Wie met enige nostalgie terugdenkt aan de energiecrisis van 2022, heeft vermoedelijk óf een heel slecht geheugen óf destijds bijzonder veel verwarmingspremies gekregen. Gas en elektriciteit werden peperduur, de overheid strooide met miljarden aan steun en plots wist iedere Belg wat een megawattuur was. Een kennis die tot dan toe alleen nuttig was als je op café heel dringend een gesprek wilde beëindigen.
Vier jaar later begint het opnieuw verdacht veel op die periode te lijken. Gas wordt duurder, stookolie is fors in prijs gestegen en aan de pomp krijg je tegenwoordig haast de neiging om eerst even bij de bank te informeren of je kredietlijn nog voldoende ruimte heeft. Alleen ontbreekt er deze keer één ingrediënt: de overheid die met haar portefeuille komt aanlopen.
Volgens De Tijd moeten we daar komende winter namelijk niet te hard op rekenen. Tijdens de vorige energiecrisis werden miljarden uitgegeven aan verwarmingscheques, kortingen en andere maatregelen. Een herhaling daarvan “zit er niet in”. De overheid moet tegenwoordig immers zelf besparen.
En zo komen we bij een van de mooiere economische principes van België: wanneer jij geen geld meer hebt omdat alles duurder wordt, heeft de overheid helaas ook geen geld meer om je te helpen omdat alles duurder wordt.
Bijna 1.900 euro voor gas
De cijfers zijn nochtans niet van het soort waarbij je denkt: ach, we draaien de thermostaat wel een halve graad lager.
Wie vandaag een nieuw aardgascontract afsluit, kijkt volgens De Tijd tegen een gemiddelde jaarafrekening van 1.898 euro aan. Dat is ruim 650 euro meer dan begin dit jaar en meteen het hoogste niveau in drieënhalf jaar. Bovendien verwarmt meer dan zes op de tien Vlamingen nog altijd met aardgas. We spreken dus niet over drie koppige gepensioneerden die weigeren hun oude gaskachel buiten te gooien, maar over een behoorlijk groot deel van Vlaanderen.
Wie dacht slim te zijn omdat hij geen gas heeft, hoeft overigens niet meteen een overwinningsdansje naast zijn mazoutketel te doen. Een bestelling van 2.000 liter stookolie kost inmiddels maximaal 3.076 euro. Begin dit jaar was dat nog 1.459 euro. Verschil: 1.617 euro.
Voor hetzelfde product. In hetzelfde jaar. Je krijgt er voor alle duidelijkheid geen tweede ketel, weekendje Durbuy of gratis massage bij.
Het gevolg laat zich raden: stookoliehandelaren merken volgens De Tijd dat mensen minder bestellingen dan normaal. Niet omdat de Vlaming plots collectief ontdekt heeft dat vijftien graden in de woonkamer eigenlijk heerlijk Scandinavisch is, maar omdat meer dan drieduizend euro neertellen om een tank te vullen voor nogal wat gezinnen geen impulsaankoop is.
Autorijden wordt ondertussen ook gezellig
En dan hebben we nog de pomp. Benzine staat op het hoogste niveau sinds de vorige energiecrisis in 2022. Diesel kost inmiddels 2,47 euro per liter, amper verwijderd van de historische recordprijs van 2,489 euro.
Wie dus 's morgens met zijn diesel naar het werk rijdt om geld te verdienen waarmee hij 's avonds zijn huis kan verwarmen, heeft zowaar een bijzonder efficiënt systeem gevonden om zijn loon weer af te geven.
De oorzaken zijn voor een groot deel internationaal. De crisis in het Midden-Oosten en de verstoring van de scheepvaart door de Straat van Hormuz wegen zwaar op olie en vloeibaar gas. Daarnaast zorgt het Russische exportverbod op diesel voor extra krapte op de markt.
Daar kan de gemiddelde Vlaming uiteraard bijzonder weinig aan veranderen. Je kunt 's avonds eens streng naar de Straat van Hormuz kijken op Google Maps, maar da’s ook al.
En dan moet de winter nog beginnen
Nog leuker: de Europese gasvoorraden zijn momenteel gemiddeld voor 69 procent gevuld. Dat is volgens De Tijd het laagste niveau in jaren en zelfs minder dan in het najaar van 2021, toen de vorige energiecrisis zich begon te ontwikkelen. Van bevoorradingsproblemen in België wordt voorlopig niet uitgegaan. Niemand beweert dus dat we straks met vier man rond één waxinelichtje moeten zitten.
Het probleem is de prijs.
Professor internationale energiepolitiek Thijs Van de Graaf vat de situatie bijzonder geruststellend samen in ‘De Tijd’: “Er mag werkelijk niéts tegenzitten.” Altijd fijn om zoiets te horen vlak voor de winter.
Want wordt het koud, dan stijgt de vraag. Waait het weinig, dan wordt minder windenergie geproduceerd en is meer gas nodig om elektriciteit op te wekken. Daarbovenop komen de geopolitieke spanningen en het risico op verstoringen van de Europese energie-infrastructuur.
Kort samengevat: het liefst hebben we komende winter zacht weer, veel wind, rust in het Midden-Oosten, geen problemen met Rusland en verder ook geen verrassingen. Moet lukken.
Ook de energieleveranciers beginnen zenuwachtig te worden
De Vlaamse Nutsregulator kijkt ondertussen niet alleen naar de consument, maar ook naar de leveranciers zelf. Tijdens de energiecrisis van 2021 en 2022 gingen in Europa tientallen energiebedrijven over de kop. In Vlaanderen verdwenen onder meer de Vlaamse Energieleverancier en Watz.
De regulator wil daarom met leveranciers bekijken of hun financiële positie sterk genoeg is voor een nieuwe periode van hoge prijzen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar hun cashpositie en naar een mogelijke toename van het aantal klanten dat zijn rekening niet meer kan betalen.
En daar wordt het interessant. Want hoge energieprijzen zijn één probleem. Hoge energieprijzen bij honderdduizenden gezinnen die hun voorschotfactuur steeds moeilijker kunnen ophoesten, worden uiteindelijk ook een probleem voor het bedrijf dat die factuur verstuurt. Het is een economische versie van domino. Alleen zijn de dominosteentjes facturen van 300 euro.
Geen nieuwe cheque in de brievenbus
Tijdens de vorige energiecrisis koos de overheid voor massale ondersteuning. Achteraf bleek een deel daarvan te ruim en onvoldoende gericht op gezinnen die de steun werkelijk nodig hadden.
Dat feestje wordt daarom vermoedelijk niet herhaald. Overheden zitten nu zelf in besparingsmodus en behalve een voorstel van de MR om de accijnzen aan de pomp te temperen, beweegt er politiek voorlopig weinig.
De oplossing die wél wordt genoemd? Minder verbruiken. Van de Graaf vindt een nieuwe campagne om gezinnen en bedrijven tot energiebesparing aan te zetten gerechtvaardigd. Voor consumenten en ondernemingen rest er volgens hem deze winter immers weinig anders dan zo zuinig mogelijk te zijn.
En daarmee is de cirkel rond. Vier jaar geleden kregen we energiepremies, verwarmingscheques, btw-maatregelen en een halve telefoonboek aan steunmaatregelen. Nu gas opnieuw richting 1.900 euro per jaar gaat, 2.000 liter mazout meer dan 3.000 euro kost en diesel tegen zijn historische record aanschurkt, ziet het antwoord er voorlopig iets budgetvriendelijker uit: doe een dikke trui aan.
Het goede nieuws is dat die na aankoop jarenlang meegaat.
