VRT-besparingen liggen vast: Cieltje Van Achter (N-VA) weigert opnieuw te onderhandelen.
Een staking bij de openbare omroep is normaal gesproken geen cadeau voor de kijker. Je krijgt onderbrekingen, geïmproviseerde programmering en een scherm dat vooral duidelijk maakt wat er allemaal níét te zien valt. Maar wij vonden dat de openbare omroep gisteren eigenlijk leukere tv serveerde dan op een doorsnee weekdag. En we waren blijkbaar niet alleen: wie bleef hangen, kon zich nog eens ouderwets amuseren met programma's uit de eigen televisiegeschiedenis. Het soort televisie waarbij je plots beseft dat je sommige formats, gezichten en verhalen best wel gemist hebt.
En daar wringt het een beetje. Of eigenlijk: behoorlijk veel.
We zijn intussen gewend geraakt aan een eindeloze stroom nieuwe formats, opgepoetste talentenjachten, bekende Vlamingen die in een andere studio opnieuw bekende Vlaming mogen spelen en programma's die soms meer op een marketingplan dan op een creatieve ingeving lijken. Maar als een staking de programmering overhoopgooit, blijkt een portie televisienostalgie plots helemaal niet verkeerd te smaken.
Moeten we daar iets uit afleiden? Dat vroeger alles beter was, is een goedkope conclusie. Dat oude programma's soms meer persoonlijkheid hadden dan de zoveelste zogenaamd nieuwe formule, verdient minstens een gesprek.
De nostalgietest die niemand besteld had
Een staking is natuurlijk geen eerlijke test voor de kwaliteit van een omroep. Eén dag met herhalingen zegt weinig over de waarde van een volledig programma-aanbod, laat staan over de journalistieke opdracht van de VRT.
Toch legt zo'n onverwachte terugblik iets bloot: televisie hoeft niet voortdurend nieuw en spectaculair te zijn om relevant te blijven. Een sterk programma kan jaren later nog overeind staan, precies omdat het meer te bieden heeft dan de actualiteit van de dag of alweer hetzelfde gezicht in het zoveelste pretprogramma dat weinig om het lijf heeft.
En precies terwijl Vlaanderen onverwacht oude televisie zat te herontdekken, woedt achter de schermen een veel serieuzere discussie over wat de VRT straks nog kan en mag maken.
Van Achter wil besparen en wil daar niet over onderhandelen: punt
De openbare omroep wordt verondersteld meer te doen dan kijkcijfers verzamelen. Onafhankelijke journalistiek, duiding, jeugdprogramma's, Vlaamse fictie, cultuur en sport behoren tot haar opdracht. Tegelijk is de VRT geen heilig huisje waar elke uitgave automatisch gerechtvaardigd is. Ook een publieke instelling moet keuzes maken, uitleggen wat ze met belastinggeld doet en kritisch naar haar eigen werking kijken.
De vraag is alleen hoeveel ruimte er overblijft voor experiment, eigenzinnigheid en programma's die niet onmiddellijk een groot publiek trekken wanneer de financiële speelruimte almaar kleiner wordt.
Vlaams minister van Media Cieltje Van Achter (N-VA) maakt alvast duidelijk dat over de bijkomende besparingen niet opnieuw wordt onderhandeld. De vakbonden wilden samen met de VRT-directie en vertegenwoordigers uit de cultuursector naar haar kabinet trekken om de plannen opnieuw te bespreken. Van Achter houdt de deur dicht: de cijfers liggen vast en iedereen binnen de Vlaamse overheid moet volgens haar scherpe keuzes maken.
“Je kan niet van heel de Vlaamse overheid vragen om scherpe keuzes te maken en dan één grote publieke organisatie daar volledig buiten houden”, stelt de N-VA-minister.
De VRT moet de komende jaren ongeveer 10 miljoen euro extra besparen. De dotatie daalt volgend jaar met 3,4 miljoen euro en die vermindering loopt tegen 2029 op tot 7 miljoen euro. Daarbovenop worden de werkingsmiddelen niet geïndexeerd. Die nieuwe inspanning komt boven op de 16,6 miljoen euro die de omroep tussen 2026 en 2031 al moet besparen.
Volgens Van Achter bedraagt de jaarlijkse kostprijs van de VRT 44,58 euro per Vlaming. Dat cijfer helpt de minister haar standpunt te verdedigen, al vertelt het op zichzelf natuurlijk weinig over wat de VRT precies moet produceren, hoeveel mensen ze bereikt en welke opdrachten ze moet vervullen.
Voetbalrechten en bekende koppen op de weegschaal
Waar moet het geld dan vandaan komen? Van Achter wil samen met de directie en de raad van bestuur bekijken welke gevolgen de besparingen hebben en hoe ze concreet kunnen worden ingevuld.
Grote sportcontracten zijn een van de pistes. De rechten op voetbal en wedstrijden op het circuit van Francorchamps kosten veel geld en volgens de minister kunnen commerciële zenders voor bepaalde competities eveneens een rol spelen.
Tegelijk zijn sportrechten meer dan alleen een dure regel op de begroting. De VRT heeft mee bijgedragen aan de populariteit van sporten die bij commerciële zenders minder vanzelfsprekend aan bod komen. Van Achter haalt zelf de Belgian Cats aan: hun succes is volgens haar niet alleen te danken aan hun prestaties, maar ook aan de aandacht die de openbare omroep aan vrouwenbasketbal besteedt.
Ze wil dus niet dat de VRT uit de sport verdwijnt, wel dat ze kritischer afweegt welke rechten ze aankoopt.
Ook exclusiviteitscontracten met bekende schermgezichten liggen op de weegschaal. Entertainment mag blijven, zolang het aanbod voldoende onderscheidend is. De VRT mag volgens Van Achter geen kopie worden van commerciële zenders.
En daar zit natuurlijk een interessante paradox: Vlaanderen wil dat de VRT zich onderscheidt van de commerciële televisie, maar tegelijk moet dat onderscheid steeds goedkoper worden geproduceerd.
Besparen zonder de ziel eruit te halen
De VRT waarschuwt dat de opeenvolgende besparingen haar werking bijzonder hard treffen. Eind 2025 rondde de omroep een transformatieplan af dat structureel 25 miljoen euro moest opleveren. Daarbovenop loopt de besparingsoperatie van 16,6 miljoen euro, met nu nog eens bijna 10 miljoen euro extra tegen 2029.
Volgens de VRT raakt daardoor het evenwicht tussen haar opdrachten en de beschikbare middelen verstoord.
Een omroep kan efficiënter werken, contracten herbekijken en formats schrappen die hun beste tijd hebben gehad. Alleen is besparen niet hetzelfde als hervormen. Wie jaar na jaar middelen wegneemt, moet uiteindelijk ook aangeven welke opdrachten minder uitgebreid of helemaal niet meer kunnen worden uitgevoerd. Anders moet de openbare omroep op papier alles blijven doen, maar in de praktijk steeds meer met steeds minder.
En zo komen we terug bij die onverwacht aangename televisiedag.
Misschien was het gewoon nostalgie. Misschien was het vooral leuk om programma's terug te zien die hun waarde al lang bewezen hebben. Maar misschien viel ook op hoe weinig televisie soms nodig heeft om mensen voor het scherm te houden.
De VRT hoeft heus niet iedere dag haar archief open te trekken en Vlaanderen permanent naar 1997 terug te sturen. Maar ze moet wel de ruimte houden om programma's te maken waarvan we in 2047 blij zijn dat iemand ze nog eens uit dat archief haalt.
Van Achter wil niet opnieuw onderhandelen over de besparingen. Dan blijft vooral de vraag welke openbare omroep Vlaanderen over enkele jaren wil overhouden: eentje die met minder geld dezelfde opdracht moet blijven uitvoeren, of eentje die duidelijke keuzes maakt en voldoende middelen behoudt om meer te zijn dan een goedkopere versie van commerciële televisie?
Want als een staking nodig is om ons te doen zeggen dat er nog eens goede televisie op de VRT is, heeft de openbare omroep misschien een groter probleem dan alleen haar begroting.
(Foto: Philip Reynaers/Photo News/PD)
