Tussen 2020 en 2022 heeft de federale overheid 2,5 miljard euro uitgegeven aan consultants. Ja, miljard. Het Rekenhof heeft die gigantische facturenstapel nu door de scanner gehaald en wat daaruit komt, leest als een kruising tussen een accountants-thriller en een slechte klucht.
Neem nu die ene opdracht voor mechanografiediensten. Dat klinkt als iets dat je bestelt bij Telefacts 1991, maar het contract dateert eigenlijk van… 1972. En het liep, hou je vast, pas af in 2024.
Met andere woorden: België heeft een halve eeuw lang betaald voor een dienst die zelfs de IT’ers van vandaag niet eens meer kunnen uitspreken. De dienst zelf had intussen niet meer de kennis om… euh… zijn eigen dienst te doen, dus werd dezelfde consultant gewoon opnieuw aangesteld. Waarom niet? Het is maar belastingsgeld.
En dan is er de absolute topper: een opdracht voor organisatieconsultancy, geraamd op 1,8 miljoen euro, die eindigde met een factuur van… 47 miljoen euro. Daar moet zelfs een aannemer van op de Oosterweelverbinding jaloers van worden.
Of de consultant die jarenlang gezellig gratis mocht meewerken aan het beheer van serverparken, om daarna wonderbaarlijk twee contracten te scoren bij dezelfde FOD: eentje van 520.000 euro en eentje van 780.000 euro. Zonder aanbesteding hè, want hij had ‘feitelijke technische exclusiviteit’. Dat is ambtenarentaal voor: “Hij is de enige die weet hoe alles werkt, dus we zitten muurvast.”
2 miljard euro voor IT
Het grootste stuk van die 2,5 miljard ging naar IT: zowat 2 miljard. En waarom? Omdat overheidsdiensten structureel… tja… geen IT’ers hebben. Of kennis. Of personeel. Of tijd. Of, laat ons een poes een poes noemen, de goesting.
Dus worden consultants binnengevlogen om gaten te vullen, problemen op te lossen en software te schrijven. Alleen vergeet men één ding: als je wil dat de kennis blijft, dan moet je die kennis ook overnemen. Maar bij 30 procent van de opdrachten ontbreekt elke clausule rond kennisoverdracht.
Gevolg: de overheid betaalt jaar na jaar dezelfde mensen om hetzelfde probleem op te lossen. Het is niet zozeer consultants inhuren, het is eerder een constructielease.
Bij één FOD worden bepaalde IT-opdrachten zelfs al 15 jaar op rij aan dezelfde firma gegeven. Niet omdat die firma de beste is, maar omdat ze ondertussen de enige is die nog weet waar de kabeltjes zitten.
Veiligheid? Privacy? Ach ja, details…
Het Rekenhof maakt zich ook zorgen over privacygevoelige info. Sommige consultants zijn namelijk onderdeel van internationale groepen. En die krijgen dus toegang tot gegevens over defensie, veiligheid, economische belangen…
Maar een gecontroleerde procedure, daar heeft de overheid “nog werk aan”. Dat is ambtelijke poëzie voor: “We hopen dat het goedkomt.”
Een IT’er die 310 uur per maand werkte
Een van de leukste vondsten: een softwarearchitect die 310 werkuren op één maand factureerde. Dat is 16 uur per dag, elke dag, een maand lang. Gewoon pure, onversneden passie voor factuur schrijven. Het Rekenhof merkt droog op dat dit “buitensporig lijkt”.
Lijkt. Want in dit land moet een IT’er blijkbaar sterven op zijn toetsenbord voor iemand zich afvraagt of er iets niet klopt.
Smals, de grootste speler
Niet alles gaat naar privébedrijven. Zo gaat 500 miljoen naar Smals, de IT-dienstverlener van de overheid zelf. Alleen moet Smals tegenwoordig zélf ook consultants inhuren, steeds meer zelfs.
Tussen 2018 en 2024 steeg hun gebruik van externen van 17,8 procent naar 36 procent. Dat is IT-inception: de overheid die een overheidsbedrijf betaalt dat op zijn beurt externen betaalt om het werk van de overheid te doen.
“We gaan dat verbeteren”, aldus Bart De Wever
Premier Bart De Wever heeft het rapport “met veel belangstelling gelezen” en belooft dat de regering de aanbevelingen gebruikt “om consultants doeltreffender, transparanter en duurzamer in te zetten”.
Met andere woorden: het systeem moet beter… en we gaan het verbeteren… door nog een consultant aan te stellen die onderzoekt hoe we beter met consultants kunnen werken. Fijn dat er genoeg budget voor is.
