Terwijl Vlaamse kinderen steeds slechter lezen, snoeit Caroline Gennez fors in Brusselse en Vlaamse bibliotheken. Voor een gelijkekansencampagne met podcasts en video's was eerder wel 800.000 euro beschikbaar.
Niemand in de Vlaamse regering zal ooit een boek op een brandstapel gooien. Dat hoeft ook niet meer. Het volstaat om een mail te sturen naar negentien Brusselse schepenen met de mededeling dat de werkingssubsidie voor hun Nederlandstalige bibliotheken en cultuurbeleid vanaf 2027 met dertig procent daalt, van 3,7 naar 2,6 miljoen euro.
Veel meer details had minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) niet, behalve de erkenning dat de maatregel een grote impact zal hebben.
Zo verdwijnt een boek tegenwoordig niet in de vlammen, maar in een begrotingstabel.
De bibliotheek als toegangspoort
Wie nooit in een Brusselse bibliotheek kwam, beseft misschien niet wat daar allemaal gebeurt. In een stad waar Nederlands voor veel inwoners een tweede of derde taal is, zijn bibliotheken meer dan uitleenpunten. Ouders oefenen er hun Nederlands, kinderen maken er huiswerk, nieuwkomers vinden er wifi, een tafel en iemand die hen de weg wijst.
Groen-parlementslid Bram Jaques noemt ze daarom een laagdrempelige toegangspoort tot het Nederlands. Kurt Deswert, gemeenteraadslid voor MR+ – jawel, eentje van de liberalen – in Sint-Lambrechts-Woluwe noemt de besparing een schande. Brussels minister Cieltje Van Achter (N-VA) vindt ze naar eigen zeggen “heel moeilijk” en zoekt nog hoe ze de gevolgen kan opvangen.
Het wrange is dat diezelfde Van Achter in januari nog een akkoord ondertekende om Muntpunt om te vormen tot een echte stadsbibliotheek, met een schermvrije jeugdafdeling, leesclubs en extra oefenkansen Nederlands voor kinderen en ouderen.
De Vlaamse overheid wil het Nederlandstalige netwerk in Brussel dus versterken en snoeit tegelijk in de plekken waar dat Nederlands daadwerkelijk wordt gelezen en geoefend.
Brussel is bovendien niet het enige slachtoffer. De Vlaamse regering schrapt ook de volledige subsidie voor drie erfgoedbibliotheken. De Universiteitsbibliotheek in de Gentse Boekentoren verliest 225.000 euro per jaar, de Hendrik Conscience-bibliotheek in Antwerpen meer dan een half miljoen en de Openbare Bibliotheek van Brugge 250.000 euro.
Samen levert dat ongeveer één miljoen euro op. In een Vlaamse begroting is dat niet meteen het bedrag waarmee Matthias Diependaele 's avonds tevreden zijn rekenmachine dichtklapt, maar voor instellingen die oude handschriften, collecties en kennis bewaren, tikt het behoorlijk aan.
Een land dat steeds slechter leest
Die keuzes komen bovendien op een merkwaardig moment.
In het internationale PIRLS-onderzoek zakte de leesscore van Vlaamse tienjarigen van 547 punten in 2006 naar 511 in 2021. Bij vijftienjarigen ging Vlaanderen in het PISA-onderzoek van 502 punten in 2018 naar 483 in 2022. Bijna een kwart van de leerlingen haalt het basisniveau voor lezen niet meer.
En net kinderen die thuis geen Nederlands spreken of opgroeien in een omgeving met weinig boeken hebben het moeilijker.
Dat maakt een bibliotheek iets meer dan een gebouw waar De helaasheid der dingen naast Harry Potter staat te verstoffen. Voor kinderen zonder boeken thuis kan ze een van de weinige plekken zijn waar lezen vanzelfsprekend wordt.
Je hoeft van bibliotheken geen wondermiddel te maken. Ze gaan het Vlaamse leesonderwijs niet in hun eentje redden. Maar als je al jaren vaststelt dat kinderen slechter lezen, is besparen op plaatsen waar ze gratis met boeken en Nederlands in aanraking komen op zijn minst een merkwaardige timing.
Cultuurbarbarij met een rekenmachine
Wie de besparingen verdedigt, heeft natuurlijk argumenten. Vlaanderen zit diep in het rood, lokale bibliotheken worden in de eerste plaats door gemeenten gefinancierd en dertig procent minder werkingssubsidie betekent niet dat morgen negentien Brusselse bibliotheken hun deuren sluiten.
Allemaal waar.
Maar wanneer in dezelfde besparingsronde ook erfgoedbibliotheken hun subsidie verliezen en elders in de cultuursector stevig wordt gesnoeid, ontstaat wel een duidelijk beeld: cultuur is een van de plaatsen waar relatief gemakkelijk geld kan worden gezocht.
Het vervelende aan zulke besparingen is dat de gevolgen zelden morgen zichtbaar zijn. Een bibliotheek die wat minder activiteiten organiseert, een collectie die trager wordt uitgebreid of een erfgoedinstelling die minder kan investeren, levert geen spectaculaire beelden op.
Het is pas jaren later dat iemand zich afvraagt waarom er minder gelezen wordt, waarom bepaalde kennis verloren ging of waarom steeds minder mensen nog met cultuur in aanraking komen.
En dan kost het doorgaans meer om opnieuw op te bouwen dan je ooit hebt uitgespaard.
Maar voor de podcast was er 800.000 euro
En hier wordt het voor Gennez wat ongemakkelijker.
Want terwijl haar departement nu op bibliotheken en cultuur bespaart, trok ze als minister van Welzijn eerder 800.000 euro uit voor een gelijkekansencampagne met onder meer podcasts en video's.
Die campagne kreeg pas echt brede aandacht toen er politieke heisa ontstond over de kostprijs. Gennez verdedigde de uitgave vervolgens in het Vlaams Parlement met de mededeling dat één op vijf Vlamingen was bereikt.
“De doelstellingen zijn gehaald of zelfs overschreden. Tot spijt van wie het benijdt”, zei ze. De kritiek van collega's had volgens haar zelfs voor extra zichtbaarheid gezorgd.
Je moet het maar kunnen: 800.000 euro uitgeven aan communicatie en vervolgens je politieke tegenstanders bedanken omdat ze gratis reclame hebben gemaakt.
Natuurlijk komen die bedragen niet noodzakelijk uit exact hetzelfde begrotingspotje en lost 800.000 euro de financiële problemen van de Vlaamse overheid niet op. Maar politiek draait ook om prioriteiten. En probeer maar eens aan een bibliotheek uit te leggen dat er dertig procent van haar Vlaamse werkingssubsidie verdwijnt omdat iedereen moet besparen, terwijl een minister eerder acht ton kon vinden voor een communicatiecampagne.
Dat gesprek zouden we graag als podcast beluisteren.
Een regering moet besparen en daarbij zullen altijd keuzes worden gemaakt die pijn doen. Maar als Vlaamse kinderen steeds slechter lezen, Brussel worstelt om het Nederlands overeind te houden en bibliotheken net daar een laagdrempelige toegangspoort vormen, mag je je afvragen of dit de verstandigste plaats is om de rode pen boven te halen.
Boeken verbranden doen we gelukkig al lang niet meer.
Tegenwoordig volstaat Excel.
(Foto: Bert Van Den Broucke/ /Photo News)
