Een Ierse campagne over toestemming wilde kinderen leren dat ze zelf hun grenzen mogen aangeven. Alleen werd de boodschap zo ongelukkig verpakt dat zelfs de Ierse minister van Justitie zich afvroeg waar ze in godsnaam mee bezig waren.
In Ierland heeft een campagne over ‘toestemming’ het voor elkaar gekregen dat zelfs grootouders zich plots moeten afvragen of ze hun kleinkinderen nog wel mogen vastpakken. Het Dublin Rape Crisis Centre maakte een filmpje waarin een ouder koppel bij de kleinkinderen aankomt. De jongen laat zich enthousiast knuffelen, terwijl het meisje zichtbaar ongemakkelijk reageert wanneer ook zij aan de beurt is. Vervolgens verschijnt de boodschap dat niet iedereen een knuffel wil, zelfs niet van mensen die van je houden.
Juist. Wij moesten ook even gaan zitten.
Het uitgangspunt is op zich niet wereldschokkend. De campagne wil kinderen en volwassenen bewustmaken van persoonlijke grenzen. Een kind dat geen kus of knuffel wil, hoeft die niet te geven om tante, nonkel, opa of oma tevreden te stellen. Daar valt weinig tegen in te brengen.
Maar vervolgens slaagt de campagne in een communicatief kunststukje: van een alledaags moment van familiale genegenheid wordt plots een scène gemaakt waarin oma en opa verdacht veel weg krijgen van potentiële grensoverschrijders. Oma staat daar met haar open armen, maar voor je het weet verwacht je dat opa eerst de algemene voorwaarden moet aanvinken voordat hij zijn kleindochter mag vastpakken.
De spot kreeg zoveel kritiek dat het Dublin Rape Crisis Centre de video, samen met twee andere filmpjes uit dezelfde campagne, uiteindelijk offline haalde. De Ierse minister van Justitie Jim O’Callaghan noemde de advertentie ongepast en kleinerend tegenover grootouders. De organisatie liet daarop weten de campagne opnieuw te zullen bekijken.
Straks moet de goesting eerst schriftelijk worden bevestigd
Het probleem zit niet in het idee dat mensen grenzen hebben. Uiteraard hebben ze die. Toestemming in seksuele relaties is essentieel en kan op ieder moment worden ingetrokken. Ook kinderen mogen leren dat ze geen lichamelijk contact hoeven te aanvaarden waar ze zich ongemakkelijk bij voelen.
Maar ergens onderweg zijn we het begrip toestemming beginnen behandelen alsof menselijke omgang een administratieve procedure is. Als we die logica ver genoeg doortrekken, wordt het dagelijks leven behoorlijk vermoeiend. Een kus? Eerst mondeling bevestigen. Een arm rond iemands schouder? Liefst even navragen. Samen het bed in? Misschien toch maar de voorwaarden op papier zetten, met een overzicht van toegelaten handelingen en een vakje voor datum en handtekening. Tegen de tijd dat iedereen juridisch gedekt is, is de goesting waarschijnlijk ook verdwenen.
Dat is uiteraard satire, maar precies daarin zit het probleem met campagnes als deze: ze proberen iets wat mensen normaal leren via opvoeding, lichaamstaal en sociaal contact in een eenvoudige slogan te persen.
Een kind moet weten dat het nee mag zeggen. Een volwassene hoort die nee te respecteren. En wanneer een kleinkind zich wegdraait omdat het geen kus van oma wil, hoeft oma daar geen familieruzie van te maken. Veel ingewikkelder hoeft de boodschap eigenlijk niet te zijn.
Daarvoor hoef je een knuffel ook niet te behandelen alsof de correctionele rechtbank al klaarstaat.
Mensen lezen elkaars lichaamstaal, leren elkaar kennen, maken soms een inschattingsfout, verontschuldigen zich en passen hun gedrag aan. Dat heet sociaal verkeer. Het is soms onhandig en nooit volledig met regels dicht te timmeren, maar misschien hoeft dat ook niet.
Geef de knuffel terug aan de mensen
Misschien moeten we daarom vooral oppassen voor reglementitis rond het gevoel en voor het idee dat ieder maatschappelijk probleem kan worden opgelost met een campagne en een slogan. Kinderen verdienen bescherming, slachtoffers verdienen steun en persoonlijke grenzen moeten worden gerespecteerd. Daar hoeft geen redelijk mens tegen te zijn.
Maar een samenleving die ieder ongemakkelijk sociaal moment vooraf probeert te reguleren, dreigt mensen niet noodzakelijk weerbaarder te maken. Op den duur verwacht iedereen voor elke menselijke interactie een handleiding en voor iedere misstap een klachtenformulier.
Dus ja: vraag gerust of een kind een knuffel wil wanneer je merkt dat het twijfelt. Respecteer een nee zonder discussie en leer kinderen dat hun lichaam van hen is.
Maar geef opa en oma tegelijk het vertrouwen dat ze niet plots verdachten zijn omdat ze hun kleinkind graag zien.
Liefde is tenslotte nog altijd geen misdrijf. En voor een knuffel bestaat gelukkig nog geen formulier in drievoud.
(Foto: screenshot X)
