Drie dagen na de zwaarste rellen die Frankrijk in jaren heeft gezien, is Theo Francken het duidelijk beu. Duizenden handelszaken werden getroffen, bijna duizend agenten raakten gewond en meer dan 2.400 mensen werden opgepakt. Maar wie volgens Francken in België een hardere aanpak of een debat over migratie voorstelt, krijgt vooral te horen wat hij níét mag zeggen. “Wat er nog te escaleren valt na dit weekend? Een burgeroorlog?”
Theo Francken heeft er duidelijk genoeg van. De minister van Defensie zette woensdag een stevige tirade over de reacties die hij de voorbije dagen kreeg nadat hij een hardere aanpak van relschoppers had geëist. En voor wie afgelopen weekend onder een steen lag: in Frankrijk werden winkels geplunderd, auto's en openbare gebouwen in brand gestoken en ordediensten op verschillende plaatsen compleet overrompeld. Meer dan 2.400 mensen werden opgepakt en bijna duizend politieagenten raakten gewond. De Franse regering spreekt inmiddels over meer dan 3.000 getroffen handelszaken.
Francken vat de Belgische discussie op zijn geheel eigen subtiele manier samen. “Van de criminologen mogen we niet forser optreden want geweld tegen geweld ‘zorgt enkel voor escalatie’”, schrijft hij.
Om er meteen achteraan te gooien: “Wat er nog te escaleren valt na dit weekend? Een burgeroorlog?”
Rijkswacht 2.0
Die discussie begon al eerder. Francken pleit samen met minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) voor een soort Rijkswacht 2.0: mobiele eenheden met een militaire opleiding die de politie kunnen bijstaan wanneer betogingen compleet uit de hand lopen.
VUB-criminologe Sofie De Kimpe noemde dat idee “totale steekvlampolitiek” en waarschuwde dat een hardere repressieve aanpak een “spiraal van geweld” kan versterken. Ze wees erop dat ook in de tijd van de oude Rijkswacht betogingen stevig konden ontsporen.
Brussels burgemeester Philippe Close heeft al even weinig zin in Franckens nieuwe Rijkswacht en omschreef het voorstel als “brol”.
Francken hoort dat allemaal aan en kijkt vervolgens naar Frankrijk, waar de politie afgelopen weekend op verschillende plaatsen letterlijk moest terugtrekken omdat ze de situatie niet meer onder controle kreeg. Zelfs de Franse regering erkent inmiddels dat er ernstige fouten zijn gemaakt bij de inschatting van de dreiging en de inzet van ordediensten.
Je begrijpt dus enigszins waarom de minister zich afvraagt hoeveel verder de escalatie precies moet gaan voor je wél over harder optreden mag beginnen.
En dan is er migratie
Nog gevoeliger wordt het wanneer Francken migratie erbij haalt. Volgens hem kreeg hij van Le Soir te horen dat hij niet zomaar mag stellen dat “decennialange ongecontroleerde massamigratie” een van de oorzaken is van de massale plunderingen en rellen. De Brusselse PS noemt hem volgens Francken dan weer een racist die beter zou zwijgen, terwijl De Morgen in zijn voorstellen al de contouren van een persoonlijk “Theo-korps” ziet.
Daar moeten we Francken wel even afremmen. Dat massamigratie een belangrijke oorzaak van de Franse rellen was, kun je drie dagen na de feiten niet als bewezen conclusie presenteren. De protesten begonnen rond heel andere thema's: de hoge levensduurte, problemen in het onderwijs en onvrede over de openbare dienstverlening.
Honderdduizenden Fransen betoogden bovendien zonder ook maar één winkelruit in te slaan. De Franse regering wijst voor de gewelddadige ontsporing vooral naar extreemlinkse groepen en opportunistische criminelen, al hebben die laatste meestal wel een migratie-achtergrond.
Maar daarmee is de discussie over migratie natuurlijk niet automatisch verboden. Wie werkelijk wil begrijpen waarom de rellen zo massaal konden ontsporen, zal uiteindelijk ook moeten onderzoeken wie de relschoppers waren, uit welke milieus ze kwamen en welke sociale, economische, politieke en eventueel culturele factoren meespeelden.
Dat onderzoek kan uiteindelijk aantonen dat Francken overdrijft, maar het kan hem ook gelijk geven. Maar vooraf beslissen dat één mogelijke verklaring niet onderzocht of besproken mag worden omdat ze politiek onaangenaam klinkt, is natuurlijk ook geen wetenschap.
Altijd de schuld van de maatschappij?
Francken ergert zich daarnaast aan wat hij ziet als de klassieke verklaring van analisten in praatprogramma's: jongeren kregen te weinig kansen, de samenleving heeft gefaald en achter geweld zit altijd een maatschappelijke oorzaak.
Ook daar zit enige nuance in. Armoede, achterstelling, onderwijsproblemen en gebrek aan perspectief kunnen uiteraard mee verklaren waarom mensen radicaliseren of in criminaliteit belanden. Alleen verklaart een moeilijke jeugd nog niet waarom iemand een televisie uit een winkel jat of een historisch stadhuis in brand steekt.
Zelfs Emmanuel Macron maakte na de rellen nadrukkelijk onderscheid tussen de legitieme grieven van vreedzame betogers en het geweld van relschoppers. De Franse regering beloofde vervolgens een “onverzettelijke” aanpak van wie plunderde, vernielde of openbare gebouwen aanviel.
Blijkbaar kan een samenleving dus tegelijk proberen te begrijpen waarom mensen kwaad zijn én beslissen dat je geen stadhuis in brand mag steken. Da’s een revolutionair idee, toch?
‘Tout va très bien, Madame la Marquise’
Francken eindigt zijn tirade met een verwijzing naar Tout va très bien, Madame la Marquise, het beroemde Franse lied waarin een markiezin telkens wordt verzekerd dat alles uitstekend gaat, terwijl gaandeweg blijkt dat de toestand iets minder rooskleurig is dan aanvankelijk voorgesteld.
En misschien is dat uiteindelijk de interessantste sneer uit zijn hele bericht. Over de oorzaken van de Franse explosie moet worden gediscussieerd. Over extreemlinks geweld, opportunistische criminaliteit, migratie, sociale achterstelling, falend politiewerk, onderwijs, integratie en de politieke recuperatie die er onvermijdelijk achteraan komt.
Francken hoeft daarbij niet automatisch gelijk te krijgen omdat hij het hardst roept. Maar hem vertellen dat bepaalde vragen niet gesteld mogen worden of dat harder optreden per definitie alleen maar tot meer geweld leidt, wordt na afgelopen weekend ook een steeds moeilijker verhaal.
Meer dan 2.400 arrestaties, bijna duizend gewonde agenten en duizenden getroffen handelszaken later kun je moeilijk beweren dat Frankrijk met een klein ordeprobleempje zit. En wie zich dan vooral zorgen maakt over de toon waarop daarover gesproken wordt, begint inderdaad verdacht veel op Madame la Marquise te lijken.
