Vooruit schuift budget van gezonde schoolmaaltijden naar de zorg.
Het was voor Vooruit een breekpunt om in de Vlaamse regering te stappen: gratis en gezonde maaltijden voor kinderen op school. Amper twee jaar later wordt het project financieel teruggeschroefd omdat gemeenten onvoldoende belangstelling tonen. Het geld dat niet wordt uitgegeven, verhuist naar Welzijnsminister Caroline Gennez en haar geplande sociaal akkoord met het zorgpersoneel. Een verkiezingsbelofte wordt zo de financieringsbron voor… wat anders.
Politieke naïviteit
Vooruit heeft de voorbije jaren een opmerkelijk talent ontwikkeld om politieke compromissen als verwezenlijkingen te presenteren. Ook de gezonde schoolmaaltijden ontsnappen daar niet aan. Het project werd na de verkiezingen van 2024 naar voren geschoven als een belangrijke sociale realisatie van de partij, maar vandaag blijkt vooral dat Vlaanderen het voorziene budget niet volledig kwijt kan en dat een aanzienlijk deel van het geld dus een andere bestemming krijgt. We zien de verkiezingsaffiche van Melissa Depraetere nog voor ons: “Ik weet waar mensen wakker van liggen.” Nou, niet dus. Ze weten bij Vooruit nu alvast waar ze niet wakker van liggen.
Er was eens…
Het begon allemaal héél ambitieus. In de aanloop naar de verkiezingen van 2024 maakte toenmalig Vooruit-voorzitter Conner Rousseau van gratis schoolmaaltijden een breekpunt voor deelname aan de Vlaamse regering. Alle kinderen in Vlaanderen moesten op school een gezonde maaltijd kunnen krijgen, ongeacht het inkomen van hun ouders. De geraamde kostprijs bedroeg ongeveer 260 miljoen euro per jaar.
N-VA en CD&V zagen weinig in het plan. CD&V trok zelfs opvallend hard van leer en organiseerde een persconferentie waarop opschepmaaltijden werden geserveerd om het voorstel van de socialisten publiekelijk te ridiculiseren. Na de verkiezingen en de vorming van de Vlaamse regering bleek een compromis onvermijdelijk: van gratis maaltijden voor alle kinderen werd het een systeem van gezonde schoolmaaltijden waarvoor lokale besturen vrijwillig konden intekenen en bovendien zelf een deel van de rekening moesten betalen.
Dat verschil lijkt op papier misschien technisch, maar het maakte in de praktijk een wereld van verschil. Vorig schooljaar moest een gemeente 73 euro per leerling per jaar bijdragen, terwijl Vlaanderen daar 97 euro bovenop legde. Voor lokale besturen die zelf met financiële druk en besparingen kampen, bleek dat blijkbaar voldoende om de hand op de knip te houden: slechts 29 gemeenten stapten in het systeem, en opvallend vaak waren dat gemeenten die al langer een beleid rond schoolmaaltijden voerden. Antwerpen was bij de start de grote uitschieter en haalde ongeveer 60 procent van de beschikbare subsidies binnen.
Vlaanderen betaalt, gemeenten twijfelen
De Vlaamse regering zag dat het systeem op die manier moeilijk van de grond zou komen en verlaagde daarom voor het huidige schooljaar de financiële drempel voor gemeenten aanzienlijk. Na het nodig natte vingerwerk, zakte de bijdrage voor de gemeente van 73 naar 34 euro per leerling, terwijl Vlaanderen voortaan 136 euro betaalde. De verhouding werd daarmee verschoven naar 20 procent lokaal geld tegenover 80 procent Vlaamse middelen, waardoor het voor gemeenten financieel een stuk aantrekkelijker werd om in te stappen.
Vooruit communiceerde vervolgens enthousiast over de resultaten. Het aantal leerlingen dat via het systeem een maaltijd kreeg, zou stijgen van ongeveer 90.000 naar 145.000 en het aantal deelnemende scholen van 404 naar 732. Op het eerste gezicht zijn dat stevige groeicijfers, maar één belangrijk cijfer bleef opvallend achter: het aantal gemeenten steeg slechts van 29 naar 38.
Negen gemeenten erbij dus, ondanks de forse verlaging van hun eigen bijdrage.
Voor de huidige deelname wordt ongeveer 36,5 miljoen euro ingezet, terwijl de Vlaamse regering structureel ongeveer 70 miljoen euro per jaar had voorzien voor het systeem. Bijna de helft van dat budget raakt dus niet besteed, en dat is in een Vlaamse begroting waarin ministers voortdurend op zoek zijn naar geld voor nieuwe beleidsplannen en sociale akkoorden moeilijk te negeren.
Oeps
Niemand verwacht nog dat veel gemeenten zullen instappen. Zeker nu lokale besturen zelf besparingen op hun bord krijgen. Een nieuwe grote oproep om gemeenten over de streep te trekken, staat voorlopig dan ook niet gepland.
Daarmee ontstaat een merkwaardige begrotingssituatie: het project waarvoor Vooruit vóór de verkiezingen nog 260 miljoen euro per jaar wilde vrijmaken, blijkt vandaag moeite te hebben om zelfs een fractie van de ongeveer 70 miljoen euro die Vlaanderen ervoor heeft gereserveerd daadwerkelijk uit te geven.
Hier is ons Gennez
Het geld dat niet naar schoolmaaltijden gaat, verdwijnt ondertussen niet in een bodemloze begrotingsput. Binnen de Vlaamse regering is afgesproken dat het overblijvende budget wordt gebruikt voor Welzijn, meer bepaald voor een sociaal akkoord met het zorgpersoneel waarvoor Welzijnsminister Caroline Gennez extra middelen nodig heeft.
Met die sociale akkoorden wil de regering onder meer betere loonvoorwaarden in de zorg mogelijk maken. Tegen 2029 zou daarvoor ongeveer 150 miljoen euro structureel in de Vlaamse begroting worden voorzien, met volgens de huidige afspraken al eerder een eerste opstap van ongeveer 50 miljoen euro. Een belangrijk deel van dat bedrag wordt gevonden in middelen die oorspronkelijk voor de gezonde schoolmaaltijden waren gereserveerd.
Vooruit bevestigt : het geld dat voor de schoolmaaltijden niet nodig blijkt, wordt naar de zorg verschoven. Begrotingstechnisch is daar weinig mysterie aan. Wanneer een beleidsmaatregel minder geld nodig heeft dan aanvankelijk geraamd, kan een regering het vrijgekomen budget perfect voor een andere prioriteit gebruiken.
Politiek ligt het gevoeliger, omdat dit geen toevallig subsidiepotje was maar een project dat Vooruit vóór de verkiezingen zelf als essentieel onderdeel van zijn regeringsdeelname naar voren schoof. Wat toen nog een breekpunt was, is vandaag een budgetpost waarvan een deel zonder veel moeite naar een ander beleidsdomein kan worden doorgeschoven.
Van verkiezingsbelofte naar begrotingsbocht
De politieke evolutie verdient geen schoonheidsprijs. Eerst was er de eis van gratis schoolmaaltijden voor alle kinderen, vervolgens kwam het compromis van gezonde maaltijden waarvoor gemeenten moesten intekenen en meebetalen, waarna bleek dat slechts een beperkt aantal lokale besturen bereid was dat engagement aan te gaan. Dan maar de prijs verlagen voor de gemeentelijke bijdrage en het eigen aandeel verhogen: en het lukte nog niet. Mogen we dat ‘pijnlijk’ noemen?
Vooruit serveert de verschuiving van het budget als een handige politieke oplossing. Het geld verdwijnt immers niet uit de sociale agenda van de partij, maar verhuist - naar eigen zeggen - van de ene prioriteit naar de andere. De gezonde schoolmaaltijd krijgt minder gewicht omdat gemeenten onvoldoende intekenen, terwijl het zorgpersoneel belangrijker wordt omdat daar een concreet sociaal akkoord en een duidelijke financiële verplichting tegenover staan.
Dat moet van de begrotingsbocht geen totale afgang maken. Het is een voorbeeld van politiek naïviteit.
Voor ouders die hoopten op een breed en structureel systeem van gezonde schoolmaaltijden verandert er ondertussen wel degelijk iets. Het bestaande systeem blijft bestaan voor de gemeenten en scholen die eraan deelnemen, maar voorlopig komt er geen nieuwe grote oproep om veel meer lokale besturen over de streep te trekken.
En toen kwam er een varkentje met een grote snuit en het verhaaltje is uit. Van verkiezingsbelofte naar compromis, van compromis naar onderbenut budget en van onderbenut budget naar financiering voor een andere socialistische put.
(Foto: Bert Van Den Broucke/ /Photo News)
