Van hoepelrok tot sneakers: bijna twee eeuwen treinreizen hebben niet alleen onze verplaatsingen veranderd, maar ook wat we aantrekken.
Stel je het perron voor aan de Groendreef in Brussel, 5 mei 1835. Beeld je een vrouw in een wijde rok in voor de deur van een rijtuig dat gebouwd is naar de afmetingen van een postkoets. De rok past niet. Iemand duwt, iemand lacht en vervolgens verliest de mode een gevecht met een deuropening.
Zo gaat het sindsdien wel vaker. Wat niet door de deur past, verdwijnt uiteindelijk uit de kleerkast.
Het land waar de trein begon
Op 5 mei 1835 reed de eerste reizigerstrein van het Europese vasteland van Brussel naar Mechelen. Niet in Parijs, niet in Berlijn, maar hier bij ons. Brussel was daarmee de eerste hoofdstad ter wereld met een spoorverbinding. Een detail waar we in dit land opvallend weinig mee uitpakken.
Wat er die dag veranderde, zie je niet op de schilderijen van rokende locomotieven. Tot dan reisde mode met de snelheid van een paard. Een nieuwe snit uit Parijs deed er weken over om Antwerpen te bereiken en tegen de tijd dat hij aankwam, was hij in Parijs misschien alweer uit de mode. Vanaf 1835 kon diezelfde snit met de snelheid van stoom reizen.
De trein maakte van mode iets wat veel sneller verstrijkt. Trends bestonden natuurlijk al langer, maar voortaan konden ze zich in een ongezien tempo verspreiden.
Precies dat verhaal vertelt Fashion & Trains. Mode langs het spoor, sinds 1835, de nieuwe tentoonstelling in Train World in Schaarbeek. De expo loopt nog tot 29 augustus 2027 en maakt van kleding de onverwachte hoofdrolspeler in bijna twee eeuwen spoorweggeschiedenis.
Er was eens…
Vandaag stappen we met een rugzak, sneakers en een jas die vooral bestand moet zijn tegen regen en een vertraagde trein op het perron. In de negentiende eeuw en gedurende een groot deel van de twintigste eeuw lag dat anders. Reizen was een gebeurtenis en daar hoorde een outfit bij. Die vertelde meteen iets over wie je was, hoe diep je portemonnee was, waar je naartoe ging en tot welke wereld je wilde behoren.
Dat zie je terug in de spoorwegaffiches die in de tentoonstelling zijn opgenomen. Onze besnorde overgrootouders verkochten niet alleen een bestemming, maar ook een droombeeld van de reiziger: de elegante toerist, de mondaine kustbezoeker, de sportieve vrouw, de zakenreiziger of later de jonge interrailer met jeans en rugzak. Mode werd reclame voor een nieuwe manier van leven.
De tentoonstelling is dan ook meer dan een verzameling oude jurken en uniformen. De kleding vertelt eigenlijk het verhaal van een samenleving die steeds mobieler wordt.
Van zijden jurk naar joggingbroek
De trein heeft bovendien een merkwaardige relatie met mode. In de eerste wagons moest kleding vooral netjes, representatief en behoorlijk praktisch zijn. Daarna kwamen de luxueuze slaaprijtuigen en internationale treinreizen, waarbij elegantie bijna onderdeel van het ticket werd.
Later veranderde de reiziger opnieuw. Kortere reistijden, massatoerisme, elektrische treinen, de TGV en uiteindelijk de pendelaar die iedere ochtend met een halflege koffiebeker naar kantoor schuifelt.
Elke periode kreeg haar eigen silhouet.
De tentoonstelling volgt die ontwikkeling aan de hand van kleding van reizigers én spoorwegpersoneel, uniformen, spoorwegmaterieel en historische affiches. Zo wordt mode een soort tijdmachine: je hoeft alleen maar naar de snit van een jas, de lengte van een rok of het materiaal van een uniform te kijken om te zien in welke wereld je bent beland.
Hoe ziet de treinreiziger van morgen eruit?
Train World laat het verleden niet eindigen bij de interrailer met jeans en rugzak, maar vroeg vier jonge ontwerpers om na te denken over de kleding van de reiziger van vandaag en morgen. Daarmee wordt de trein opnieuw een soort catwalk.
Hoe moet kleding eruitzien voor iemand die de hele dag onderweg is? Moet ze vooral comfortabel, multifunctioneel en duurzaam zijn, en bestand tegen een eindeloze stroom roltrappen en perrons? Of willen we diep vanbinnen nog altijd een beetje gezien worden wanneer we op de trein stappen?
De trein heeft ons geleerd om comfortabeler, sneller en praktischer te reizen, maar mode blijft koppig proberen om van dat reizen iets bijzonders te maken.
De trein als catwalk
Er schuilt een mooie parallel in de slogan van de tentoonstelling: op het spoor draait het, net als op de catwalk, om beweging, lijn en ritme. De affiches tonen hoe ontwerpers en kunstenaars de reiziger door de decennia heen telkens een ander ideaalbeeld meegaven. De trein werd een symbool van moderniteit, vrijheid, avontuur en sociale vooruitgang.
En kijk vandaag eens rond in een trein.
De zakelijke laptopmens. De student met een gigantische koptelefoon. De vintagefreak. De sneakerfan. De jonge vrouw in een oversized jas. De man die eruitziet alsof hij rechtstreeks uit een Scandinavische modecampagne komt. De pendelaar die al om 7.14 uur zichtbaar genoeg heeft van de mensheid.
De trein is nog altijd een van de weinige plekken waar zoveel verschillende stijlen letterlijk naast elkaar zitten. Alleen noemt niemand het nog een catwalk.
Fashion & Trains loopt van 18 september 2026 tot 29 augustus 2027 in Train World, Prinses Elisabethplein 5 in Schaarbeek, pal naast het station. Wie met de trein komt, staat dus binnen twee minuten van het perron in de tentoonstelling. Een nogal toepasselijke manier om er te geraken.
(Foto: Facebook)
