Jaarlijks besteden we zo’n 300 miljoen aan de VRT. De RTBF gaat daar vlot over met 375 miljoen. Samen betalen we dus bijna 700 miljoen per jaar aan overheidszenders. Daarbij laten we naar schatting anderhalf miljard liggen als potentiële verkoopprijs bij een privatisering. Dat is meteen 2 miljard gemakkelijke besparingen op de volgende begroting.
In theorie heeft een overheidszender als taak een correctie te zijn op het private medialandschap. Het gevaar bestaat immers dat private media de publieke opinie gaan bespelen in één bepaalde richting. De potentiële kracht van zo’n manipulatie wordt zo sterk ingeschat dat de democratie erdoor in gevaar kan komen. Daarom heeft de VRT en verplichting tot pluralisme. Zo kan het democratische debat vanuit meerdere invalshoeken aangezwengeld worden.
Maar in mei vorige jaar werd de VRT veroordeeld in kortgeding omdat de zender zijn verplichting tot pluralisme niet nakwam. In De Stemtest had de VRT namelijk nieuwe politieke partijen gewoon verzwegen. Daardoor ontstond een gebrek aan gelijk speelveld in de politiek. Het pluralisme kan niet inhouden dat bestaande politieke partijen door de VRT belicht worden, en de rest niet. Het was en is niet de eerste keer dat het activisme van de VRT strijdt met de opdracht van de omroep. En de VRT is niet de enige.
Er stak de voorbije dagen een storm op rond de oude media die werd geïnitieerd in Londen. Daar lag de BBC zo zwaar onder vuur dat twee topmensen ontslag namen. Er was namelijk geknipt in een filmpjes van een toespraak van Trump dat het leek alsof de man opriep het Amerikaanse Capitool gewelddadig in te nemen.
Mediagmanager Peter Vandermeersch (ex-De Standaard) noemt dat “een groter oprecht streven naar de waarheid”. Liegen om een groter doel te bereiken dus. Volgens hem is de waarheid vloeibaar geworden. Hij beschrijft 2 strategische opties in de journalistiek.
“Voor de Telegraph”, zo schrijft Vermeersch, “is waarheid een morele kwestie: wie feiten manipuleert, verliest zijn legitimiteit.” Maar dat is geen morele helderheid, maar ideologische afkeer. Als elke fout geframed wordt als structurele corruptie, dan verandert journalistiek in morele zuivering. Aldus Vandermeersch. In tweede strategische optie, die van The Guardian (links), is de waarheid een institutionele kwestie. Een aanval daarop is meteen een aanval op het publiek vertrouwen in de democratische infrastructuur. Als een goede vertegenwoordiger van AVV-VVK en de mediocriteit gaat Vandermeersch ervan uit dat de waarheid “zoals altijd” ergens in het midden ligt.
Wel, dat is niet zo. De stelling van The Thelegraph is de enige juiste. De waarheid willen brengen is inderdaad een morele kwestie. Wie dat niet doet verliest z’n legitimiteit. We hebben het hier niet over domme fouten, want die bestaan inderdaad ook. We hebben het over een systematiek van fake news. Gebracht door de oude media zelf. In klakkeloze navolging van de overheden, de internationale instellingen als de UNO en de NGO’s die de primaire producenten zijn vandaag van valse berichten. Je kan absoluut niet met sérieux beweren dat de manipulatie van de video van Trump zomaar een dwaze fout van onoplettendheid was. Ze past in een geheel aan manipulaties. Inzake corona, inzake het klimaat, inzake gender en inzake Gaza bijvoorbeeld. Het hoger doel dat een hogere waarheid veronderstelt, is ook de haast onweerstaanbare drang om de aanhang van Trump te ondermijnen. Want Trump is slecht – zo vinden ze dat bij de B.B.C. – en dus bestaat de hogere waarheid erin de mensen te tonen hoe slecht hij wel is. Dat daarbij beelden moeten worden in scène gezet, is niet zo erg. De hogere waarheid is belangrijker dan de waarheid van de beelden op zich.
Mensen als Vandermeersch zien niet hoe nefast hun stellingen wel zijn. Ze ondergraven daarmee, en met hun manipulatieve praktijken, inderdaad de geloofwaardigheid van de oude media.
Vroeg of laat komt al dat gemanipuleer aan de oppervlakte. Zeker als er steevast in één bepaalde politieke richting wordt gemanipuleerd. Wat bij de BBC onmiskenbaar het geval was. De verdienste van Vandermeersch is dat hij met zijn geschriften een open en blote inkijk geeft op de strategische bedenksels waarmee de oude media zich bezighoudt. In hun omhooggevallen zelfgenoegzaamheid en overschatting denken de oude media dat het hun taak is de schoonmoeder van de publieke opinie te zijn.
Tijdens corona was dat om het aantal coronadoden te beperken. Dik mislukt dus. Maar eens ze die macht proeven, laten ze die niet meer los. Nu is manipuleren een hoger doel op zich geworden. Met als excuus de strijd voor gendervrouwonvriendelijkheid, tegen het opbranden van de aarde, tegen de bestrijding van moordende kalifaatmoslims, voor het uitsluiten van Zwarte Piet en voor de onderdrukking van vrouwen met vormverhullende gordijnen.
Een strategie die de hele VRT intussen ook heeft geïnfecteerd.
Progamma’s van de nieuwsdienst worden niet meer gemaakt om de werkelijkheid te rapporteren. Ze worden gemaakt met het doel de publieke opinie in een bepaalde richting te manipuleren. Van pluralisme gesproken. Wat niet binnen dat journalistieke doel past, wordt uitgesloten, verdoemd, uitgescholden, genegeerd of zelfs open ben bloot bestreden. “Mogen critici van de coronapolitiek een forum krijgen?” Een vraag die zelfs publiek op de VRT werd behandeld. In afwezigheid van die critici. De weinig pluralistische conclusie was: inderdaad! Hoewel intussen blijkt dat zowat alle kritiek op de coronamaatregelen gefundeerd en correct was. Maar voor de hoeders van de hogere waarheid is dat van geen tel. Nog maar zowat een maand geleden bestond Bart Schols het op TV te komen liegen dat de coronacijfers aan’t stijgen waren toen in september 2020 Lieven Annemans in zijn programma vertelde dat ze niet stegen. In afwezigheid – alweer – van Annemans zelf werd de gelukkige professor afgeschilderd als een onwetenschappelijke leugenaar. Dat uit het rapport van Sciensano die week bleek dat de cijfers helemaal niet aan’t stijgen waren, is voor de VRT van geen tel. Het hoger doel moet hooggehouden worden. Met name om ervoor te zorgen dat er geen coronabesmettingen meer zijn. Nu er geen besmettingen meer zijn bestaat het hoger doel er in coronareputatie van de VRT hoog te houden.
Een moeilijke oefening want intussen is het duidelijk dat de VRT in precies hetzelfde bedje ziek is als de BBC. Ook bij de VRT werd een filmpje van een toespraak van Trump verknipt tot zijn woorden verkeerd en agressief overkwamen. Ook bij de VRT krijgen critici van de gendervrouwonvriendelijkheid, het klimaatalarm, de kalifaatmoslims en de coronacritici nauwelijks een kans. Ook bij de VRT wordt duchtig gesproken over een onbestaande “genocide” in Gaza.
Weliswaar is er één geruststelling. Hoe meer onderwerpen dergelijke zenders manipuleren, hoe meer mensen ze tegen zich in het harnas jagen. Na de coronacritici, de klimaatcritici, de kalifaatcritici, en de critici tegen genderhysterie, nu ook de Joden en de vrienden van Israël.
En zo groeit bij elk gemanipuleerd onderwerp de groep mensen die inziet dat bij de eerstvolgende besparingsronde de VRT geprivatiseerd moet worden. Voor geen hond meer kijkt naar die leugenpers en die hele boîte geen eurocent meer waard is.
Overigens, van Tim Pauwels mogen we dat niet zeggen, “leugenpers”. Want dat zou te veel refereren naar de nazi’s die dat woord ook gebruikten. Wel, mijn goede vriend Tim, dat zal mij worst wezen. Want de nazi’s gebruikten ook het woord “worst” en het zal u niet lukken om daarom onze sauciskes af te pakken.
