Het VRT-programma Pano heeft samen met het Nederlandse Zembla ruim een jaar onderzoek gevoerd naar de zogenaamde Active Clubs, waar gevechtssport en neonazisme hand in hand gaan. De beelden die Het Nieuwsblad beschrijft laten weinig aan de verbeelding over: Hitlervereringen, boekverbrandingen en gestrekte rechterarmen. Dat er mensen rondlopen die in 2026 nog altijd denken dat Adolf Hitler een geweldige snorremans was, is op zich al betreurenswaardig. Maar tussen het blootleggen van een extremistisch clubje en het aankondigen van een maatschappelijke opmars zit nog wel een wereld van verschil.
Ergens in de Luxemburgse bossen verzamelde in april een twintigtal Nederlanders en Vlamingen om de verjaardag van Adolf Hitler te vieren. Er werd een vlag met een hakenkruis bovengehaald, er werden boeken verbrand en er werd een ‘Heildronk’ uitgebracht. Een mens vraagt zich af hoe weinig verjaardagsfeestjes je moet hebben waarvoor je uitgenodigd wordt om uiteindelijk dat van een dictator te gaan vieren die al meer dan tachtig jaar naar pierenland is.
Voor alle duidelijkheid: we gaan hier niet proberen recht te praten wat krom is. Wie Hitler als zijn grote leider beschouwt, Joodse boeken verbrandt en enthousiast ‘Sieg Heil’ roept, die moet achteraf niet komen blèten dat hij als ‘extreemrechts’ in het nieuws komt. Daar hebben we, in tegenstelling tot de mainstream media, zelfs geen expert in extremisme voor nodig. Soms zijn mensen zo vriendelijk om zichzelf van het juiste etiket te voorzien.
Het onderzoek van Pano en Zembla is dan ook waardevol. Zeker de manier waarop de clubs volgens een infiltrant nieuwe leden proberen te rekruteren, verdient aandacht. Jongeren worden in fitnessclubs aangesproken, aanvankelijk gaat het over sport en vaderlandsliefde en pas later wordt de nazistische ideologie geïntroduceerd. Dat is nét iets anders dan iemand vragen om op donderdagavond mee te komen badmintonnen.
De grote opmars
Het Nieuwsblad spreekt in zijn titel over de grote opmars van Active Clubs. Dat klinkt behoorlijk onrustwekkend, dus hebben we met bijzondere belangstelling naar de cijfers gekeken. Volgens Pano zijn er in heel Europa tussen de 600 en de 700 mensen actief in dergelijke clubs, verspreid over 26 landen. In Vlaanderen en Nederland samen zou het om maximaal enkele tientallen actieve leden gaan.
Enkele tientallen, op een gezamenlijke bevolking van ongeveer 25 miljoen mensen. Bij een gemiddeld familiefeest krijg je meer volk bij elkaar.
Uiteraard is het aantal leden niet noodzakelijk bepalend voor de dreiging die van een extremistische organisatie uitgaat. Een handvol mensen kan bijzonder veel ellende veroorzaken en één gewelddadige extremist is er al één te veel. Maar als je spreekt over een opmars, verwachten we toch minstens enkele cijfers die aantonen dat er daadwerkelijk sprake is van een aanzienlijke groei.
Het artikel vermeldt wel dat er nieuwe clubs zijn bijgekomen, maar over de evolutie van de ledenaantallen komen we weinig te weten. Drie clubs met samen dertig leden zijn immers niet noodzakelijk groter dan één club met dertig leden. Ze hebben hooguit wat meer bestuursvergaderingen.
Trainen voor een rassenoorlog
Uit geluidsfragmenten en online berichten blijkt volgens de reportage dat leden van de clubs ervan overtuigd zijn dat er een rassenoorlog aankomt en dat ze zich daarop moeten voorbereiden. In Zweden zouden leden zelfs in groepjes op straat en op het openbaar vervoer op mensen van vreemde afkomst jagen. Dat is uiteraard een heel ander verhaal dan een stelletje zonderlingen dat in een afgelegen bos naar een foto van Adolf Hitler staat te kijken. Ook het voorstel van een lid om een dergelijke jacht op politici te organiseren, is iets wat de veiligheidsdiensten maar beter ernstig kunnen nemen.
Maar Het Nieuwsblad schrijft zelf dat er bij de Nederlands-Vlaamse clubs voorlopig geen sprake lijkt te zijn van fysiek geweld buiten de kooigevechten. De clubs zouden bovendien al langer op de radar van de Staatsveiligheid staan, er zouden al huiszoekingen hebben plaatsgevonden en enkele leden staan op de lijst van extremisten van het OCAD.
Dat lijkt ons voorlopig vooral een aanwijzing dat de veiligheidsdiensten doen waarvoor we ze betalen. Mensen met potentieel gevaarlijke ideeën in de gaten houden, zonder te wachten tot die ideeën in de praktijk worden gebracht. Het lijkt ons alleen belangrijk dat we in de berichtgeving een onderscheid blijven maken tussen wat mensen verkondigen, wat ze van plan zijn en wat ze daadwerkelijk hebben gedaan. Niet om hun gedachtegoed te minimaliseren, wel om de dreiging correct in te schatten.
En daar is Dries!
We waren bijna aan het einde van het artikel gekomen toen de naam Dries Van Langenhove alsnog opdook. Een opmerkelijke passage, want Het Nieuwsblad begint die met de mededeling dat er in de documentaire geen enkele verwijzing naar Van Langenhove zit.
Waarom wordt hij dan bijgehaald? Wel, Van Langenhove heeft ook een club opgericht waar aan gevechtssport wordt gedaan. Bovendien lopen leden van Active Clubs mee in manifestaties voor remigratie, een thema waarvan ook Van Langenhove een grote promotor is. De krant ziet daarnaast ideologische raakvlakken op het gebied van fysieke weerbaarheid.
Vervolgens lezen we dat Van Langenhove volgens informatie uit de veiligheidsdiensten niet in het circuit van de Active Clubs zit. Sommige leden zouden wel in beide clubs trainen of getraind hebben, maar van een structurele samenwerking zou geen sprake zijn. Samengevat: de man komt niet voor in de documentaire, maakt volgens de veiligheidsdiensten geen deel uit van het onderzochte netwerk en zou er geen structurele samenwerking mee hebben. Maar hij krijgt wel twee alinea's in een artikel over neonazi's.
Dat is een bijzonder merkwaardige journalistieke constructie. De mogelijke overlap tussen leden van beide organisaties kan interessant zijn om verder te onderzoeken, maar lidmaatschap van eenzelfde sportclub is op zich geen bewijs van ideologische eensgezindheid, laat staan van betrokkenheid bij extremistische activiteiten.
Je hoeft overigens geen sympathisant van Dries Van Langenhove te zijn om dat een bedenkelijke manier van journalistiek bedrijven te vinden. Net zoals je geen communist hoeft te zijn om bezwaar te maken tegen een artikel over gewelddadige extreemlinkse groeperingen waarin terloops een PVDA-politicus wordt opgevoerd zonder dat diens betrokkenheid is aangetoond.
Een beetje perspectief, alstublieft
Het is goed dat journalisten onderzoek doen naar extremistische groeperingen. Het is goed dat we weten hoe ze functioneren, hoe ze nieuwe leden werven en welke ideeën er binnen dergelijke organisaties leven. Dat geldt voor neonazi's, islamitische extremisten, gewelddadige extreemlinkse groeperingen en al wie meent zijn politieke of religieuze overtuiging met geweld aan anderen te moeten opdringen.
Maar de taak van de journalistiek bestaat er niet alleen in om maatschappelijke problemen bloot te leggen. Ze bestaat er ook in om die problemen in hun juiste proporties weer te geven. Dat er in Vlaanderen en Nederland enkele tientallen mensen rondlopen die zich voorbereiden op een vermeende rassenoorlog, is verontrustend genoeg om er aandacht aan te besteden. We hoeven er geen massabeweging van te maken om duidelijk te maken dat het gedachtegoed van die mensen niet deugt.
Laat de veiligheidsdiensten dat soort figuren vooral goed in de gaten houden. Laat journalisten onderzoeken waar die clubs mee bezig zijn. Maar laat ons intussen ook vermijden dat we een handvol Hitlerfans meer maatschappelijke betekenis geven dan ze in werkelijkheid hebben. Want als er één ding is waar extremistische clubjes - of ze nu van links, rechts of averechts komen - doorgaans bijzonder happig op zijn, dan is het wel de indruk wekken dat ze veel groter en belangrijker zijn dan ze daadwerkelijk zijn. Het zou nogal ironisch zijn mochten de media hen daarbij een handje helpen.