AI overspoelt de boekenmarkt, terwijl een Vlaming net een Emmy wint met artificiële intelligentie voor Hollywood. De ene toepassing doet auteurs steigeren, de andere maakt Tom Hanks tientallen jaren jonger.
Wie op bol.com een gids zoekt met een titel als Alles over Brussel, kan tegenwoordig een boek kopen waar nauwelijks een menselijke schrijver aan te pas kwam. Begin september stonden er volgens onderzoek van VRT NWS alleen al 2.804 titels van uitgeverij Waries B.V. en 1.048 van Andries B.V. die met artificiële intelligentie werden geproduceerd. Samen bijna 4.000 boeken van amper twee uitgeverijen.
En meestal zie je daar als koper weinig van.
Terwijl generatieve AI zo de boekenwereld overspoelt, blijkt een heel andere vorm van AI-technologie tegelijk een Vlaams exportproduct in Hollywood. Een ingenieur uit Brakel won er zelfs een Emmy mee. Niet voor het produceren van 300 reisgidsen voor de lunch, maar voor software waarmee het gezicht van een acteur kan worden verjongd zonder zijn acteerprestatie om zeep te helpen.
AI kan dus zowel een boekenwinkel volschrijven als Tom Hanks weer jong maken. Alleen zit er nogal wat verschil in de manier waarop.
Tweehonderd romans in Ă©Ă©n klap
De Brugse boekhandelaar Thomas Barbier zag een uitgever tweehonderd fictietitels tegelijk op de markt brengen, met nog meer dan vijfhonderd in aantocht binnen dezelfde week. Uitgeverij Ertsberg krijgt sinds april geen drie of vier manuscripten per week meer binnen, maar drie of vier per dag.
En bij Meta4Books, de Vlaamse databank die de boekhandel van titelgegevens voorziet, klopte zelfs een start-up aan die honderdduizenden ISBN-nummers wilde kopen. Dat zijn de unieke codes waarmee boeken in de handel terechtkomen.
Honderdduizend dus. Zelfs Stephen King moet daarvoor een paar weken stevig doortypen.
Het probleem is dat er voorlopig geen sluitend systeem bestaat om AI-boeken te herkennen. Distributeurs als het Centraal Boekhuis kunnen een titel niet als AI-werk markeren en boekhandelaars weten daardoor niet altijd wat ze precies in hun rekken zetten.
De Vlaamse Auteursvereniging pleit daarom voor een label op boeken die door mensen geschreven zijn. âWe vragen alleen dat lezers weten dĂĄt ze een AI-boek lezenâ, zegt voorzitter Matthijs de Ridder. Volgens jurist Christoph Balduck moet een AI-boek dat het publiek informeert over zaken van algemeen belang onder de Europese AI-verordening in principe al een label dragen. Voor pure fictie hoeft dat strikt genomen niet.
En zo komen we stilaan bij een merkwaardige omkering: niet de machine moet straks misschien zeggen dat ze een machine is, maar de schrijver moet aantonen dat hij nog een mens is.
De sector reageert verdeeld. Lannoo geeft geen AI-boeken uit, PassaPorta weigert ze in zijn Brusselse winkel en Standaard Boekhandel sluit ze niet principieel uit, maar zegt vooral op kwaliteit te letten en een label te onderzoeken.
Waries verdedigt zijn werkwijze dan weer met een argument dat niet helemaal uit de lucht komt vallen: AI maakt nicheboeken mogelijk waarvoor de potentiële markt zo klein is dat een klassieke uitgever er nooit een menselijke auteur voor zou betalen.
Dezelfde AI? Niet helemaal
Jo Plaete bekijkt artificiële intelligentie van een heel andere kant. De specialist in visuele effecten uit Brakel studeerde multimedia in België en 3D-animatie in Engeland, werkte bij Industrial Light & Magic aan onder meer Aladdin, Ready Player One en de digitale ABBA-show Voyage, en hielp in 2018 de AI-afdeling van Disney opstarten.
Met BRAHMA AI, waarvan hij medeoprichter en technisch directeur is, won hij nu een Technology & Engineering Emmy voor software die het gezicht of de leeftijd van een acteur kan veranderen terwijl blik, emotie en timing behouden blijven.
Zo werden Tom Hanks en Robin Wright in Here door verschillende fasen van hun leven gevoerd.
De nieuwste technologie gaat nog een stap verder. Films kunnen ermee in een andere taal worden nagesynchroniseerd terwijl de eigen stem, mimiek en articulatie van de acteur behouden blijven. Het Indiase epos Ramayana komt volgende maand op die manier volledig in het Engels in de Amerikaanse bioscopen.
âZo kan een Vlaamse film ook de Amerikaanse markt veroverenâ, zegt Plaete.
Dat Hollywood tegelijk behoorlijk nerveus wordt van zulke technologie, hoeft niet te verbazen. AI was in 2023 een van de grote twistpunten tijdens de stakingen van acteurs en scenaristen. Plaete benadrukt daarom dat toestemming en licenties in zijn software zijn ingebouwd: zonder akkoord van de acteur wordt diens gezicht niet gebruikt.
Hulpmiddel of vervalsing
Op het eerste gezicht hebben duizenden AI-boeken op bol.com en een verjongde Tom Hanks weinig met elkaar te maken. Toch leggen ze hetzelfde probleem bloot: niet zozeer dåt artificiële intelligentie wordt gebruikt, maar of de mens die naar het eindproduct kijkt ook weet hoe ze werd gebruikt.
Een verjongde Tom Hanks misleidt niemand wanneer duidelijk is wie er speelt, wie toestemming gaf en waarvoor de technologie werd ingezet.
Bij een AI-reisgids ligt dat anders. Wie controleerde de informatie? Is er ĂŒberhaupt een menselijke auteur? Heeft iemand Brussel ooit bezocht voor het boek over Brussel? En weet de koper dat een machine een groot deel van het werk heeft gedaan?
Dat is precies waarom de roep om transparantie groeit.
Jarenlang moest een computer bewijzen dat hij bijna even goed kon schrijven als een mens. Nu AI in enkele seconden pagina's kan produceren en uitgevers honderden titels tegelijk kunnen lanceren, vragen auteurs plots om een label waarmee ze kunnen bewijzen dat er achter hĂșn boek nog een mens zit.
Welkom in 2026: âdoor een mens geschrevenâ dreigt zowaar een kwaliteitslabel te worden.
(Foto: AI-P-magazine)
