Arizona blokkeert zichzelf en De Wever moet op de rem.
Dinsdag 13 oktober – morgen dus – zou premier Bart De Wever in de Kamer uitleggen hoe hij de federale begroting weer op de rails wil krijgen. Dat gaat niet door. Zondagavond moest zijn woordvoerder bevestigen dat er nog altijd geen akkoord is en dat de beleidsverklaring wordt uitgesteld. Het weekend van de waarheid is zo vooral het weekend van de stilstand geworden.
De hele zondag kwam het kernkabinet zelfs niet plenair bijeen. De Wever probeerde via afzonderlijke gesprekken met zijn vicepremiers alsnog beweging in het dossier te krijgen, maar ook die bilaterale ronde leverde geen doorbraak op. Zelfs samen rond één tafel gaan zitten, bleek voorlopig te hoog gegrepen.
De opdracht blijft nochtans dezelfde: tegen 2029 moet de federale regering minstens 10 miljard euro besparen of extra inkomsten vinden. Lukt dat niet, dan dreigt wat economen de rentesneeuwbal noemen: de staat moet steeds meer lenen om de rente op zijn schulden te betalen. Volgens de cijfers die De Wever zijn partners voorlegde, begint die sneeuwbal niet pas in 2031 te rollen, maar al in 2029. Stijgt de rente verder, dan kan dat zelfs 2028 worden.
De Wever zei het zelf zo: wie vandaag de moed niet heeft om zijn eigen taboes te overstijgen, draagt bij tot een hogere schuld. Dat klinkt als staatsmanschap. Alleen houdt zowat iedereen rond de tafel zijn eigen taboes voorlopig stevig vast.
Het taboe van de MR
De Wever wil de btw hervormen. Het hoogste tarief zou van 21 naar 22 procent gaan, terwijl de tarieven van 6 en 12 procent samensmelten tot 9 procent. MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez weigert categorisch. Zijn partij wil hooguit 1 miljard euro aan nieuwe inkomsten en volgens Bouchez is de btw bovendien “lang niet het enige struikelblok”.
Bouchez zit niet eens zelf in de regering, maar bepaalt wel voor een flink stuk het tempo. De Franstalige politieke journalist Alain Gerlache noemt hem intussen de schaduwpremier. Vicepremier Maxime Prévot van Les Engagés verwoordde het zaterdag iets minder diplomatisch: het grootste probleem van dit land is niet BDW en niet de btw, maar GLB.
Zondag gooide Bouchez nog wat olie op het vuur met een Facebookbericht waarin hij zich afzette tegen politici die volgens hem blijven vasthouden aan de oude politiek van steeds hogere belastingen. De boodschap was duidelijk: wie een akkoord wil, moet rekening houden met zijn rode lijnen. Alleen moet iemand uiteindelijk ook nog uitleggen hoe de begroting dan wél moet sluiten.
Het taboe van Vooruit en Les Engagés
Vooruit en Les Engagés vinden de voorstellen dan weer te rechts. De socialisten willen dat grotere vermogens meer bijdragen en dat de werkende middenklasse niet opnieuw de rekening krijgt. Frank Vandenbroucke wil onder meer het misbruik van managementvennootschappen aanpakken. Dat dossier ligt gevoelig bij de rechterzijde, waar fiscale ingrepen al snel worden gezien als een aanval op ondernemers.
De botsing gaat dus niet alleen over hoeveel geld er moet worden gevonden, maar vooral over wie het uiteindelijk moet betalen. De liberalen verzetten zich tegen hogere belastingen, Vooruit wil meer bijdragen van grotere vermogens en verzet zich tegen de voorgestelde besparingen in zorg en pensioenen. Daar steigert dan weer de rechterkant.
Het taboe van CD&V
CD&V-voorzitter Sammy Mahdi zegt dat ook managementvennootschappen aangepakt moeten worden. Maar het fiscale voordeel van de salariswagen, dat de federale administratie in september voorstelde af te schaffen, is voor hem dan weer onbespreekbaar.
Het taboe van N-VA
En dan is er N-VA zelf. Besparen op Defensie is voor de partij van de premier een rode lijn. Het blijft een uitgesloten besparingspost in een begroting waarin zowat elke andere uitgave ter discussie staat.
Tel al die taboes bij elkaar op en de bewegingsruimte wordt bijzonder klein. Geen btw-verhoging voor de MR, geen zware besparingen in zorg en pensioenen voor Vooruit en Les Engagés, geen ingreep in het voordeel van de salariswagen voor CD&V en geen besparingen op Defensie voor N-VA. Tegelijk moeten er miljarden worden gevonden.
En dan komen vanzelf de dossiers in beeld die rechtstreeks kunnen doorwerken in het dagelijkse leven: gezondheidszorg, pensioenen, belastingen en indexering. Een indexsprong raakt werknemers en gepensioneerden die op hun indexering rekenen. Besparingen in de zorg kunnen voelbaar worden bij de apotheek, in de wachtzaal of in de toegang tot hulp.
Het slot van Arizona heeft vijf sleutels, maar iedereen houdt de zijne voorlopig in de broekzak.
Een premier die anderen de les leest
De ironie is groot. Anderhalve week geleden noemde De Wever de Vlaamse besparingen nog “pure zelfkastijding” zolang Wallonië en Brussel niet volgen. Nu vraagt hij zijn eigen federale partners om hun heilige huisjes wél op te offeren. Dezelfde premier, dezelfde maand, een iets andere boodschap.
Intussen praat De Wever niet meer met zijn regering als geheel, maar met de vicepremiers apart. Die bilaterale gesprekken moeten een basis opleveren om opnieuw samen te zitten. Tot dusver zonder succes.
De politieke ruzie begint bovendien andere dossiers te besmetten. Prévot verweet de MR dat die een visumdossier voor dertien Palestijnse studenten in een “logica van chantage” duwt. Als een regering ruzie maakt over 10 miljard euro, wordt blijkbaar al snel alles pasmunt.
Vorig jaar duurde het tot eind november
Nieuw is zo'n begrotingssoap natuurlijk niet. Noem het eerder Belgisch. Ook in oktober 2025 liep het begrotingsoverleg vast. Pas op 25 november kwam er een compromis, na moeilijke onderhandelingen en maatregelen die intern als “stinkende kamelen” werden omschreven.
Ook nu dreigt volgens De Tijd opnieuw een begroting met voorlopige twaalfden als de patstelling blijft duren. Dat betekent dat de overheid voorlopig elke maand slechts een twaalfde van de vorige begroting kan uitgeven, waardoor nieuwe maatregelen niet zomaar kunnen worden uitgevoerd.
De Wever heeft al duidelijk gemaakt dat hij zo'n scenario niet aanvaardbaar vindt. Daar zit ook een praktische deadline achter: een akkoord moet nog worden omgezet in begrotingsdocumenten en vervolgens door het parlement worden goedgekeurd. Dat proces neemt naar schatting zes à zeven weken in beslag. De premier heeft daardoor nog tot begin november om de impasse te doorbreken als hij voorlopige twaalfden wil vermijden.
Het tekort is niet gisteren ontstaan
De huidige begrotingsproblemen zijn uiteraard ouder dan deze onderhandelingsronde. Denktank Minerva berekende dat de patronale bijdragen voor de sociale zekerheid sinds 1990 fors zijn gedaald en dat alleen al de taxshift ongeveer 9 miljard euro per jaar kost. Het tekort in de sociale zekerheid wordt vervolgens gedeeltelijk bijgepast vanuit de federale kas.
Daarmee is de huidige crisis niet het gevolg van één mislukte vergadering of één koppige partijvoorzitter. Ze is het resultaat van jarenlange keuzes over belastingen, sociale bijdragen en uitgaven, gemaakt door verschillende regeringen en partijen.
En daar zit uiteindelijk de politieke knoop. Wie lasten verlaagt zonder het financiële gat structureel elders te dichten, moet vroeg of laat opnieuw geld zoeken. Via hogere inkomsten, lagere uitgaven of een combinatie van beide.
Arizona kwam aan de macht met de belofte om door te pakken waar vorige regeringen bleven steken. Anderhalf jaar later botsen de vijf partijen opnieuw op dezelfde fundamentele vraag: wie betaalt de rekening?
Dinsdag had De Wever in de Kamer moeten vertellen hoe hij België financieel weer op de rails krijgt. Voorlopig kan hij vooral uitleggen waarom vijf partijen er samen niet in slagen de trein te laten vertrekken.
Belgische begrotingen zijn altijd laat
Wie Arizona verdedigt, wijst erop dat dit nu eenmaal de Belgische politiek is. Vijf partijen, twee taalgroepen en uiteenlopende achterbannen maken een compromis moeilijk. Begrotingen worden hier vaak pas na lange nachten onderhandelen geboren. Deadlines verschuiven, partijen dreigen en uiteindelijk wordt er meestal toch een akkoord gevonden.
Ook de voorlopige twaalfden zijn niet hetzelfde als een onmiddellijke financiële crash. Ze betekenen wel dat de regering minder ruimte heeft om nieuw beleid uit te voeren en dat geplande maatregelen vertraging kunnen oplopen. De financiële markten en de kredietbeoordelaars volgen de Belgische begrotingssituatie, maar een uitstel van de beleidsverklaring is op zichzelf nog geen bewijs dat België zijn financiering niet meer rond krijgt.
Als we er met een hele brave bril naar kijken, dan kunnen we zeggen dat politieke onderhandelingen nu eenmaal tijd vragen en een begroting van deze omvang niet met één pennentrek kan worden opgelost.
Alleen kwam Arizona aan de macht met de belofte om door te pakken waar de vorige regering bleef steken. Anderhalf jaar later botst ze op dezelfde fundamentele tegenstellingen: belastingen of besparingen, lasten op vermogen of lasten op consumptie, sociale uitgaven of begrotingsdiscipline. De rente maakt uitstel bovendien duurder en de deadline nadert.
Wie betaalt de impasse?
Elke week zonder akkoord kost geld. De federale overheid betaalt vandaag al zo'n 13 miljard euro rente per jaar, bijna een kwart van wat de federale overheid nog vrij kan besteden voor eigen beleid. Elke maand uitstel maakt de uiteindelijke ingreep groter. De Wever waarschuwt zelf voor "draconische maatregelen" als er niets gebeurt.
En draconische maatregelen raken zelden wie aan tafel zit. Ze raken wie op de indexering van zijn loon rekent, wie naar de dokter moet, wie op een pensioen rekent.
Vijf partijen beschermen hun taboes. Geen enkele beschermt jou.
(Foto: Didier Lebrun/Photonews)
