Eerst een beetje besparen, daarna misschien nog eens serieus werk maken van de begroting. Bart De Wever heeft een creatieve oplossing gevonden voor de federale impasse: de lat lager leggen, de btw-verhoging schrappen en Georges-Louis Bouchez zijn zin geven. België moet 10 miljard saneren, alleen hoeft dat blijkbaar niet meteen.
Bart De Wever had het aan zichzelf beloofd dat hij de Belgische begroting eindelijk op orde zou zetten. Het begrotingsgat moest dicht, de financiële ontsporing moest stoppen en de politiek moest eindelijk doen wat ze al jaren belooft. Geen uitstel meer, geen politieke spelletjes, geen rekeningen doorschuiven naar de volgende generatie. Tot de politieke realiteit zich meldde, Georges-Louis Bouchez zijn veto bleef herhalen en de premier plots een konijn uit zijn hoge hoed toverde.
De oplossing? Eerst een begroting voor 2027 maken waarvoor ongeveer 3 miljard euro moet worden gevonden. De veel grotere saneringsoperatie van 10 miljard euro komt later. Wanneer precies, blijft in nevelen gehuld. De Wever – het politieke beest, zoals hij zichzelf noemt – serveert het als een manier om de impasse te doorbreken. Je kunt het ook een politieke capitulatie noemen, verpakt als pragmatisme.
De voorbije weken draaide de federale begrotingsdiscussie rond een sanering van 10 miljard euro. De Wever hield vast aan die ambitie en verdedigde daarbij onder meer een btw-hervorming die de overheid snel extra inkomsten moest opleveren. Zijn redenering? Zonder stevige ingrepen blijft België met een structureel begrotingsprobleem zitten dat niet verdwijnt door er een doekje over te leggen.
Alleen bleek dat doekje politiek een stuk makkelijker te hanteren dan de schaar. Vooral MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez – de man die zichzelf graag als redder des vaderlands presenteert – maakte duidelijk dat hij niet van plan was de btw-verhoging zomaar te slikken. De botsing met N-VA-voorzitster Valerie Van Peel maakte de verdeeldheid binnen de meerderheid nog eens pijnlijk zichtbaar. Terwijl Van Peel de btw-hervorming en de sanering van 10 miljard verdedigde, bleef Bouchez dwarsliggen.
Van tien naar drie miljard: de magie van de Wetstraat
En kijk: woensdag kwam De Wever met een nieuw plan, een soort politieke goocheltruc. Eerst de begroting voor 2027, met een inspanning van ongeveer 3 miljard euro. De rest volgt later, zo luidt de belofte.
Het is een bijzondere vorm van begrotingsalchemie. De opdracht blijft officieel dezelfde, alleen wordt het bedrag dat nu op tafel moet komen plots een stuk kleiner. Wie gisteren nog waarschuwde voor de financiële risico's van uitstel, mag vandaag kennelijk genoegen nemen met een tussenoplossing. De politieke verpakking verandert sneller dan het begrotingstekort kleiner wordt.
Bouchez krijgt zijn zin. En De Wever zijn uitweg?
Het grootste slachtoffer van deze ommezwaai is de btw-hervorming. Die verdwijnt uit het plan waarmee De Wever de begrotingsonderhandelingen wil deblokkeren. Voor Bouchez is dat een overwinning die moeilijk te verbergen valt. De MR-voorzitter verzette zich wekenlang tegen de maatregel en krijgt nu precies wat hij wilde: geen btw-verhoging in de onmiddellijke begrotingsoperatie. Bij de MR vliegen de champagnekurken door de kamer.
De Wever had de btw eerder nochtans voorgesteld als een noodzakelijk instrument om de overheidsfinanciën te herstellen en ruimte te creëren voor andere fiscale ingrepen. Nu blijkt dat de maatregel blijkbaar best even in de koelkast kan. De premier heeft de deur niet definitief dichtgedaan, maar een hervorming die eerst noodzakelijk leek, is vandaag kennelijk niet langer nodig om de begroting voor volgend jaar rond te krijgen.
Dat roept een wel heel erg ongemakkelijke vraag op over de machtsverhoudingen binnen de Arizona-coalitie. Wie bepaalt eigenlijk het beleid? De premier die de begroting wil saneren, of een Waalse partijvoorzitter die hardnekkig genoeg nee blijft zeggen tot het voorstel verdwijnt?
Bouchez heeft zijn politieke strategie alvast niet ingewikkelder gemaakt dan nodig. Blokkeren, onderhandelen, volhouden en wachten tot de tegenpartij haar eisen bijstelt. In de Wetstraat is dat vandaag een efficiëntere methode dan met tabellen, argumenten en waarschuwingen aan tafel te zitten.
De frustratie bij de andere meerderheidspartijen is dan ook begrijpelijk. Volgens een bron uit de partijtop krijgt het stoute kindje nu zijn zin. Een andere bron vat het cadeau aan de MR samen: geen btw-verhoging én een begroting die voorlopig slechts één jaar beslaat. Voor een partij die haar veto tot handelsmerk heeft gemaakt, is dat geen slechte onderhandelingsronde.
Eerst de rekening voor 2027, daarna de grote belofte
Officieel blijft de ambitie om 10 miljard euro te saneren overeind. De onderhandelingen daarover zouden later worden afgerond. Alleen is een belofte voor later in de politiek… euh, je weet wel.
De bezorgdheid bij CD&V en Vooruit is dan ook dat de operatie na 2027 op de erg lange baan belandt. Zodra de onmiddellijke begroting rond is, verdwijnt een deel van de politieke druk. En wie gelooft dat Bouchez daarna plots enthousiast zal instemmen met maatregelen die hij vandaag tegenhoudt, heeft de voorbije weken wellicht niet goed opgelet.
Daar komt bij dat de regering wel degelijk geld nodig heeft. Volgens de plannen die nu op tafel liggen, moet de begroting voor 2027 worden rechtgetrokken met maatregelen zoals een indexsprong of niet-indexeringen en ongeveer 500 miljoen euro aan besparingen in de gezondheidszorg. Dat zijn geen abstracte bedragen. Het zijn ingrepen die werknemers, uitkeringsgerechtigden, patiënten en gezinnen kunnen voelen.
De grote btw-hervorming verdwijnt dus, voorlopig, maar de besparingsrekening blijft bestaan. De vraag is wie straks de prijs betaalt voor het politieke compromis. De burger die zijn koopkracht ziet afnemen? De patiënt die met een krappere gezondheidszorg wordt geconfronteerd? De werknemer die minder indexering krijgt? Of de volgende regering, die opnieuw mag uitleggen waarom de beloofde sanering niet is uitgevoerd?
De miljarden verdwijnen niet omdat de deadline verschuift
De Wever heeft zijn begrotingsbeleid van meet af aan verkocht als een noodzakelijke operatie om het Belgische begrotingsprobleem aan te pakken. Hij waarschuwde herhaaldelijk dat financiële markten België onder druk kunnen zetten als het land onvoldoende maatregelen neemt. Ook volgens begrotingsexperts en de Nationale Bank volstaat een inspanning van 10 miljard euro mogelijk niet om de overheidsfinanciën structureel gezond te maken.
Tegen die achtergrond is een onmiddellijke operatie van ongeveer 3 miljard euro moeilijk als een grootse sanering te verkopen. Zeker wanneer er tegelijk belastingverlagingen op de planning staan die tegen 2029 en 2030 oplopen tot ongeveer 5 miljard euro. Dan wordt het verschil tussen de politieke belofte en de budgettaire realiteit wel erg groot.
Als het tijdelijke compromis de vaste methode wordt, zitten we met een probleem.
De begroting is geen goocheltruc. Geld dat vandaag niet wordt gevonden, verschijnt morgen niet vanzelf op de rekening. Een tekort dat nu niet structureel wordt aangepakt, verdwijnt evenmin omdat de premier zijn ambities tijdelijk terugschroeft.
De Belgische belastingbetaler mag ondertussen hopen dat het konijn uit de hoed niet het enige is wat deze regering nog te bieden heeft. Want wanneer de rekening uiteindelijk wordt gepresenteerd, zal niemand kunnen volstaan met de uitleg dat de rest voor later was.
(Foto: Didier Lebrun/Photo News)
