Eerst de illegaal, dan de buurman? Hoe ver mag de matrak je huis in?
De Kamercommissie Binnenlandse Zaken keurde woensdagavond de wet op de woonstbetredingen goed. Voortaan mogen politie en Dienst Vreemdelingenzaken binnenvallen bij mensen zonder papieren die als gevaarlijk gelden. Minister Van Bossuyt spreekt van een historische doorbraak. Dat is het ook. Alleen niet in de zin die zij bedoelt.
Je huis is in België altijd een beetje heilig geweest. De grondwet is zwart op wit duidelijk: je woning is onschendbaar. Wie zonder jouw toestemming binnen wil, heeft een huiszoekingsbevel nodig, en dat krijg je in principe pas als er een misdrijf in het spel is.
Die regel krijgt nu een uitzondering. Niet voor een verdachte van een misdrijf, maar voor iemand zonder verblijfspapieren die weigert te vertrekken en een gevaar zou vormen voor de openbare orde of de nationale veiligheid. Politie en Dienst Vreemdelingenzaken mogen dan, met toestemming van een onderzoeksrechter, tussen 5 uur 's ochtends en 9 uur 's avonds binnengaan, desnoods met geweld. Wie ze daar vinden, gaat rechtstreeks naar een gesloten centrum.
Acht jaar duwen
Nieuw is het idee niet. In 2018 probeerde toenmalig staatssecretaris Theo Francken het al onder de regering-Michel. Na protest van magistraten, advocaten, artsen en een flink deel van het middenveld sneuvelde het ontwerp. De liberalen van MR en Open VLD trokken de stekker eruit.
Onder De Croo kwam het terug, via CD&V-staatssecretarissen Sammy Mahdi en Nicole de Moor. Groen en Ecolo hielden het tegen.
De derde keer is scheepsrecht. Onder Arizona keurde de ministerraad het ontwerp in april goed, de commissie volgde nu. De ironie: Open VLD, dat in 2018 mee op de rem stond, stemde nu onder de naam Anders vanuit de oppositie mee. Acht jaar later is wat toen een brug te ver was een detail geworden.
Waarom deze wet?
Het argument van de regering is eenvoudig. Er zijn nogal wat illegalen die zware feiten plegen, elke medewerking weigeren voor hun terugkeer en zich verschuilen achter de voordeur. Volgens Van Bossuyt moet dat maar eens gedaan zijn. Het gaat, zegt ze, om illegale criminelen, niet om de vele mensen zonder papieren die gewoon proberen te overleven. En nee, het is geen heksenjacht.
Dat argument verdient een eerlijk antwoord. Een land mag - om niet te zeggen ‘moet’ - mensen uitwijzen die geen verblijfsrecht hebben en een gevaar vormen. En er zitten waarborgen in de wet: een onderzoeksrechter moet telkens tekenen, er zijn vaste uren, en op vraag van Les Engagés kwamen er nog aanpassingen voor minderjarigen.
Wie zegt daar dat de wet onnodig is?
Het verzet kwam niet alleen van links of van ngo's. Het kwam ook van de mensen die de wet moeten uitvoeren.
De onderzoeksrechters zeggen dat niemand weet wat "een gevaar voor de openbare orde" precies is. Ze wijzen er bovendien op dat de bestaande wet al huiszoekingen toelaat als er sprake is van terrorisme, radicalisering of zware misdrijven. Wie echt gevaarlijk is, kun je vandaag dus al opsporen.
De federale politie vond de tekst dan weer onduidelijk en vreest problemen op het terrein. Agenten zouden in een noodsituatie zelf de gaten in de wet moeten invullen. Myria, het federaal migratiecentrum, stelt bovendien vast dat de wet gezinnen niet verplicht uit elkaar haalt, maar het ook niet verbiedt.
Zelfs Vlaams Belang is niet tevreden, maar om de omgekeerde reden. De wet is volgens Kamerlid Francesca Van Belleghem zo uitgehold dat ze in de praktijk amper effect zal hebben.
Tel dat even op. De rechters zeggen dat het al kon. De politie zegt dat het niet duidelijk is. Extreemrechts zegt dat het niets uithaalt. Waarom dan toch deze wet?
Omdat ze vooral iets anders doet dan wat ze belooft: ze verschuift een grens.
De matrak in het voorbeeld
Een wet wordt zelden gemaakt voor de eerste keer dat ze gebruikt wordt. Ze wordt gemaakt voor alle keren daarna.
Vandaag gaat het om een kleine groep "gevaarlijke" mensen zonder papieren. Maar het principe dat de staat je deur mag openbreken zonder dat er een misdrijf is gepleegd, alleen om een administratieve beslissing uit te voeren, staat er nu. Een begrip als "gevaar voor de openbare orde", dat zelfs de onderzoeksrechters niet kunnen omschrijven, is als een elastiek. Het rekt mee met de politieke wind.
Een volgende regering hoeft geen nieuwe wet meer te schrijven. Ze hoeft alleen een definitie te verbreden. Van zware criminelen naar wie een strafblad heeft. Van wie een strafblad heeft naar wie "overlast" veroorzaakt. Van wie weigert te vertrekken naar wie te traag meewerkt. Kleine stapjes, maar samen vormen ze een trap die leidt naar plek waar je vrijheid vogelvrij is.
En die vrijheid ligt steeds vaker op de schop. Dezelfde regering bouwt aan een fiscaal controlesysteem dat steeds dieper in je bankgegevens kijkt. Telkens met dezelfde redenering: het gaat alleen over de slechten, wie niets te verbergen heeft, hoeft niets te vrezen. Tot de definitie van "de slechten" verschuift?
Gemeenten die niet willen
Leuven, Mortsel, Herent en enkele Brusselse gemeenten lieten al weten dat ze de wet niet willen. Hun stemmingen zijn symbolisch: de Leuvense burgemeester Mohamed Ridouani gaf al toe dat hij de wet zal moeten uitvoeren.
Toch kon Van Bossuyt het niet laten om een waarschuwing mee te geven. Wie weigert en het loopt fout, mag achteraf niet naar Brussel wijzen, want dan brengt hij zelf de veiligheid van zijn inwoners in gevaar. Een minister die gemeenten vooraf de schuld geeft van misdrijven die nog niet gepleegd zijn: ook dat is een vorm van macht.
Het debat werd intussen niet beter van de andere kant. Toen Groen in juni Anne Frank bovenhaalde, gaf dat de minister een makkelijke kans om de hele kritiek als hysterie weg te zetten. Wie een sterk argument heeft, heeft zo'n vergelijking niet nodig.
Het gevaar voor morgen
De wet moet nog naar de plenaire Kamer, maar met deze meerderheid is dat een formaliteit. Daarna zal blijken hoe vaak ze gebruikt wordt. Misschien amper, zoals Vlaams Belang voorspelt. Misschien wordt ze een symbool dat vooral in campagnefilmpjes opduikt.
Maar het belangrijkste is al gebeurd. Een rechtsstaat heeft aanvaard dat de voordeur open mag zonder misdrijf, op basis van een begrip dat niemand kan omschrijven. Vandaag voor een kleine groep die weinigen zullen verdedigen. Precies daarom begint het altijd bij hen.
Vraag jezelf dus niet af of jij er vandaag onder valt. Vraag je af wie de definitie morgen schrijft.
(Foto: Philip Reynaers/Photo News)
