Et pour les Flamands la même chose...
In een land waar de federale regering geen begroting rond krijgt omdat Vlamingen en Franstaligen het niet eens raken over wie er betaalt, organiseert de KVS op donderdag 26 november een avond die ingaat tegen alles wat de Wetstraat uitstraalt. 'Flirt Flamand' is een Franstalige literaire avond over hedendaagse Vlaamse literatuur, in de Vlaamse stadsschouwburg van Brussel, voor een Franstalig publiek.
Vijf Vlaamse auteurs van wie onlangs werk in het Frans verscheen, komen er praten en voorlezen: Lize Spit, Peter Terrin, Stefan Hertmans, Anton Jäger en Lieve Joris. Ze worden geïnterviewd door Franstalige journalisten en denkers, Franstalige boekhandels stellen er hun favoriete Vlaamse boek voor en tot slot stelt de Gentse schrijfster Caroline De Mulder de vraag die boven de hele avond hangt: bestaat er eigenlijk wel zoiets als Belgische literatuur?
Vijf stemmen uit het noorden
Het programma leest als een staalkaart van wat de Vlaamse literatuur vandaag in huis heeft. Lize Spit, die in Frankrijk doorbrak met 'Débâcle', de vertaling van haar debuut 'Het smelt', praat met de Brusselse schrijfster en journaliste Myriam Leroy over 'Autobiografie van mijn lichaam'. Het is haar meest persoonlijke boek, over haar moeder die verslaafd was aan alcohol en begin 2024 aan kanker overleed, en over haar moeizame verhouding met haar eigen lichaam. 'Wat je gaat doen als kind, is je wegcijferen', zei ze daarover.
Peter Terrin vertelt over het schrijven van 'De gebeurtenis', een roman over artificiële intelligentie en ons geheugen, een onderwerp dat in de Franse literatuur sinds de affaire rond de bekroonde debutant Thélyson Orélien niet actueler kon zijn. Stefan Hertmans leest uit 'Dius', zijn roman die in 2027 bij Gallimard verschijnt en waarvan de Franse vertaling nog niet gepubliceerd is.
Ook non-fictie krijgt een plaats. De jonge historicus Anton Jäger bespreekt met filosoof Laurent de Sutter zijn essay over hyperpolitiek, het tijdperk waarin iedereen politiek verontwaardigd is, maar bijna niemand zich nog organiseert. Lieve Joris, die als reisschrijfster de halve wereld en vooral Congo beschreef, keert voor een autobiografisch project terug naar haar geboortedorp Neerpelt.
Franstalige boekhandels als Tulitu, Les Yeux Gourmands en Tropismes geven hun tips onder het motto 'Mon livre flamand préféré', en in een tijdelijke boekhandel kun je de boeken laten signeren.
De omweg langs Parijs
Dat Vlaamse schrijvers in het Frans gelezen worden, is minder vanzelfsprekend dan het lijkt. Vertalingen van het Nederlands naar het Frans bestaan al lang, maar wie in Brussel of Luik een Vlaamse roman koopt, leest die meestal in een uitgave van een Parijse uitgeverij.
Hertmans en De Mulder publiceren bij Gallimard, Spit brak via een Franse uitgeverij door en het prestige van een Vlaams boek in Wallonië hangt vaak af van de vraag of het eerst in Parijs werd opgemerkt. De Franstalige Belg leest zijn Vlaamse buur zo via de achterdeur van Frankrijk. En dezelfde omweg geldt in de andere richting: Franstalige Belgische schrijvers worden in Vlaanderen nog minder vertaald dan Vlaamse auteurs in Wallonië.
Toch groeit er iets. Al in 2018 kreeg de Franstalige boekenbeurs van Brussel een eigen stand op de Antwerpse Boekenbeurs en was Vlaanderen eregast op de Foire du Livre in Brussel. Gregory Laurent, toen verantwoordelijk voor die beurs, noemde de Belgische literatuur 'soms Vlaams, soms Waals, maar steeds erg verwant aan elkaar'. 'Flirt Flamand' bouwt op die toenadering voort, en de titel zegt het zelf: het is een flirt, geen huwelijk.
Een land zonder eigen literatuur?
Caroline De Mulder is de ideale persoon om de avond af te sluiten, omdat ze zelf de vraag belichaamt. Ze komt uit Gent, is volledig tweetalig, schrijft in het Frans en doceert vergelijkende literatuurwetenschap aan de universiteit van Namen, waar ze samen met de Universiteit Gent een tweetalige literatuuropleiding opzette. Haar roman 'La pouponnière d'Himmler', over een Lebensborn-tehuis in Beieren in 1944, verscheen bij Gallimard. Ze is een Vlaamse die in het Frans schrijft en in Parijs uitgeeft, en lijkt daarmee een levend antwoord op haar eigen vraag.
Wie zegt dat een Belgische literatuur niet bestaat, kraamt eigenlijk niet echt onzin uit. Er is geen gemeenschappelijke markt, geen gedeelde literaire pers, geen gezamenlijk prijzencircuit en de grote literaire beslissingen worden voor de ene helft van het land in Amsterdam en voor de andere helft in Parijs genomen. De Vlaamse literatuur maakt deel uit van het Nederlandse taalgebied, terwijl Franstalige Belgische literatuur in Frankrijk vaak gewoon als Franse literatuur wordt verkocht. Het enige wat ze delen, is een land dat ze allebei als decor gebruiken.
Daartegenover staat wat die schrijvers wel gemeen hebben: een hang naar het absurde, naar het surrealisme, naar het verleden dat niet wil verdwijnen en naar de kleine taal en het kleine land tussen grote buren. Wie Spit leest naast een Franstalige Belg als Caroline Lamarche, of Hertmans naast Jean-Philippe Toussaint, herkent iets wat noch in Parijs, noch in Amsterdam thuishoort.
Dat het gesprek daarover in de KVS plaatsvindt, in het Frans, in een Vlaams theater in de hoofdstad, zegt meer over de Belgische cultuur dan elke politieke verklaring. Een land dat politiek vastzit, blijkt zichzelf in boeken wel nog te kunnen lezen, al moet het daarvoor meestal eerst langs Parijs.
'Flirt Flamand' – donderdag 26 november, KVS, Lakensestraat 146, Brussel. In het Frans. Met Lize Spit, Peter Terrin, Stefan Hertmans, Anton Jäger, Lieve Joris en Caroline De Mulder. Met pop-upboekhandel en signeersessie.
(Foto: KVS)
