Brussel erkende zijn clubcultuur in 2023 als levend cultureel erfgoed. Drie jaar later sluit de ene club na de andere. Hoge kosten, strengere regels en klagende buren maken het klassieke clubmodel steeds moeilijker. En ondertussen lijkt ook een generatie jongeren die tijdens de lockdowns volwassen werd de weg naar de dansvloer minder vanzelfsprekend te vinden.
Wie de voorbije twaalf maanden in Brussel ging dansen, zag de kaart van het nachtleven gestaag kleiner worden.
Reset, de club van de vzw Arty Farty in een leegstaand bankgebouw van de Stad Brussel, sloot in november 2025 nadat de stad haar steun aan het project zo goed als volledig schrapte. La Cabane stopte diezelfde maand met clubavonden en noemt het klassieke clubmodel onhoudbaar door steeds strengere regels, verouderde geluidsnormen en stijgende kosten.
Ook nachtbar Bonnefooi hield ermee op. Le Lac moest tijdelijk dicht nadat de stad na een klacht van een buurman geen vergunning meer gaf voor muziek boven 85 decibel. De eigenares van Madame Moustache liet in december dan weer weten dat de sluiting nabij was omdat schulden na een brand in 2022 haar zaak, hoewel winstgevend, dreigden mee te sleuren.
En op 30 april draaide ook Spirito, ruim zestien jaar gevestigd in een voormalige anglicaanse kerk in Elsene, zijn laatste plaat. De eigenaar vond het te riskant om nog in een discotheek te investeren.
Brussels By Night, de federatie die clubs, organisatoren en artiesten vertegenwoordigt, spreekt dan ook van een crisis. Coördinator Nathan Pujadas waarschuwt dat de clubs stikken en dat dit nog maar het begin is als er niets verandert.
Erfgoed waar steeds minder van overblijft
De problemen stapelen zich op. Huurprijzen stijgen, nieuwe bewoners trekken naar buurten waar soms al decennia een club draait en dienen klachten in, controles worden strenger, de btw op tickets ging omhoog en subsidies vallen weg. Brussel zat bovendien lange tijd zonder volwaardige gewestregering, waardoor beslissingen bleven liggen.
Wrang is vooral dat de overheid aan beide kanten van het verhaal staat. Het Brussels Gewest gaf de clubcultuur in 2023 de status van immaterieel cultureel erfgoed. Een mooie erkenning, alleen koop je daar als clubuitbater weinig geluidsisolatie mee. Ondertussen trok de Stad Brussel bijvoorbeeld de stekker uit Reset, nota bene een project in haar eigen gebouw.
In juni keurde het Brussels Parlement wel het zogenaamde agent of change-principe goed, een systeem dat onder meer in Londen wordt gebruikt. Kort samengevat: wie naast het lawaai komt wonen, kan niet automatisch verwachten dat het lawaai daarna verdwijnt.
Wie binnen twintig meter van een club bouwt of grondig verbouwt, moet zelf maatregelen nemen tegen geluid en kopers en huurders vooraf informeren. De regel geldt vanaf deze maand voor nieuwe vergunningsaanvragen. Voor clubs die al verdwenen zijn, komt dat uiteraard rijkelijk laat.
En dan zijn er de jongeren zelf
Maar regels, huurprijzen en buren zijn niet het hele verhaal. Ook het uitgaansgedrag lijkt te veranderen.
Wie vandaag twintig is, zat tijdens een belangrijke periode van zijn tienerjaren thuis terwijl clubs maandenlang gesloten waren. De leeftijd waarop eerdere generaties hun eerste nachten op een dansvloer doorbrachten, viel voor een deel van die jongeren samen met lockdowns.
Een kleinschalig onderzoek van HOGENT, gebaseerd op gesprekken met studenten in Gent en Antwerpen, suggereert dat jongeren tegenwoordig bewuster uitgaan. De bevraagde studenten zoeken vaker plekken waar ze kunnen praten, met meer licht en minder lawaai. Overprikkeling, de angst voor een kater, geld en het besef dat iemand voortdurend een smartphone kan bovenhalen, spelen eveneens mee.
Dat onderzoek gaat niet over Brussel en is te beperkt om daaruit te besluiten dat Gen Z collectief de discotheek heeft afgezworen. Maar clubuitbaters merken wel dat het oude patroon van ieder weekend uitgaan minder vanzelfsprekend is geworden.
Wie naast zijn studies werkt en iedere euro twee keer omdraait, kan bovendien besluiten dat één groot festival aantrekkelijker is dan tien clubnachten.
Misschien wil de jeugd gewoon iets anders
Dat hoeft op zichzelf geen drama te zijn. Buren hebben recht op nachtrust en als jongeren liever overdag afspreken, naar een festival trekken of hun zaterdagavond anders besteden, hoeft de overheid hen natuurlijk niet met zachte dwang een discotheek in te jagen.
Alleen vervullen clubs ook een functie die moeilijker zichtbaar is.
Het zijn plekken waar dj's hun eerste sets draaien, waar nieuwe muziek en scenes ontstaan en waar organisatoren, geluidstechnici, barpersoneel en jonge artiesten ervaring opdoen. Voor sommige groepen zijn het bovendien belangrijke ontmoetingsplaatsen.
Brussels By Night wijst erop dat het nachtleven een belangrijke reden is waarom toeristen Brussel bezoeken. Een festival kan een deel daarvan opvangen, maar verdwijnt na enkele dagen weer. Een club bouwt jarenlang een publiek en een scene op.
En wanneer zo'n plek eenmaal verdwijnt, komt ze niet gemakkelijk terug. Een gebouw wordt verkocht, verbouwd tot appartementen of krijgt een andere bestemming. Een vergunning, publiek en reputatie bouw je vervolgens niet in één weekend opnieuw op.
Brussel heeft zijn nacht ingelijst
Daar zit uiteindelijk de vreemde situatie waarin Brussel terechtgekomen is. De hoofdstad heeft haar clubcultuur officieel erkend als immaterieel erfgoed en probeert met nieuwe regels zoals het agent of change-principe ruimte voor nachtleven te beschermen. Tegelijk verdwijnen bestaande clubs sneller dan nieuwe maatregelen hen kunnen helpen.
Misschien verandert het nachtleven gewoon en zal de klassieke discotheek nooit meer dezelfde rol spelen als twintig jaar geleden. Cultuur laat zich tenslotte niet per decreet bevriezen.
Maar als Brussel vindt dat zijn nachtleven belangrijk genoeg is om het tot erfgoed uit te roepen, moet er natuurlijk nog wel iets overblijven om te beschermen.
Anders heeft Brussel straks een prachtig beschermd nachtleven. Alleen kun je nergens meer gaan dansen.
(Foto: Instagram)
