Ook de Hollanders kunnen het: de partij van Mark Rutte weggestemd door haar eigen coalitiepartners. 76 tegen 74, of hoe de VVD in haar eigen regering te kakken werd gezet.
Niet alleen wij Belgen hebben een patent op politiek theater. Ook de Hollanders hebben de politieke deurenkomedie ontdekt. De VVD, veertien jaar lang de partij van premier Mark Rutte, werd in de Tweede Kamer weggestemd door haar eigen coalitiepartners, met de hulp van links. Weten ze in Den Haag ook eens hoe dat voelt. Vrij vertaald: du jamais vu.
Een haartje betoeterd
Het ging over geld, wat had je gedacht. Het belastingplan van de Nederlandse regering bevatte een amendement dat één miljard euro verschuift van de belasting op arbeid naar de belasting op vermogen, in de volksmond al snel de miljonairstaks genoemd. Twee regeringspartijen, D66 van premier Rob Jetten en het christendemocratische CDA, stemden voor. De derde, de rechts-liberale VVD, stemde tegen. Maar het plan haalde het toch, met 76 tegen 74 stemmen, de kleinst mogelijke meerderheid, dankzij zes oppositiepartijen: Pro, Volt, 50Plus, de Partij voor de Dieren, de ChristenUnie en Denk. De VVD levert nochtans de minister van Financiën, Eelco Heinen, die het plan nu moet uitvoeren tegen de stem van zijn eigen partij in. Een minister die een plan moet uitvoeren dat zijn eigen partij heeft weggestemd: zo ver hebben zelfs wij het nog niet geschopt.
Gedreigd, en dan toch verloren
De VVD had het nochtans duidelijk gezegd. Partijleider Dilan Yeşilgöz dreigde met een ‘fundamentele reset’ van de samenwerking als D66 en CDA het amendement zouden steunen. Fractievoorzitter Ruben Brekelmans liet weten dat zijn partij niet voor het belastingplan zou stemmen als die miljonairstaks erin bleef. De coalitiepartners hoorden het, knikten beleefd en stemden toch voor. Brekelmans noemde het nadien ‘ontluisterend’ en zei dat zijn partij niet had verwacht dat D66 en CDA ‘zo'n enorme afslag naar links’ zouden nemen. Een grote beslissing nam hij voorlopig niet, ‘niet nu, twee minuten na de stemmingen’.
Premier Jetten reageerde met de laconieke kalmte van een man die weet dat zijn regering op 66 van de 150 zetels steunt. ‘Eerst gaan we er een nachtje over slapen’, zei hij. Hij wil ‘alles op alles zetten om de coalitie bijeen te houden’ en vrijdagochtend zijn vicepremiers bij zich roepen. Of de VVD blijft, is op het moment van schrijven nog niet bekend.
Een minderheidsregering die doet wat ze moet doen
Wie de Nederlandse constructie bekijkt, wist dat dit vroeg of laat moest gebeuren. Het kabinet-Jetten is een minderheidsregering: D66, CDA en VVD hebben samen geen meerderheid en moeten voor elke wet steun zoeken bij de oppositie. Dat zit in de bouwtekening. Wie zo regeert, aanvaardt dat er per dossier een andere meerderheid kan ontstaan, ook een meerderheid zonder een van de eigen partners. De VVD wist dat toen ze in februari mee in de regering stapte. Ze rekende er alleen op dat zij het zou zijn die met rechts de linkse partners kon wegstemmen, en niet andersom.
Daar zit het genoegen voor wie dit van over de grens bekijkt. De VVD was jarenlang de partij die in Den Haag de lakens uitdeelde, die bepaalde welke coalitie er kwam en wie er premier werd. Nu staat ze aan de kant terwijl haar partners met links een vermogensbelasting goedkeuren, precies het soort maatregel waartegen ze al decennia campagne voert.
Bij ons heet dat een wisselmeerderheid, en dat is vloeken in de kerk
Wat in Nederland vandaag een crisis is, zou in België het einde van een regering kunnen betekenen. Bij ons is een wisselmeerderheid, een meerderheid die een regeringspartij passeert met de hulp van de oppositie, het grootste taboe van de Wetstraat. Het regeerakkoord is heilig en een partner wegstemmen staat gelijk aan een oorlogsverklaring. Het is in de recente geschiedenis maar zelden gebeurd. In 1990 keurde een meerderheid van socialisten en liberalen de abortuswet goed tegen de CVP in, een coalitiepartner. Dat leidde tot de bekende weigering van koning Boudewijn om de wet te ondertekenen. In december 2018 steunde de Kamer met hulp van de oppositie het VN-migratiepact, tegen de N-VA in, die toen nog in de regering-Michel zat en er kort daarna uitstapte.
Stel je even voor dat het vandaag bij ons zou gebeuren. Premier Bart De Wever brengt maandag verslag uit bij de koning over de zoektocht naar tien miljard euro. Vooruit en MR staan het verst uit elkaar, onder meer over de vraag hoeveel nieuwe belastingen er mogen komen. Vooruit wil dat de sterkste schouders betalen, MR wil geen nieuwe belastingen en Georges-Louis Bouchez zegt dat hij ‘geen ziener’ is wanneer je hem vraagt of er maandag een akkoord ligt. Wat als Vooruit, CD&V en Les Engagés morgen samen met PS, Groen, PVDA en Ecolo een vermogensbelasting door de Kamer zouden jagen, zonder MR en N-VA? Op papier hebben die partijen samen ruim de helft van de 150 zetels in de Kamer. In de praktijk zou Bouchez binnen het kwartier op X aankondigen dat de regering voorbij is en zou De Wever opnieuw naar het paleis rijden.
Is het Nederlandse model eerlijker?
Je kunt zeggen dat Nederland hier een voorbeeld geeft. Een parlement dat per dossier zijn meerderheid zoekt, is democratischer dan een parlement dat braaf uitvoert wat vier of vijf partijvoorzitters achter gesloten deuren hebben afgesproken. In Nederland beslist de Kamer, in België beslissen de voorzitters en knikt de Kamer. Een miljonairstaks die het haalt omdat een meerderheid van de verkozenen ze wil, is democratischer dan een begroting die wekenlang vastzit omdat één voorzitter niet wil toegeven.
Het nadeel is even duidelijk. Een regering die elke week van meerderheid wisselt, regeert eigenlijk niet meer. Ze sprokkelt. Wie vandaag met links stemt over belastingen, moet morgen met rechts stemmen over migratie, en na een paar maanden weet niemand nog waar de regering voor staat. De VVD heeft gelijk dat het vertrouwen in zo'n coalitie verdampt als partners elkaar wegstemmen.
Wie lacht er het laatst?
Jarenlang keken Nederlanders neer op het Belgische gekonkel, de eindeloze formaties en de wetten die pas na maanden onderhandelen tot stand kwamen. Nu zit Den Haag met een regering waarvan de minister van Financiën een plan moet uitvoeren dat zijn eigen partij heeft verworpen, en een premier die er eerst een nachtje over moet slapen. En wij? Wij zitten met een premier die maandag naar de koning moet, met een begroting waarvoor tien miljard ontbreekt en met een coalitie die nog niet eens tot stemmen is gekomen. In Nederland struikelen ze tenminste over een beslissing. Bij ons struikelen ze over het uitstel ervan.
(Foto: P-magazine)
