Ze groeiden op met Suske en Wiske, of leerden de Vlaamse striphelden pas later kennen. Zeven Belgische kunstenaars duiken in het universum van Willy Vandersteen en maken er hun eigen verhaal van. Tussen nostalgie, humor, kritiek en artistieke vrijheid onderzoekt het M HKA wat er vandaag nog schuilt in een van de bekendste exportproducten van de Vlaamse verbeelding.
Er zijn weinig Vlaamse personages die zo diep in het collectieve geheugen zitten als Suske en Wiske. Generaties groeiden op met hun avonturen, met de onwaarschijnlijke uitvindingen van professor Barabas, de driftbuien van tante Sidonia en de onvermijdelijke fratsen van Lambik. De albums verhuisden van boekenkast naar zolder, werden doorgegeven aan kinderen en kleinkinderen en bleven ondertussen nieuwe lezers vinden. Willy Vandersteen bouwde een universum dat veel groter werd dan de strip zelf: een mengeling van folklore, humor, avontuur, fantasie en een flinke dosis Vlaamse herkenbaarheid.
Dat universum krijgt vanaf 27 november een onverwachte bestemming. Met S & W & … 2 nodigt het M HKA zeven Belgische kunstenaars uit om zich door de wereld van Suske en Wiske te laten inspireren. Aline Bouvy, Kasper Bosmans, Kristof Santy, Pei-Hsuan Wang, Bram Demunter, Shirley Villavicencio Pizango en Sharon Van Overmeiren gaan elk op hun manier met Vandersteens beeldtaal aan de slag. Het resultaat hoeft geen eerbetoon te zijn. De kunstenaars mogen bewonderen, verdraaien, tegenspreken, uitvergroten of gewoon hun eigen gang gaan.
Van jeugdsentiment naar kritische blik
Dat is een interessante oefening, want Suske en Wiske zijn meer dan onschuldige jeugdnostalgie. De stripreeks weerspiegelt ook de tijd waarin ze ontstond en groot werd. De verhalen dragen sporen van hun maatschappelijke context, van de manier waarop vroeger naar andere culturen werd gekeken tot de rolpatronen en vanzelfsprekendheden die vandaag niet meer zo vanzelfsprekend zijn. Wat destijds als avontuur of grap werd gelezen, kan een hedendaagse lezer met andere ogen bekijken.
Dat maakt Vandersteens universum niet minder waardevol. Integendeel: populaire cultuur wordt pas echt interessant wanneer ze bestand is tegen een nieuwe lezing. Een stripfiguur die tachtig jaar na zijn ontstaan nog kunstenaars aan het denken zet, heeft duidelijk meer in huis dan een flinke portie nostalgie.
De tentoonstelling wil de striphelden dan ook niet achter glas zetten als cultureel erfgoed waar niemand nog aan mag komen. Ze behandelt het werk van Vandersteen als levend materiaal. De kunstenaars zoeken naar wat hen aanspreekt, wat wringt en wat ze met hun eigen beeldtaal kunnen toevoegen. Hun werk gaat bovendien met elkaar in gesprek én met een origineel ontwerp van Vandersteen voor De Tartaarse Helm, het album uit 1953.
Een echte helm en een bijzondere heruitgave
Dat album krijgt tijdens de tentoonstelling een opvallend extra hoofdstuk. Op 26 november verschijnt een speciale uitgave van De Tartaarse Helm, met op de wikkel de oorspronkelijke covertekening van Vandersteen. De oplage bedraagt 250 genummerde exemplaren. In de tentoonstelling zijn niet alleen de originele tekening, maar ook de echte helm die het verhaal inspireerde te zien. Een mooi detail dat de afstand tussen stripverbeelding en tastbare werkelijkheid even opheft.
De samenwerking tussen het M HKA, kunsthistoricus Johan Pas, Standaard Uitgeverij en De Fameuze Fanclub maakt duidelijk dat het hier niet gaat om een vrijblijvende knipoog naar een populaire strip. Het project zoekt bewust de verbinding tussen beeldende kunst, stripgeschiedenis en het culturele geheugen van Vlaanderen.
Wie bezit onze jeugdherinneringen?
Er zit ook een bredere kwestie achter die ontmoeting. Populaire cultuur wordt vaak als iets vanzelfsprekends beschouwd: we groeien ermee op, herkennen de figuren en nemen de verhalen mee zonder ons af te vragen welke waarden en denkbeelden erin verscholen zitten. Pas wanneer een nieuwe generatie ermee aan de slag gaat, wordt zichtbaar hoe veranderlijk die betekenis is.
De kunstenaars van S & W & … 2 hoeven Suske en Wiske niet te verbeteren of te veroordelen. Ze mogen het universum openbreken en er iets nieuws mee doen. Dat levert mogelijk ongemakkelijke vragen op, maar precies daarin schuilt de waarde van de oefening.
Misschien is dat wel het mooiste compliment dat je Willy Vandersteen kunt geven: zijn personages zijn intussen oud genoeg om geschiedenis te zijn, maar nog lang niet uitgepraat.
Praktische informatie
Tentoonstelling: S & W & … 2
Periode: 27 november 2026 tot en met 10 januari 2027
Preview: donderdag 26 november, 18–21 uur, tijdens M HKA LAAT
Locatie: INBOX, verdieping 5+, M HKA, Leuvenstraat 32, 2000 Antwerpen
Toegang: gratis
Speciale uitgave: De Tartaarse Helm, 250 genummerde exemplaren, v