Een foto zonder fotograaf, een liedje zonder zanger, een jurk zonder atelier, een schilderij zonder schilder. AI dringt steeds dieper door in de creatieve wereld. Wat is een kunstwerk nog waard als een machine het in een paar seconden kan maken?
Tik een paar woorden in en je krijgt een beeld. Nog een paar woorden en er komen een tekst, muziek of een videoclip bij. Een jurk, een campagne, een gezicht dat nooit heeft bestaan: het rolt er allemaal uit.
De creatieve sector heeft er een collega bij die geen loon vraagt, geen atelier nodig heeft, nooit vakantie neemt en om drie uur 's nachts niet klaagt dat het nu echt wel genoeg is geweest.
Art Basel zet de deur open
Digitale kunst is allang geen speelgoed voor techneuten meer. Art Basel lanceerde met Zero 10 een internationaal platform voor kunst rond code, algoritmes, robotica, licht, geluid, digitale systemen en ook AI.
Op Art Basel Basel 2026 beleefde Zero 10 zijn grootste editie tot nu toe, met werk van onder anderen John Gerrard, Rafael Lozano-Hemmer en Avery Singer. In december trekt het programma opnieuw naar Miami Beach.
Digitale kunst is er geen verre nicht meer die toevallig op het familiefeest opduikt. Ze zit gewoon mee aan de grote tafel.
Kunst veranderde natuurlijk altijd mee met de techniek. Fotografie maakte de schilderkunst niet overbodig, de synthesizer vermoordde de muziek niet en Photoshop begroef de fotografie evenmin.
Alleen gaat generatieve AI op een opvallend punt verder. Ze helpt niet alleen om iets te maken, maar kan zelf beelden, klanken en teksten genereren die vroeger rechtstreeks uit mensenhanden moesten komen.
En dan wordt de vraag interessant: als de machine het werk kan uitvoeren, waarvoor hebben we de kunstenaar dan nog nodig?
De machine als collega
Sommige kunstenaars gebruiken AI niet om zichzelf te vervangen, maar om dingen te maken die zonder die technologie moeilijk of onmogelijk zouden zijn.
Het Franse collectief Obvious werkt al jaren met machinaal leren en noemt AI uitdrukkelijk een artistiek instrument. Refik Anadol bouwt reusachtige digitale installaties rond data en algoritmes.
Bij hen tikt de kunstenaar niet even een opdracht in om vervolgens koffie te gaan drinken.
Hij kiest welke data erin gaan, welke systemen worden gebruikt, welke resultaten interessant zijn en vooral: wat uiteindelijk wordt getoond.
Daar zit voorlopig een belangrijk verschil.
Een machine kan duizenden beelden produceren.
Maar waarom net dit beeld? Wie beslist dat het interessant is? Wie gooit de andere 999 weg? Wie bepaalt wat het betekent?
Daar verschijnt de kunstenaar opnieuw.
Couture zonder jurk
Een bijzonder experiment kwam begin dit jaar van de Franse ontwerper Alexis Mabille.
Tijdens de coutureweek presenteerde hij een collectie waarvan de beelden en virtuele show met AI waren gegenereerd. De modellen waren niet echt, het publiek op de beelden evenmin en zelfs de jurken bestonden niet als volledig afgewerkte fysieke kledingstukken.
Alleen betekent dat niet dat Mabille op maandag een prompt intikte en dinsdagmiddag klaar was.
Aan het project werd ongeveer vijf maanden gewerkt. Er waren tekeningen, prototypes en scans van stoffen en borduurwerk nodig, plus gespecialiseerde mensen om de systemen aan te sturen. Volgens Mabille moest één silhouet soms tot driehonderd keer door het proces voor het gewenste resultaat eruit kwam.
AI: ideaal om tijd te besparen.
Na poging 299 ongeveer.
Opvallend genoeg keerde Mabille voor zijn volgende couturecollectie alweer terug naar echte kleding, echte modellen en een echte catwalk. Zijn AI-show bleef voorlopig dus een experiment.
En misschien vertelt dat evenveel over de huidige stand van de technologie als de show zelf.
Muziek zonder muzikant
Ook in de muziek duiken steeds meer AI-artiesten en volledig synthetische nummers op.
Daar ontstaat hetzelfde probleem, maar dan op industriële schaal.
Een menselijke muzikant kan een slecht nummer maken en daar drie weken van wakker liggen. Een AI-systeem kan ondertussen duizend middelmatige nummers genereren en ze allemaal online zetten.
Het internet loopt daardoor niet alleen vol met meer creativiteit.
Het loopt ook vol met eindeloos veel content waar niemand om heeft gevraagd.
En precies daar kan schaarste opnieuw interessant worden.
Vakmanschap wordt weer sexy
Want hoe meer gladde, perfecte AI-beelden we zien, hoe aantrekkelijker zichtbaar menselijk werk lijkt te worden.
In de modewereld bestaat daar inmiddels zelfs een term voor: effort signaling. Merken benadrukken opnieuw hoeveel handen, uren, technieken en ambacht er achter een product zitten.
Niet ondanks AI, maar juist dankzij AI.
Een klein foutje kan daardoor bijna een kwaliteitskenmerk worden.
Een zanger die een noot nét niet perfect raakt. Een fotograaf die het moment niet volledig onder controle had. Een schilder bij wie je de beweging van het penseel nog ziet. Een ontwerper die drie nachten wakker lag omdat een zoom niet goed viel.
Het zijn sporen van menselijke inspanning.
Misschien wordt dat wel de nieuwe luxe.
Niet perfectie, maar bewijs dat iemand moeite heeft gedaan.
AI kan alles maken, maar niet alles betekenen
De kunstenaar verdwijnt dus niet noodzakelijk. Zijn rol kan wel veranderen.
Minder iemand die ieder onderdeel eigenhandig uitvoert, meer iemand die kiest, stuurt, combineert, weigert en betekenis geeft aan wat technologie mogelijk maakt.
Tegelijk ontstaat aan de andere kant juist opnieuw waardering voor kunstenaars die bewust níét automatiseren.
Zo krijgen we een vreemde creatieve wereld: kunstenaars gebruiken AI, AI leert van menselijke kunst, andere kunstenaars zetten zich daar weer tegen af en het publiek probeert ondertussen uit te vissen waar het ene ophoudt en het andere begint.
Daardoor kan een echt schilderij plots opnieuw spannend worden.
Niet omdat een machine geen schilderij kan nabootsen.
Maar omdat je weet dat er iemand voor dat doek heeft gestaan. Iemand die twijfelde, opnieuw begon, een fout maakte, verf aan zijn handen kreeg, drie meter achteruitliep, vloekte, weer naar voren liep en uiteindelijk besloot: deze blijft.
AI kan het resultaat misschien perfect nabootsen.
Die middag in het atelier heeft het nooit gehad.
(Foto: YouTube)
