Afbrokkelende muren, overvolle cellen, drugs, amper privacy en tot 22 uur per dag opgesloten zitten met vier of vijf mensen in een ruimte van ongeveer twaalf vierkante meter. De Pano-reportage over de gevangenis van Mechelen liet woensdagavond weinig fraais zien. Maar hoe ziet diezelfde werkelijkheid eruit voor iemand die er vandaag zelf opgesloten zit? P sprak na de uitzending met een gedetineerde die momenteel in Mechelen in voorhechtenis zit. “Als dit door een privépersoon werd uitgebaat, zou de overheid het sluiten.”
De beelden die Pano woensdagavond vanuit de gevangenis van Mechelen toonde, waren bij momenten hallucinant. Overbevolking, druggebruik, personeel dat onder enorme druk staat en cellen waarin meer mensen verblijven dan waarvoor ze ooit bedoeld waren. De reportage liet bovendien zien hoe moeilijk het geworden is om binnen de muren nog een enigszins normale en veilige leefomgeving te organiseren. Maar een televisiecamera blijft een televisiecamera.
“Op televisie is het 2D”, vertelt een gedetineerde die momenteel in de gevangenis van Mechelen verblijft aan P. “Hier is het 4D.”
We houden zijn identiteit buiten dit verhaal. Hij zit in voorhechtenis en is dus niet definitief veroordeeld. Precies dat laatste vindt hij essentieel in de discussie over de omstandigheden in Mechelen.
“Voor alle duidelijkheid: hier zitten heel wat mensen die van een misdrijf worden verdacht en nog niet veroordeeld zijn. Er bestaat dus ook een mogelijkheid dat mensen uiteindelijk worden vrijgesproken. Maar ondertussen hebben ze hier wel gezeten. Wat doet dat met iemand? Met zijn omgeving, zijn reputatie en zijn financiële situatie?”
“Hier word je niet beter”
Dat de gevangenis van Mechelen kampt met overbevolking en een verouderde infrastructuur, was in Pano duidelijk zichtbaar. Voor iemand die er zelf dag en nacht letterlijk tussen vier muren zit, wordt dat volgens onze getuige nog veel tastbaarder.
“Zoals ook de directie in de reportage aangeeft: hier word je niet beter. Als een privépersoon deze plaats zou uitbaten, zou de overheid ze sluiten. Om veiligheidsredenen, om hygiënische redenen, omdat de elektriciteit niet in orde is. De muren brokkelen af en stopcontacten komen uit de muur.”
Het gebrek aan privacy weegt volgens hem minstens even zwaar. Gedetineerden brengen het grootste gedeelte van hun dag op cel door en door de overbevolking zitten daar soms meer mensen samen dan oorspronkelijk voorzien.
“Je zit tot 22 uur per dag op een overbevolkte cel met mensen die je niet kent. Die horen je telefoongesprekken en die zijn erbij wanneer je naar het toilet moet. Dat toilet staat naast de tafel waar je eet, zonder afscheiding. Iedere vorm van privacy wordt je afgenomen.”
Volgens hem zijn er cellen van ongeveer twaalf vierkante meter, bedoeld voor drie personen, waarin vier of vijf gedetineerden verblijven.
“Dat kan gewoon niet. En ondertussen zit je daar weg te rotten, ook wanneer je nog niet veroordeeld bent.”
“We krijgen geen eten, we worden gevoederd”
Ook iets banaals als eten krijgt achter de gevangenismuren volgens hem een heel andere betekenis.
“Eén keer per dag worden de maaltijden naar de cel gebracht. Je krijgt je middageten, avondeten en ontbijt in één keer. Ik zeg soms: we krijgen hier geen eten, we worden gevoederd. Zoals dieren.”
Die vergelijking komt tijdens zijn getuigenis meermaals terug. Niet omdat hij vindt dat het personeel alle gedetineerden als dieren behandelt. Integendeel zelfs.
“Al bij al is er een respectvolle band tussen personeel en gedetineerden. Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Aan de kant van de gedetineerden, maar zeker ook bij de cipiers. Maar het grootste probleem is het systeem waarin iedereen hier moet functioneren.”
Wat hem vooral treft, is de onzekerheid. Mensen weten volgens hem soms nauwelijks wat hen te wachten staat en begeleiding ervaart hij als vrijwel afwezig.
“Er is enorm veel onduidelijkheid. Mensen weten niet hoelang ze hier nog zitten of wat er gaat gebeuren. Begeleiding is er nauwelijks. Je wordt opgesloten en vervolgens moet je het maar zien uit te zoeken.”
Big Pharma, Big Tobacco en de illegale markt
En dan zijn er de drugs. Pano liet zien hoe groot dat probleem achter de muren is. Onze getuige bevestigt dat beeld, maar maakt daarbij een onderscheid tussen illegale drugs, medicatie en nog een ander product dat in de gevangenis bijna een eigen munt is geworden: tabak.
“Het zit hier vol met drugs. Maar je hebt verschillende soorten. Je hebt wat ik de drugs van Big Pharma noem: slaapmiddelen en kalmeermiddelen. Ik denk soms dat er hier meer binnen zit dan buiten.”
Hij ziet daar een wrange keerzijde aan. Medicatie helpt volgens hem ook om de spanning in een zwaar overbevolkte gevangenis enigszins onder controle te houden.
“Langs één kant is dat misschien zelfs gelukkig, want het houdt de boel rustig. Anders is dit helemaal niet leefbaar. Maar daarnaast heb je natuurlijk de illegale drugs. Het is een komen en gaan. Er bestaat hier een hele handel.”
En dan is er tabak.
“Terwijl Frank Vandenbroucke probeert om België rookvrij te maken, is het hier bijna het tegenovergestelde. Op cel wordt gerookt en tabak is ook een betaalmiddel. Big Pharma, Big Tobacco en illegale drugs draaien hier op volle toeren.”
Dat zijn observaties van één gedetineerde en geen onafhankelijk vastgestelde inventaris van wat in de gevangenis circuleert. Maar ze sluiten wel aan bij het bredere drugsprobleem dat ook in de reportage uitgebreid aan bod kwam.
“Als dit een camping was, werd ze gesloten”
Uiteindelijk komt hij telkens bij hetzelfde punt terecht: de combinatie van overbevolking, oude infrastructuur en het gebrek aan menselijke ruimte.
Volgens de gedetineerde verblijven momenteel ongeveer 150 mensen in een gevangenis die volgens hem plaats biedt aan ongeveer 85 personen. Dat cijfer konden we niet onafhankelijk bevestigen, maar ook in de Pano-reportage stond de ernstige overbevolking centraal.
Voor hem gaat het daarbij niet alleen over comfort.
“Wat doet dat met de veiligheid? Met de brandveiligheid? Met de leefbaarheid? Als hier iets gebeurt, kunnen de gevolgen enorm zijn.”
En dan herhaalt hij de vergelijking waarmee hij zijn verhaal begon.
“Mocht dit een privé-uitbating zijn, een verblijf of zelfs een camping, dan zou de overheid zeggen: dit voldoet niet aan de regels en moet dicht. Maar dit wordt door de overheid zelf uitgebaat.”
Zijn hardste oordeel bewaart hij echter niet voor de muren, de stopcontacten of het eten.
“Dit is onmenselijk. In 2026, in België, in Europa. Vraag jezelf eens af: als je man, papa, vriend, kennis of collega hier zou zitten, zou je hem deze omstandigheden toewensen? Zelfs als iemand iets heeft misdaan, moet je je afvragen wat je ermee bereikt door hem zo op te sluiten.”
En voor wie nog niet veroordeeld is, vindt hij die vraag des te pijnlijker.
“Misschien wordt iemand uiteindelijk vrijgesproken. Maar de maanden die hij hier heeft gezeten, krijgt hij nooit meer terug. De schade aan jezelf, je omgeving, je reputatie en je financiële situatie is dan al aangericht.”
De kijker kon woensdagavond na Pano zijn televisie uitzetten. Wie in Mechelen opgesloten zit, kan dat niet.
