Wie dacht dat het Fort van Breendonk alleen nog dienstdeed als stille herinnering aan een van de zwartste periodes uit onze geschiedenis, komt bedrogen uit. Terwijl de prestigieuze reeks ‘Breendonk’ op VRT 1 haar debuut maakte, ging op de historische site zelf een indrukwekkende theatervoorstelling in première.
In ‘De tekenaar van Breendonk’ brengt theatergezelschap De Klifhangers het verhaal van Jacques Ochs. Geen Hollywooddecor, geen special effects en geen acteurs die wat rondlopen in een nagebouwd concentratiekamp. Hier speelt het verhaal zich af op de plek waar de gruwel zich werkelijk voltrok.
Geen gezellig avondje theater in Breendonk
Wie op zoek is naar een ontspannend avondje theater, is hier aan het verkeerde adres. De kille gangen en beklemmende ruimtes zorgen ervoor dat de geschiedenis plots akelig dichtbij komt. Dit is geen decor dat een scenograaf met een stevig budget in elkaar heeft geknutseld. Het Fort zelf speelt de hoofdrol.
De voorstelling vertelt het verhaal van Jacques Ochs, een Belgische kunstenaar die tijdens de Tweede Wereldoorlog gevangen zat in Breendonk. Ondanks de mensonterende omstandigheden bleef hij tekenen. Hij legde de gezichten en het leed van zijn medegevangenen vast. Een opmerkelijke daad van verzet op een plek waar zelfs de menselijke waardigheid systematisch werd afgenomen.
Bart Van Avermaet kruipt in de huid van Ochs en neemt het publiek mee door de gruwelijke realiteit van het kamp. Ook kampcommandant SS-Sturmbannführer Schmitt, vertolkt door Lennart Lemmens, krijgt een prominente rol. Hij gaf Ochs de opdracht om het leven in het kamp te tekenen vanuit de racistische ideologie van het Derde Rijk. Maar de kunstenaar had andere plannen. Achter de rug van zijn bewakers maakte hij ook tekeningen die de gevangenen toonden zoals ze werkelijk waren.
Jacques Ochs: tekenen als wapen tegen de waanzin
Maar wie was die Jacques Ochs eigenlijk? De man (1883-1971) was een Belgische kunstenaar, olympisch schermer en Joodse Luikenaar. Hij verwierf bekendheid als politiek cartoonist voor het satirische weekblad ‘Pourquoi Pas?’. Met zijn scherpe pen nam hij onrecht, hypocrisie en machtsmisbruik op de korrel. Dat soort kritiek viel bij de nazi's uiteraard niet bepaald in goede aarde.
Tijdens de Duitse bezetting werd Ochs opgepakt door de Gestapo en opgesloten in Breendonk. Daar werd hij geconfronteerd met een onvoorstelbare terreur. Gevangenen werden mishandeld, ontmenselijkt en gereduceerd tot een nummer. Meer dan de helft van de mensen die in het kamp terechtkwamen, overleefde de oorlog niet.
Ochs had echter iets wat zijn beulen hem niet zomaar konden afnemen: zijn tekentalent. Hij bleef de gezichten van zijn lotgenoten vastleggen en liet zo een aangrijpende getuigenis na. Kunst als wapen tegen onderdrukking: het klinkt misschien als een mooie slogan, maar in Breendonk was het bittere ernst.
Bijna vijftig voorstellingen zo goed als uitverkocht
Dat het verhaal ook vandaag nog mensen raakt, blijkt uit de belangstelling. De eerste reeks van bijna vijftig voorstellingen is nagenoeg volledig uitverkocht. Wie de bijzondere locatievoorstelling nog wil meemaken, krijgt gelukkig een nieuwe kans.
De Klifhangers organiseren extra voorstellingen op 23, 24, 30 en 31 januari 2027, telkens om 15 uur. Tickets en meer informatie zijn te vinden via de website van het theatergezelschap.
