Tussen de N-VA en het koningshuis is er sinds de regeringsvorming van 2014 een overeenkomst. Het is een stilzwijgend verbond dat de partij het grof geschut tegen de monarchie zou opbergen: geen oproep om de rol van de vorst te herleiden tot een puur ceremoniële en geen lastige vragen meer over de dotaties. In ruil zou koning Filip zich onthouden van politieke uitspraken à la “omfloerst separatisme”, zoals zijn vader Albert ooit een openlijke aanval op de partij lanceerde.
Tot 2014, zolang ze in de oppositie zaten, was de monarchie nochtans een belangrijk thema voor de N-VA. Sterkhouder Theo Francken bijvoorbeeld maakte er een sport van om in het parlement zeer kritisch uit de hoek te komen.
Dans met de duivel
Wouter Verschelden beschrijft in zijn nieuwste boek De dans met de duivel hoe Filip en toenmalig kabinetschef Frans Van Daele samen ook een strategie van “firewall“ uittekenden. In tegenstelling tot Albert II maken zij een onderscheid tussen het 'democratische' N-VA en het 'gevaarlijke' Vlaams Belang. De monarchie ziet het als opdracht om die muur tussen beide partijen ook zo sterk mogelijk te houden.
Verschelden: “In overleg met zijn toenmalige kabinetschef Frans van Daele was zijn (Filip) analyse: de manier waarop koning Albert en diens invloedrijke kabinetschef Jacques van Ypersele omgingen met de N-VA, door hen als de vijand te behandelen, was volledig verkeerd en archaïsch. Er dreigde een veel gevaarlijker fenomeen: dat de N-VA en Vlaams Belang in één kamp gedreven zouden worden en één blok zouden vormen.”
Hun ideale scenario is dat N-VA zo veel mogelijk in de macht wordt betrokken en zo ook vanzelf gematigder wordt. Dat is ook wat zij doorheen de jaren tot tevredenheid van Laken zien gebeuren.
Gevaarlijk
Verschelden: “Die Engelstalige term voor een soort schutskring plakte het paleis er zelf op. De N-VA moest in het Belgische politieke systeem blijven en geïsoleerd worden van het Vlaams Belang. Dat verklaart waarom koning Filip al vóór de verkiezingen van 2014 alle oppositiepartijen ontving, inclusief de N-VA, wat onder Albert quasi nooit gebeurde. In de drie formaties onder zijn koningschap deed koning Filip er alles aan om De Wever mee te laten regeren. Die aanpak is vrij succesvol gebleken.”
De strategie van Laken heeft wel een nadeel: aangezien steeds meer kiezers van N-VA dat spelletje van Laken doorhebben, switchen ze van N-VA naar Vlaams Belang. De strategie van Filip kan maar (blijven) slagen als N-VA groot genoeg blijft.
