Goede journalisten geven toe dat ze analysefouten maken. Ze proberen bovendien uit hun fouten te leren om de volgende analyses beter te maken. Ik heb er dan ook geen enkel probleem mee om te erkennen dat ik me vergist heb over de inval van Rusland in Oekraïne in 2022 én de sterkte van Iran.
Wat de eerste fout betreft, had ik de analyse van de CIA moeten volgen. Zij waren immers de enigen die de plannen van Poetin begin 2022 doorhadden. Het vreemde toen was wel dat de Amerikaanse inlichtingendienst op dat ogenblik open kaart speelde. Dat was merkwaardig aangezien het nooit eerder was gebeurd.
De bedoeling van de Amerikaanse spionnen was allicht om Poetin vooralsnog van zijn plannen van een invasie af te houden, wat uiteraard niet gebeurd is. Feit is wel dat al onze grote ’experts‘ die invasie niet hadden voorspeld. Er waren hier zelfs ex-militairen die na die niet voorspelde inval beweerden dat het Russische leger slechts een week nodig zou hebben om heel Oekraïne te veroveren en kijk waar we vandaag staan: Rusland bezet nog geen vijfde van het buurland (zie onder, bron ISW).
De tweede denkfout gaat over Iran. Daar was mijn analyse lang dat het land een sterke tegenstander was. Het land is vandaag uiteraard nog steeds gevaarlijk, maar minder sterk dan voorspeld. Misschien lijkt de situatie daar ook meer op Syrië dan gedacht. Ook daar had niemand verwacht dat het vermolmde imperium van Assad zo snel zou vallen.
De zwakte van Iran heeft ook een effect op het Gaza-dossier. Iran is bezig met interne zaken en kan Hamas niet meer steunen.
Wat kunnen we leren uit de fouten? Twee zaken. Het eerste element is dat Russisch president Poetin onvoorspelbaar is en blijft. Het tweede is dat het van buitenaf moeilijk is om de sterkte van een regime zoals in Syrië en Iran te beoordelen.
Een belangrijke factor hierbij is zeker het overton-venster. Het concept is genoemd naar de bedenker ervan, Joseph P. Overton (1960–2003), de voormalige vicepresident van het Mackinac Center for Public Policy, die beschreef dat gedachtegoed voornamelijk wordt geaccepteerd wanneer het binnen zijn venster paste.
Volgens Overton bevat het venster een reeks van gedachtegoed dat als politiek acceptabel wordt beschouwd binnen het geldende klimaat van de publieke opinie en dat een politicus kan aanbevelen zonder te extreem te lijken in diens streven om een politieke functie te winnen of behouden. Het overton-venster verschuift naarmate de publieke opinie verandert.
Dit jaar zien we opnieuw enorme geopolitieke verschuivingen. Een belangrijke onderliggende kracht is de verhouding tussen Amerikaans president Trump en Poetin. Zonder die quasi-alliantie is de actualiteit niet te begrijpen.
Onze analyse blijft bijvoorbeeld voorlopig dat Trump wél van plan is om Groenland in te lijven of te kopen. In ruil kan Europa een verbintenis van Trump vragen voor de NAVO of Oekraïne. Dat is nu eenmaal realpolik.
Een tweede element in die geopolitieke verschuiving is dat we de VS als grote beschermer en betaler kwijt zijn. De meeste Europese politici hebben dat vandaag nog steeds niet door. Het is dan ook een groot verschil met de politiek van Reagan in de jaren 80.
Steven Sokol, voorzitter van de American Council on Germany, zei het zo in Der Spiegel: “We zien nu dat Donald Trump niet de uitzondering was op de normale staat. Het was Joe Biden. Sommigen beweren dat hij de laatste echte trans-Atlanticist was. (…) Biden was de laatste Amerikaanse president die echt nog gevormd werd door de Koude Oorlog. Trump is ongeveer even oud als zijn voorganger, maar werd anders gesocialiseerd. Voor de nabije toekomst zullen we geen Amerikaans staatshoofd hebben dat zoveel geeft om de trans-Atlantische relatie. Het Amerikaans-Europese partnerschap gaat een nieuwe fase in met Trump. Dit is meer dan pure nostalgie.“
