De onverzettelijke De Wever, de Russische miljarden en de zenuwslopende vraag: kan Europa zich dit permitteren?
Het Europese debat over de inzet van de geblokkeerde Russische tegoeden wordt almaar feller, en België staat steeds meer geïsoleerd. Premier Bart De Wever houdt voet bij stuk: de miljarden die bij Euroclear vastzitten, mogen niet dienen als onderpand voor een megakrediet aan Oekraïne zolang de risico’s niet tot het absolute minimum zijn herleid. Die houding zorgt voor frustratie bij Europese leiders, die België verwijten de complete operatie te vertragen.
Om het kluwen te begrijpen, moet eerst duidelijk zijn wat Euroclear is.
Euroclear is een van ’s werelds grootste financiële afwikkelingshuizen, een cruciale schakel in het ‘post-trade’-verkeer: het verwerkt transacties van obligaties en aandelen, bewaart effecten, beheert tegoeden en zorgt dat internationale geldstromen veilig en ordelijk verlopen. Het is geen bank, maar een neutrale infrastructuurspeler — een soort “centrale zenuw” van de mondiale effectenmarkt. Wanneer daar honderden miljarden worden geblokkeerd, zoals de Russische staatsreserves sinds 2022, zit de rest van de financiële wereld automatisch mee te kijken.
België aarzelt, Europa wil doorzetten
De Europese Commissie wil de interestopbrengsten én mogelijk een deel van het kapitaal van die Russische tegoeden gebruiken om Oekraïne ongeveer 140 miljard euro te lenen voor wederopbouw. Volgens De Wever is dat een pad vol juridische valkuilen. In zijn brief aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen herhaalde hij dat het gebruik van Russische staatsmiddelen een potentiële schending van internationaal recht vormt en het vertrouwen in Europese financiële stabiliteit dreigt te ondermijnen.
Zijn argument: zelfs al noemt de EU de operatie geen confiscatie, andere landen zullen het wel zo zien — en handelen alsof hun eigen reserves in de toekomst even hard kunnen worden aangesproken. De vraag die hij impliciet stelt: kan een financieel centrum geloofwaardig blijven als het politieke beslissingen uitvoert die de neutrale status aantasten?
Diplomaten geven toe dat zijn argumenten steek houden, maar het geduld raakt op. “Welke garanties wil hij? Nulrisico bestaat niet”, klinkt het in Europese kringen. Op sociale media krijgt België ondertussen kritiek omdat het jaarlijks ongeveer een miljard euro belasting int op de Russische tegoeden — geld dat overigens wordt doorgestort naar Oekraïne.
De internationale druk neemt toe
Zolang de Commissie geen formele teksten publiceert, blijft België op de rem staan. Andere lidstaten kijken minder terughoudend naar de risico’s. Zweden vindt het “hoog tijd” dat de lening wordt geactiveerd. Hoge Buitenlandvertegenwoordiger Kaja Kallas toont begrip voor België, maar benadrukt dat alle lidstaten bereid zijn de risico’s gezamenlijk te dragen.
Volgens De Wever heeft tot nu toe alleen Duitsland expliciet garanties geboden. Bondskanselier Merz steunt het gebruik van Russische tegoeden, al erkent hij dat De Wever “goeie argumenten” heeft. Maar hij voegt er onmiddellijk aan toe dat die argumenten elders ook bekend zijn — en dat de urgentie om Oekraïne te financieren groter is dan de theoretische risicoanalyse.
Eurocommissaris Dombrovskis is duidelijker dan ooit: de omvang van de benodigde hulp is zo groot dat het Russische geld de enige realistische optie is zonder extra druk op nationale begrotingen.
Robin Hood met diplomatiek risico
De Wever vergelijkt de operatie met Robin Hood: “Je steelt voor de armen, maar je steelt wel.” De symboliek dat Rusland zelf betaalt voor de verwoesting die het veroorzaakt heeft, scoort goed in de Europese communicatie. Maar volgens de Nationale Bank, Euroclear en delen van de ECB is dit meer dan politieke beeldvorming. Als de operatie door financiële markten wordt geïnterpreteerd als confiscatie, raakt dat rechtstreeks aan de Europese geloofwaardigheid.
De Europese Centrale Bank heeft daarom volgens The Financial Times geweigerd rugdekking te geven. ECB-functionarissen noemen het voorstel zelfs “in strijd met het mandaat” van de Commissie.
Financiële experts die de politieke risico’s kleiner inschatten, herinneren eraan dat de Europese markten in 2022 nauwelijks schokten toen de tegoeden geblokkeerd werden. Toen werd dat geïnterpreteerd als een daad van Europese daadkracht — niet als een precedent van onteigening.
En de rest van de wereld kijkt mee
Niet alleen in Europa wordt geobserveerd. Thaise, Indiase en Latijns-Amerikaanse persbureaus volgen het dossier op de voet, zeker nu de Amerikaanse president Trump openlijk aangeeft dat hij de Russische tegoeden liefst ziet verschuiven naar Amerikaanse controle, om dan via Amerikaanse bedrijven Oekraïne te helpen herbouwen.
Die geopolitieke twist maakt de situatie extra precair. Mocht Washington erin slagen het geld naar zich toe te trekken, dan verliest de EU zowel politieke controle als financiële hefboom. De vraag die in internationale analyses terugkomt:
kan Europa het zich veroorloven om nu getalmd te hebben, om daarna toch zelf te moeten betalen?
In essentie: een botsing van principes en realpolitik
België staat niet alleen omdat de argumenten van De Wever slecht zijn — integendeel. Hij verdedigt het principe dat juridische zekerheid en financiële neutraliteit niet selectief kunnen worden toegepast. Maar Europa staat onder immense druk om Oekraïne sneller en efficiënter te financieren.
De vraag is dus niet langer wie inhoudelijk gelijk heeft, maar welke kost Europa bereid is te dragen:
- de kost van juridisch en financieel risico,
of - de kost van geopolitische inertie.
In die tweestrijd blijft België voorlopig het enige land dat weigert het morele comfort van de groep boven de structurele stabiliteit van het financiële systeem te zetten. Dat maakt de irritatie begrijpelijk — maar de onzekerheid minstens even groot.
(Foto: Philip Reynaers/Photo News)
