Soundos El Ahmadi verwart grofgebekt zijn met grappig zijn.
Wie luid genoeg roept, krijgt tegenwoordig een microfoon, een podium en een uitnodiging aan de talkshowtafel. Soundos El Ahmadi heeft dat spel uitstekend begrepen. Maar een grote mond is nog altijd geen garantie op een goede grap.
Soundos El Ahmadi heeft zich de voorbije jaren ontpopt tot een vaste waarde in de categorie luid roepen, strijden voor het grote gelijk met een flinke dosis morele verontwaardiging en nooit verlegen zitten om een confrontatie. Het levert prettelevisie op, straffe krantenkoppen en aandacht. Veel aandacht. Alleen blijft de vraag hoeveel daarvan eigenlijk met humor te maken heeft.
De Nederlandse comédienne ligt nu onder vuur na een passage uit haar show Witte ruis, waarin ze een miskraam aangrijpt om Dries Van Langenhove op de korrel te nemen. Ze vertelt dat ze op een openbaar toilet een miskraam kreeg en beweert vervolgens dat ze één fout maakte: niet doorspoelen. Anders had de foetus immers kunnen blijven leven. De clou: zo is Dries Van Langenhove ontstaan.
Het is een grap die mikt op een politiek doelwit, maar onderweg ook over een ander terrein walst: het verdriet van vrouwen die een zwangerschap verloren. Dat comedy alles mag aanraken, is een perfect verdedigbaar standpunt. Dat iedere provocatie daarom ook een goede grap is, blijft een hardnekkig misverstand.
De provocatie als verdienmodel
Soundos weet hoe het medialandschap werkt. Een scherpe uitspraak levert verontwaardigde reacties op, verontwaardiging genereert clicks en clicks houden je naam bovenaan de nieuwsstroom. Als er daarna een rel ontstaat, kan ook die aandacht opnieuw worden verzilverd.
Dat maakt haar niet uniek. Het maakt haar wel tot een product van een mediacultuur waarin volume geregeld belangrijker is dan inhoud. Wie een studio binnenstapt met een vlijmscherpe mening en voldoende decibels, hoeft zelden lang te wachten op een uitnodiging. De genuanceerde observator die eerst nadenkt en dan spreekt, heeft het in dat systeem een stuk moeilijker.
Soundos heeft haar uitgesproken stijl bovendien handig gekoppeld aan een maatschappelijk profiel. Ze spreekt over seksisme, de positie van vrouwen en de dubbele standaarden waarmee mannen en vrouwen worden beoordeeld. Dat zijn legitieme thema's. Voor haar confrontatie met VRT-presentator Bart Schols, nadat die in De Afspraak een ongelukkig geformuleerde vraag stelde, leverde haar dat zowat een standbeeld op in woke-city.
Alleen ontstaat er een ongemakkelijke tegenstelling wanneer iemand die respect eist voor de grenzen en ervaringen van de ene groep, vervolgens zonder veel omhaal over die van een andere groep walst. Wie zich presenteert als verdediger van vrouwen, mag best uitleggen waarom het verdriet van vrouwen met een miskraam plots bruikbaar materiaal wordt voor een politieke belediging – correctie: een grap.
Blijkbaar zijn grenzen vooral interessant wanneer iemand anders erover gaat.
Grof is nog niet grappig
Een komiek hoeft geen morele handleiding bij iedere grap te leveren. Humor mag schuren, choqueren en bijzonder smakeloos zijn. Dries Van Langenhove is bovendien een publiek figuur met uitgesproken politieke standpunten dat zelf graag provoceert, dus dat hij het mikpunt wordt van satire, zal niemand verbazen.
Alleen wordt een belediging niet automatisch geestig omdat ze grof is.
En daar wringt het hier. De miskraam is geen briljante omweg naar een onverwachte clou, maar vooral het smerigste materiaal dat voorhanden was om Van Langenhove mee te raken. De politieke sneer moet hard aankomen, de formulering moet smerig genoeg zijn om te blijven hangen en de zaal moet voelen dat hier iemand staat die zich door geen enkele grens laat tegenhouden.
Dat mag. Net zoals wij mogen zeggen dat het bijzonder goedkope comedy is.
Voor een echt goede grap heb je doorgaans nog iets anders nodig: timing, verrassing, een onverwachte gedachte of een inzicht dat de toehoorder zelf niet had gevonden. Soms is een taboe doorbreken moedig. Soms is het gewoon een taboe doorbreken en hopen dat het applaus de rest doet.
Het alleenrecht op grofgebekte verontwaardiging
Wat vooral wringt, is de asymmetrie. Soundos eigent zich het recht toe om iedereen aan te pakken, te provoceren en de grenzen van de goede smaak op te zoeken. En jawel, dat recht moet ze absoluut behouden.
Maar die vrijheid werkt in twee richtingen.
Ook het publiek mag een grap waardeloos vinden, een journalist mag ze fileren en iemand die een miskraam heeft meegemaakt, mag zich afvragen waarom dat verdriet als springplank voor een politieke belediging moet dienen.
Vrijheid van humor betekent niet dat iedereen moet lachen. Evenmin betekent kritiek dat iemand het zwijgen moet worden opgelegd. Soundos moet deze grap dus vooral blijven maken als ze hem grappig vindt. Geen censuur, geen verbod en wat ons betreft ook geen comité dat vooraf komt controleren waarmee een comedian mag lachen.
Alleen heeft vrijheid van humor een vervelende bijwerking: het publiek is eveneens vrij om niet te lachen.
Een grote mond is nog geen talent
Soundos beschikt onmiskenbaar over podiumprésence en de (over)moed om een zaal tegen zich in het harnas te jagen. Ze weet hoe ze aandacht moet opeisen en hoe ze een debat naar zich toe kan trekken. Dat zijn bruikbare eigenschappen in een sector waarin zichtbaarheid een vorm van kapitaal is geworden.
Maar niet iedere harde uitspraak is humor, niet iedere rel is een overwinning en niet iedere tegenstander die kwaad wordt, bewijst daarmee dat de comedian gelijk heeft.
De goedkoopste manier om te choqueren, is een kwetsbaar onderwerp combineren met een gehate naam. De moeilijkere opdracht is om daar iets verrassends, scherps en onweerstaanbaar grappigs van te maken.
En misschien is dat hier wel het grootste probleem. Niet dat Soundos te ver gaat, maar dat ze onderweg naar de grens vergeten is een goede grap mee te nemen.
(Foto: X)
