaar. De manier waarop hij de premier publiekelijk terechtwees, maakte tegelijk duidelijk dat Vooruit niet van plan is de rol van gewillige uitvoerder te spelen.
De Wever kan moeilijk blijven beweren dat de regering op schema zit wanneer een van zijn belangrijkste coalitiepartners openlijk laat verstaan dat het werk nog lang niet af is. Een premier kan de deadline bepalen, maar hij kan zijn coalitiepartners niet dwingen om op commando enthousiast te worden.
Halloween komt eraan, de rekening ook
De woordvoerder van De Wever liet woensdagavond weten dat het kernkabinet de komende dagen lijn per lijn door de begrotingstabel zal gaan. De onderhandelaars blijven beschikbaar tijdens de parlementaire recesweek. De ambitie is nog altijd om zo snel mogelijk tot een akkoord te komen.
Ook vicepremier Maxime Prévot van Les Engagés dringt aan op een beslissing. Door de stijgende rente heeft België volgens hem niet langer de luxe om uitsluitend populariteit na te streven. De regering moet moeilijke keuzes maken om de economie en het sociale model op langere termijn te beschermen, zonder de rechtvaardigheid uit het oog te verliezen.
Maar, maar, maar
Een snelle doorbraak lijkt nog niet gegarandeerd. De discussie over de verhouding tussen besparingen en inkomsten kan volgens een regeringsbron nog tot eind volgende week aanslepen. De deadline schuift daarmee gevaarlijk dicht richting Halloween, terwijl de begroting op tijd door het parlement moet om voor de kerstvakantie te kunnen worden goedgekeurd.
Misschien is dat symbolisch nog het mooiste scenario. Bart De Wever kan op Halloween eindelijk zijn begrotingsmonster uit de kast halen. Tien miljard euro aan inspanningen, zorgvuldig verpakt in tabellen, technische correcties, sociale hervormingen en fiscale ingrepen. De coalitiepartners kunnen vervolgens elk afzonderlijk verklaren dat ze de bevolking hebben beschermd, de sterkste schouders hebben aangepakt of de ontsporende overheidsfinanciën hebben gered.
Het wordt heerlijk griezelen dit jaar met Halloween.
(Foto: Philip Reynaers/Photo News)
