Vijf jaar geleden, midden in de chaos van de COVID-19-pandemie, durfden wij bij P-magazine het ondenkbare te suggereren: het coronavirus zou wel eens uit het laboratorium in Wuhan kunnen zijn ontsnapt. Niet omdat we graag aluhoedjes opzetten of omdat we het leuk vinden om Bill Gates overal de schuld van te geven, maar gewoon omdat het… logisch was.
Wat was immers waarschijnlijker? Een virus dat vlakbij een virologisch lab dat gespecialiseerd is in coronavirussen uit een vleermuis sprong, een ingewikkelde evolutie doormaakte, zich zonder tussengastheer aanpaste aan mensen en zo een pandemie startte? Of een virus dat per ongeluk ontsnapte uit een lab waar wetenschappers experimenten uitvoerden op coronavirussen?
Maar nee, dat mochten we niet zeggen. Toen we in 2020 schreven dat het lab-lek een mogelijkheid was, kregen we het label ‘complotdenker’ opgeplakt. ‘Topexperten’ spraken ons tegen, factcheckers censureerden ons, en de grote techbedrijven deden de rest: Facebook, Twitter en YouTube verwijderden berichten die ook maar suggereerden dat COVID-19 uit een laboratorium kon komen. Shadowbans, waarschuwingen, demonetarisering – wie afweek van het officiële verhaal werd monddood gemaakt.
Toch zijn we nu vijf jaar verder, en wat blijkt? Die complottheorie is plots geen complottheorie meer. Steeds meer wetenschappers en onderzoekers durven openlijk te zeggen dat het lab-lek scenario helemaal niet zo vergezocht is – sterker nog, het is misschien zelfs de meest waarschijnlijke verklaring.
De feiten op een rij
Ondertussen zijn er een aantal onthullingen die het lab-lek scenario ondersteunen. Ten eerste: uit gelekte Amerikaanse overheidsdocumenten blijkt dat verschillende onderzoekers van het Wuhan Institute of Virology al in november 2019 – dus vóór de eerste officiële uitbraak – met een mysterieuze longziekte in het ziekenhuis belandden. Toeval? Misschien. Maar als een groep brandweermannen plots massaal last krijgt van rookvergiftiging, denken we ook niet meteen aan een voedselvergiftiging in de kantine.
Ten tweede: er is bewijs dat het Wuhan-lab al jarenlang experimenteerde met het ‘aanpassen’ van coronavirussen. Dit heet ‘gain-of-function research’, waarbij virussen gemanipuleerd worden om besmettelijker of gevaarlijker te worden – allemaal in naam van de wetenschap, uiteraard. Officieel om toekomstige pandemieën te voorkomen, maar als het misgaat, kan het dus ook een pandemie veroorzaken.
En ten derde: waar is die befaamde vleermuis dan? Tot op de dag van vandaag is er géén enkel dier gevonden dat COVID-19 op natuurlijke wijze zou hebben overgedragen op mensen. Geen civetkat zoals bij SARS, geen dromedaris zoals bij MERS. Niets. Gewoon een zwart gat in de oorsprong van het virus, terwijl bij vorige pandemieën de ‘patient zero’ en de dierlijke oorsprong redelijk snel gevonden waren.
Waarom mochten we dit niet zeggen?
Waarom werden we destijds zo hard gecensureerd? Simpel: politiek, geld en reputatie.
China had er natuurlijk alle belang bij om het lab-lek scenario onder het tapijt te schuiven. Het land controleerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en zorgde ervoor dat er nauwelijks degelijk onderzoek werd gedaan naar het Wuhan-lab. De eerste WHO-onderzoekers die in China mochten kijken, kregen een tour langs de kantine en de lobby, maar mochten niets onderzoeken wat ertoe deed.
Daarnaast waren ook Westerse wetenschappers en politici bang voor het lab-lek verhaal. Waarom? Omdat veel van dat onderzoek in Wuhan werd gefinancierd met Westers belastinggeld. In de VS werd bijvoorbeeld onderzoek naar coronavirussen in Wuhan deels betaald door de Amerikaanse overheid via organisaties zoals EcoHealth Alliance. Als zou blijken dat COVID-19 per ongeluk door dit onderzoek de wereld in is geholpen, zou dat leiden tot een gigantisch schandaal.
En dan zijn er nog de socialemediabedrijven. Facebook en Twitter vertrouwden blindelings op ‘factcheckers’, die allemaal dezelfde officiële lijn van de WHO volgden. Wie het lab-lek toch suggereerde, werd geband, beperkt in bereik of bestempeld als ‘desinformatie’.
De grote bocht van de wetenschap
Maar nu, vijf jaar later, begint de toon te veranderen. Grote media zoals The Wall Street Journal en The New York Times publiceren plotseling artikelen waarin het lab-lek als ‘zeer aannemelijk’ wordt beschouwd. Onderzoeken van Amerikaanse en Britse inlichtingendiensten wijzen in dezelfde richting. Zelfs wetenschappers die eerst hun mond hielden, durven nu toe te geven dat het een realistische optie is. Dichter bij ons: DPG-titels doen nu alsof ze keihard uit de lucht vallen wanneer ze het lablek-nieuws overnemen van internationale media, terwijl ze vijf jaar geleden keihard meededen met ons de mond te snoeren.
Of neem nu dr. Anthony Fauci, de viroloog die jarenlang het gezicht was van de Amerikaanse COVID-19-aanpak. Eerst bestempelde hij het lab-lek als een ‘randverschijnsel’, maar recent gaf hij toe dat het ‘niet uitgesloten’ is en dat er ‘meer onderzoek nodig is’. In wetenschappelijke termen is dat hetzelfde als: ‘Oeps, misschien hadden jullie toch gelijk.’
Het probleem van ‘de wetenschap volgen’
De pandemie heeft ons één ding geleerd: ‘de wetenschap volgen’ klinkt mooi, maar is vaak politiek geladen. Wetenschap is geen religie, het is een proces van constante twijfel en herziening. Maar als bepaalde theorieën meteen worden verketterd, als wetenschappers en journalisten monddood worden gemaakt, en als socialemediabedrijven zich gedragen als de gedachtepolitie, dan is dat geen wetenschap meer.
P-magazine en andere kritische denkers werden afgedaan als complotdenkers, terwijl we gewoon durfden nadenken over een logische verklaring. Dat is geen samenzwering, dat is gezond verstand.
Conclusie: wie zwijgt, stemt toe
Vijf jaar later blijkt dat de ‘complotdenkers’ misschien wel gewoon gelijk hadden. Het lab-lek is niet langer een verboden onderwerp, maar een serieuze hypothese die steeds meer wetenschappelijke steun krijgt.
Het ergste? De schade is al geleden. Miljoenen doden, lockdowns, economische puinhopen, mentale gezondheidscrises – en dat alles omdat een lab mogelijk slordig omsprong met een virus.
Had deze pandemie kunnen worden voorkomen? Misschien. Hadden we vroeger naar kritische stemmen moeten luisteren? Zeker. Maar de volgende keer dat de wereld ons iets wil verbieden te zeggen, herinneren we hen eraan: feiten blijven feiten, ook als ze niet in het officiële plaatje passen.
