In San Francisco 1945 werd de UNO opgericht als het morele schild van de mensheid: nooit meer oorlog, nooit meer genocide, nooit meer dictators die hun eigen volk afslachten alsof het fileermateriaal is. Het werd verkocht als een wereldwijde veiligheidsriem die ons permanent moest beschermen tegen nieuwe Hitlers en nieuwe slachtpartijen.
WIJ, DE VOLKEN VAN DE VERENIGDE NATIES,
VASTBESLOTEN
• komende geslachten te behoeden voor de gesel van de oorlog, die tweemaal in ons leven onnoemelijk leed over de mensheid heeft gebracht, en
• opnieuw ons vertrouwen te bevestigen in de fundamentele rechten van de mens, in de waardigheid en de waarde van de menselijke persoon, in gelijke rechten voor mannen en vrouwen, alsmede voor grote en kleine naties, en
• omstandigheden te scheppen waaronder gerechtigheid, alsmede eerbied voor de uit verdragen en andere bronnen van internationaal recht voortvloeiende verplichtingen kunnen worden gehandhaafd, en
• sociale vooruitgang en hogere levensstandaarden in grotere vrijheid te bevorderen.
EN TE DIEN EINDE
• verdraagzaamheid te betrachten en in vrede met elkander te leven als goede naburen, en
• onze krachten te bundelen ter handhaving van de internationale vrede en veiligheid, en
• door het aanvaarden van beginselen en het invoeren van methodes te verzekeren, dat wapengeweld niet zal worden gebruikt behalve in het algemeen belang, en
• gebruik te maken van internationale instellingen voor de bevordering van de economische en sociale vooruitgang van alle volken,
San Fancisco, 26 juni 1945. Na de gruwelen van al een tweede Wereldoorlog op korte tijd, en van het nazi-regime, werd de UNO opgericht. Het eerste doel van de nieuwe wereldorganisatie was de internationale vrede en veiligheid te handhaven, daden van agressie te onderdrukken. De derde doelstelling bestond onder andere in het bevorderen en stimuleren van de eerbied voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden voor allen. Die rechten van de mens hebben we opgenomen in de universele verklaring voor de rechten van de mens van 10 december 1948. Twee jaar later in het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Dat verdrag ging zelfs zo ver dat het directe werking heeft boven het recht van de soevereine staten die er lid van zijn. Er werd een Europees Hof voor de Rechten van de Mens opgericht dat moest toezien op de handhaving van deze rechten. In de schoot van de UNO werd een veiligheidsraad in het leven geroepen die de wereldvrede moest bewerkstelligen.
80 jaar later staat heel de structuur die we toen op poten gezet hebben, op z’n faillissement. Het is een ongelofelijk mooie gedachte dat het nationaal recht van de soevereine staten niet zomaar mensenrechten kan beperken. In Nuremberg werd geoordeeld dat het nationaal recht van de Duitse Nazi’s geen grond van excuus was voor de gruweldaden die op overheidsbevel werden gesteld. Als we de burgers van deze wereld daadwerkelijk willen beschermen tegen excessief geweld, dan kan het niet dat soevereine naties daar hun goesting mee doen.
Wijlen Ludo Dierickx, die hoog opliep met zijn studiegenoot Marcel Storme, een erudiete professor in het recht aan de Universiteit Gent, citeerde Storme ten aanzien van iedereen die het wilde horen. “Recht moet afdwingbaar zijn.” Recht, een wet, kan geen nieuwjaarsbrief zijn. Inderdaad. Er is geen recht zonder afdwingbaarheid. Dat is de eerste les die de jonge aspirant-jurist aan de universiteit krijgt. Een vriendelijke vraag, een wens, zelfs een eis. Het is allemaal geen recht. Tot het recht kan afgedwongen worden. Dat kan door tussenkomst van één of andere overheid. Wat internationaal moeilijk ligt. Precies die achilleshiel van het internationaal recht speelt ons nu parten.
Want hoe kan je afdwingen tegenover schurkenstaten dat ze de internationale beginselen van mensenrechten moeten respecteren? Hoe kan je afdwingen dat landen elkaar niet aanvallen? Hoe kan je ervoor zorgen dat ze geen terroristische groeperingen financieren die actief zijn in andere landen? Wat we na WOII hebben in het leven geroepen blijkt daar niet tegen opgewassen te zijn. We kunnen de mensenrechten niet garanderen in tal van moslimlanden, in communistische – of andere dictaturen. In een aantal moslimlanden hebben ze zelfs alternatieve mensenrechten gemaakt op basis van het Islamrecht. De veiligheidsraad van de UNO zit helemaal vastgeketend aan het vetorecht van staten die na WOII belangrijk waren. Geen enkele afdwinging kan door die raad of de UNO worden gerealiseerd op het terrein. Schurkenstaten zijn de facto onaantastbaar. Terwijl precies de aantastbaarheid van schurkenstaten de bedoeling was van de oprichting van de UNO. De schurkenstaat nazi-Duitsland was zelf de de basis van de oprichting ervan.
Het is nog maar een paar maanden geleden dat UNO-secretaris-generaal António Guterres beweerde dat de UNO relevanter is dan ooit. Dat was pure propaganda van een Portugese socialist die van propaganda zijn hoofdberoep heeft gemaakt. De UNO heeft als het erop aan komt nergens ter wereld iets te vertellen. Niet in Afghanistan, niet in Rusland, in Cuba, in China, in de V.S., in Noord-Korea, … Exact in die landen die we als schurkenstaten kunnen catalogeren, heeft de UNO vooral niets te vertellen. Zelfs niet in de V.S., dat geen schurkenstaat is maar wel graag politieman van de wereld speelt.
Binnen die internationale zeer gebrekkige rechtsorde zijn er geen mechanismen voorzien wat er moet gebeuren als tegen dat recht in, staten het leven in andere staten in gevaar brengen. Voor kort was dat de – officiële – aanleiding voor de inval van Trump in Venezuela. Maduro bracht het leven van de Amerikanen met zijn drughandel in gevaar. Bovendien financierde Venezuela het internationaal terrorisme. Hetzelfde en nog veel meer kan nu gezegd worden van Iran. Iran is de financier van Hezbollah en van Hamas. Iran steunt Rusland in de oorlog met Oekraïne met raad en daad. En Iran maakt er geen geheim van kernbommen te ontwikkelen. Om nog maar te zwijgen van de flagrante veelvuldigheid van de mensenrechtenschendingen tegenover de eigen bevolking. Op een paar weken tijd zijn tienduizenden demonstranten ruwweg vermoord in Iran. En wat doet de UNO daartegen? Just niks. Wat doen de andere mechanismen die we gebouwd hebben om de mensen in Iran en daarbuiten te beschermen? Just niks. De UNO en alle mechanismen die we na WOII hebben gebouwd falen big time.
Het is gewoon waar dat Israël en de V.S. het recht niet hebben om Iran binnen te vallen. Het recht zoals dat geldt in de actuele internationaalrechtelijke context. Het is al even waar dit die internationaalrechtelijke context ook door Iran flagrant met voeten wordt getreden en dat niemand actueel in staat is om dat internationaal recht af te dwingen.
In die context is de beoordeling van wat er vandaag in Iran gebeurt verre van eenvoudig.
De Amerikanen en de Israëli’s veroordelen zonder ook Iran te veroordelen voor flagrante schendingen van de mensenrechten, kan niet.
Iedereen veroordelen brengt niets bij. Dat is zo onzinnig als de zattemansklap van Conner Rousseau.
De Amerikanen en de Israëli’s verwijten dat ze doen wat de UNO zou moeten doen maar niet doet, is eigenlijk ook unfair. Zoals iedereen mogen de Amerikanen en de Israëli’s erop rekenen dat het internationaal recht dat we gecreëerd hebben afdwingbaar zou zijn. Maar dat is het niet. Met als gevolg er ofwel niets gebeurt tegen de massale schendingen van het internationaal recht door Iran. Ofwel iemand moet optreden om daaraan een einde te maken. De gedachte dat dit gaat met onderhandelingen is een gruwelijke gedachte. Zoals zo dikwijls is de pacifistische houding tegenover criminelen een vrijbrief voor die criminelen om hun goesting te doen. Tegen de tijd dat de pacifistische ingesteldheid het haalt, zijn er al zoveel meer tienduizenden doden gevallen dan er bij een interventie te verwachten zijn. Zachte heelmeesters maken zeer dikwijls stinkende wonden.
De aanvallen van Israël en de V.S. in Iran zijn vooral een failliet van de UNO en de wereldgemeenschap die veel te zwakke mechanismen hebben gemaakt tegen zware misdaden tegen de mensheid. Het is politiek, juridisch en moreel onverantwoord om zo’n amechtig rechtstelsel in te roepen tegen landen die proberen een einde te maken aan flagrante schendingen. De keuze is een keuze tussen de schending van mensenrechten door schurkenstaten als Iran in binnen – en buitenland. En de aanvallen die er nu zijn en die de handhaving beogen die we hebben nagelaten te verzekeren toen we dat recht gemaakt hebben.
Dat er daarbij ook nationale belangen spelen bij die 2 staten is een evidentie die we alleen maar kunnen vermijden door een effectieve handhaving te voorzien op internationaal niveau. Maar aan die nieuwe patatjes zijn we nog lang niet.
