Cd&v geeft het gouverneurschap in West-Vlaanderen op, Vooruit mag de opvolger leveren en de politieke machine kan weer even doen alsof dit allemaal om het algemeen belang draait. Na maanden gekibbel over een functie die officieel apolitiek is, komt er een compromis. De provincie moet eindelijk bestuurd worden, klinkt het. Merkwaardig genoeg duurde het bijzonder lang voor de politici ontdekten dat daarvoor iemand op de stoel moest zitten.
Als er één hardnekkige mythe overeind blijft in de Belgische politiek, dan is het deze: dat het bij al hun geruzie uiteindelijk om de burger draait. In West-Vlaanderen krijgen we opnieuw een demonstratie van die aandoenlijke fictie. De strijd om het gouverneurschap heeft maanden aangesleept, partijen hebben hun territorium verdedigd en lokale mandatarissen hebben zich ermee bemoeid. Nu geeft cd&v de handdoek in de ring en mag Vooruit de opvolger van Carl Decaluwé voordragen.
Eind goed, al goed? Niet helemaal. De stoel is nog altijd dezelfde, de provincie ligt nog altijd op dezelfde plek en de inwoners hebben intussen vooral mogen toekijken hoe politieke partijen een benoeming behandelen alsof het de verdeling van een koninkrijk betreft.
Cd&v-voorzitter Jeroen Vandromme verklaart dat je het been niet stijf kunt blijven houden. Het dossier zat muurvast en de provincie heeft nood aan degelijk bestuur, zegt hij. Dat klinkt verstandig. Het roept alleen de vraag op waarom een partij die bekommerd is om degelijk bestuur zo lang nodig had om tot die conclusie te komen.
De verklaring ligt vermoedelijk dichter bij de Wetstraat dan bij het West-Vlaamse algemeen belang. In de Belgische politiek is een post zelden zomaar een post. Het is invloed, prestige, toegang tot netwerken en vooral het bewijs dat je partij nog meetelt. Een stoel afstaan betekent dan ook niet alleen dat iemand anders mag gaan zitten. Het betekent dat jouw partij een stukje macht verliest en dat je dat thuis aan de achterban moet uitleggen.
Cd&v heeft dat laatste alvast geprobeerd. De partij hield lang vast aan het gouverneurschap en laat nu weten dat ze haar strijd niet zomaar heeft opgegeven. De achterban heeft gezien dat er gevochten werd. De vlag kan halfstok, de communicatieafdeling kan opgelucht ademhalen: het verlies is tenminste met voldoende verontwaardiging verpakt.
140 jaar oranje vanzelfsprekendheid
Voor cd&v is dit meer dan een benoeming. De christendemocraten leveren in West-Vlaanderen al sinds 1884 de gouverneur, met uitzondering van een korte onderbreking tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat is geen gewone politieke traditie meer, maar een stukje partij-erfgoed. Je kunt je voorstellen dat het pijn doet wanneer een functie die generaties lang als vanzelfsprekend werd beschouwd plots niet meer tot het eigen meubilair behoort.
Alleen is een openbaar ambt geen familiebezit. De provincie is geen erfelijke heerlijkheid waar een partij na ruim een eeuw automatisch het recht op de sleutelbos kan opeisen. Dat cd&v zich aan die historische gewoonte vastklampte, is politiek begrijpelijk. Dat de partij het verlies nu moet slikken, is bestuurlijk gezond.
De verdeling van de gouverneurschappen volgt traditioneel de politieke verhoudingen binnen de Vlaamse meerderheid, waarbij het systeem-D'Hondt als uitgangspunt dient. Vooruit levert momenteel geen enkele Vlaamse gouverneur en claimde daarom de vacante functie in West-Vlaanderen. De socialisten wilden niet afwijken van dat principe. Binnen de Vlaamse regering kregen de christendemocraten geen steun van hun coalitiepartners N-VA en Vooruit.
Daarmee was de rekensom eigenlijk gemaakt. Toch duurde het tot de politieke realiteit harder begon te wegen dan de historische aanspraken van cd&v voor de partij haar verzet staakte. De kunst van de Belgische compromispolitiek bestaat er immers in een nederlaag pas toe te geven wanneer je ze kunt presenteren als een verantwoordelijke beslissing.
De kandidaat die de verkeerde mensen boos maakte
De naam die het vaakst circuleert, is Jurgen Vanlerberghe, voormalig Vlaams Parlementslid en huidig gedeputeerde voor Vooruit. Hij kent de provincie, werkte op lokaal en nationaal niveau en draait al jaren mee in het West-Vlaamse bestuur. Op papier beschikt hij dus over de nodige ervaring.
Zijn probleem is dat hij bij cd&v niet bepaald als een neutrale figuur wordt beschouwd. Als gedeputeerde bevoegd voor milieu botste hij stevig met Vlaams minister Jo Brouns, nota bene een partijgenoot van de mensen die het gouverneurschap zo lang probeerden binnen te houden. De discussie over vervuild drinkwater in de Westhoek maakte de tegenstelling extra gevoelig. Verschillende cd&v-burgemeesters tekenden protest aan tegen Vanlerberghe als mogelijke gouverneur.
Het levert een prachtig staaltje Belgische politieke logica op. De gouverneur hoort boven de partijen te staan, maar nog voor zijn benoeming is er al een halve partijoorlog uitgebroken over de vraag of de kandidaat wel aanvaardbaar is voor de andere partij. De functie moet apolitiek zijn, zolang de persoon die ze krijgt maar politiek aanvaardbaar is voor iedereen die er iets over te zeggen heeft.
Voor alle duidelijkheid: Vanlerberghe is op het moment van de berichtgeving nog de genoemde kandidaat, geen definitief benoemde gouverneur. Vooruit zou zijn voordracht op dinsdag bekendmaken.
Wat doet een gouverneur eigenlijk?
Voor wie zich na al dat geruzie afvraagt wat zo'n gouverneur eigenlijk doet: het gaat niet uitsluitend om lintjes doorknippen en ernstig kijken wanneer ergens een ramp gebeurt.
Een provinciegouverneur is geen verkozen politicus, maar een door de Vlaamse regering benoemde functionaris die ook opdrachten uitvoert voor de federale overheid. De gouverneur houdt toezicht op lokale besturen, speelt een rol in de openbare orde en veiligheid, coördineert hulpverlening bij zware rampen en zit de deputatie voor, normaal zonder stemrecht.
Bij een grote overstroming, een noodsituatie of een ernstig veiligheidsprobleem kan een goed functionerende gouverneur dus wel degelijk belangrijk zijn. Ook de coördinatie tussen gemeenten en verschillende overheden behoort tot de kerntaken.
En precies daarom blijft de benoemingsprocedure zo merkwaardig. De burger verkiest de gouverneur niet. De Vlaamse regering benoemt hem of haar, op eensluidend advies van de federale ministerraad. Een functie die officieel boven de partijen moet staan, wordt in de praktijk dus toegewezen binnen een politieke puzzel van coalitieverhoudingen en partijbelangen.
De provincie afschaffen? Graag. De post afstaan? Liever niet.
De ironie wordt nog groter wanneer je weet dat de toekomst van de provincies zelf al jaren ter discussie staat. De bevoegdheden van de provinciebesturen zijn de voorbije jaren ingeperkt. Taken rond cultuur, jeugd, sport en welzijn verdwenen grotendeels naar andere bestuursniveaus. De provincies houden onder meer verantwoordelijkheden voor bovenlokale samenwerking, provinciedomeinen, waterbeheer, fietsinfrastructuur en bepaalde milieu- en ruimtelijke dossiers.
Vooral bij N-VA leeft al langer kritiek op het provinciale bestuursniveau. Toch maakt die discussie de verdeling van de overblijvende functies er niet minder fel op. Integendeel: hoe minder bevoegdheden een bestuurslaag nog heeft, hoe pijnlijker het kennelijk wordt wanneer je er een prestigieuze post aan verliest.
Het is de politieke variant van een vastgoedmakelaar die het huis afbreekt, maar ruzie maakt over wie de sleutel mag houden.
Voor de burger is de logische vraag dan ook niet alleen wie de volgende gouverneur wordt. De vraag is waarom een benoeming zo lang geblokkeerd kan raken door partijbelangen, terwijl de functie juist bedoeld is om overheden samen te brengen en het bestuur te laten functioneren.
Cd&v zegt nu dat het belangrijkste is dat iemand natuur, landbouw en economie kan verenigen. Prima. Dat klinkt zelfs als een uitstekend profiel voor een gouverneur. Alleen had die wijsheid misschien iets vroeger mogen opduiken, toen de partij nog volop vocht om de post zelf te behouden.
De grote Belgische verdwijntruc
Op het einde van de rit is de stoelendans weer wat opgeschoven. Vooruit mag een kandidaat voordragen, cd&v legt zich neer bij de verdeling en de provincie kan op zoek naar een definitieve opvolger van Carl Decaluwé. Waarnemend gouverneur Koen Surdiacourt houdt voorlopig de werking draaiende. Volgens de officiële provinciepagina loopt zijn tijdelijke opdracht tot 30 oktober 2026.
De politieke schade wordt intussen zorgvuldig verpakt. Cd&v heeft gevochten, Vooruit heeft zijn aanspraak verdedigd en de coalitie heeft uiteindelijk een uitweg gevonden. Iedereen kan naar buiten stappen en verklaren dat het algemeen belang primeert.
En zo is na maanden ruzie eindelijk bewezen dat het nooit om het postje ging. Het ging alleen heel toevallig maandenlang over wie het postje kreeg.
(Foto: Bert Van Den Broucke/Photo News)
