Wie wint en wie verliest als Arizona valt?
Niemand wil ze, zeggen alle partijvoorzitters om beurten, en juist daarom zouden ze er kunnen komen: nieuwe verkiezingen. Het ontslag van Bart De Wever ligt in beraad bij de koning, Vooruit en MR staan met getrokken messen tegenover elkaar en de partijen beginnen campagneplannen te maken, voor het geval dat. Vier op de tien Vlamingen vinden vervroegde verkiezingen zelfs wenselijk, zo bleek uit ‘De Stem van Vlaanderen’. Laten we hen even hun zin geven en het scenario doordenken: de onderhandelingen springen definitief af, de regering valt en jij moet opnieuw naar het stemhokje. Wat dan?
Een kerstcadeau met een handtekening onderaan
Vanzelf gaat dat niet. Na het ontslag van een regering kan de koning de Kamer pas ontbinden als een volstrekte meerderheid van de Kamerleden daarmee instemt. De partijen moeten dus zelf op de knop drukken, met hun naam erbij, en wie dat doet, krijgt in de campagne meteen de vraag waarom. Daarna volgen de verkiezingen binnen veertig dagen. Wordt de Kamer half november ontbonden, dan kies jij ergens tussen Sinterklaas en Kerstmis een nieuw parlement, met campagneaffiches naast de kerstverlichting en debatten tussen twee familiefeesten in. Het zou de eerste keer zijn sinds de gelijkschakeling van de verkiezingen in 2014 dat de federale stembusgang weer loskomt van de Vlaamse, want de regering-Diependaele blijft gewoon zitten.
Intussen tikt de klok. Een regering in lopende zaken kan geen volwaardige nieuwe begroting opstellen, dus draait de staat op voorlopige twaalfden. En België staat niet bekend om zijn snelle regeringsformaties: na de verkiezingen van juni 2024 duurde het acht maanden voor Arizona er stond. Vicepremier Maxime Prévot rekende al voor dat een aanslepende impasse het te zoeken bedrag doet oplopen van tien naar twaalf of dertien miljard euro. Met een begrotingstekort van ruim vijf procent, het grootste van de eurozone, en een schuld die boven de 110 procent klimt, kijken ook de kredietbeoordelaars mee. Elke maand zonder regering is een maand waarin de rekening groeit. En die rekening heeft maar één bestemmeling: jij en wij.
De winnaar die niet hoeft te regeren
Kijk je naar de jongste ‘Grote Peiling’ van september, dan weet je wie er nu al champagne mag inslaan. Vlaams Belang staat in Vlaanderen op 27,8 procent, het hoogste peil sinds de vorige verkiezingen, terwijl N-VA terugvalt van 25,6 naar 23 procent. Voor het eerst zou de partij van Tom Van Grieken ook federaal met voorsprong de grootste van Vlaanderen worden, met een campagne die zichzelf schrijft: drie jaar lang beloofde De Wever orde op zaken te stellen, en hij kreeg zelfs zijn eigen begroting niet rond. De slogan ‘Wie gelooft hem nog?’ hangt al aan de muur.
Aan de andere kant van de taalgrens gebeurt het omgekeerde. In Wallonië klimt de PS van 22 naar 29 procent en de PTB naar 18,9 procent. In Brussel is de PTB met 23,3 procent de grootste partij. Wie het optelt, ziet twee landsdelen die nog nadrukkelijker in een andere richting stemmen: een Vlaanderen dat naar rechts en de Vlaams-nationalisten schuift, en een Franstalig België dat zich links verzamelt. De uiterste partijen aan beide kanten hoeven niets te doen behalve toekijken, en dat doen ze met zichtbaar genoegen.
MR: de gok van de campagnemachine
De grootste verliezer op papier is Georges-Louis Bouchez. Zijn MR zakt in Wallonië van 28,2 naar 20,3 procent. De partij die zich in 2024 als grote winnaar aandiende, staat nu te boek als het gezicht van een besparingsbeleid waartegen het Franstalige ongenoegen zich richt.
Bouchez gelooft in zijn talent als campagnevoerder en het verhaal ligt klaar: de MR heeft je behoed voor nieuwe belastingen. In een land waar velen zich kapot belast voelen, kan dat werken. Alleen valt de regering dan op de weigering om de rijksten iets extra te laten bijdragen. Dat ligt in Franstalig België veel gevoeliger dan in Vlaanderen, omdat de MR daar op rechts geen concurrent heeft. PS en PTB zullen die weigering er elke dag van de campagne inwrijven.
Het risico gaat verder dan zetels. Wie zijn koppositie verliest, kan in een volgende regering worden ingeruild. En de mogelijke vervanger staat al op de drempel: de PS. Bij Vooruit zouden ze daar niet om rouwen, want met Paul Magnette naast zich staat Conner Rousseau niet langer alleen tegenover vier rechtse partners. Ook bij Les Engagés vloeien geen tranen, want van de liberale vriendschap die Arizona ooit droeg, schiet na twee jaar weinig meer over.
De Wever: de premier die bewijst wat hij altijd zei
Voor De Wever is het scenario een paradox. Hij is de premier die het gekibbel niet kan beslechten, en dat kost hem kiezers. Tegelijk is hij de Vlaams-nationalist die al dertig jaar beweert dat België niet werkt, en nu levert hij het bewijs vanuit de Wetstraat 16.
In de wandelgangen klinkt het daarom dat een mislukking hem niet eens zo slecht uitkomt en dat een volgende regering met de regionalistische PS sneller tot een staatshervorming komt dan een met de belgicistische MR. De Wever zei zelf al dat de federale regering nog één saneringsronde aankan en dat de volgende een institutionele wordt.
Alleen moet je dan wel de verkiezingen overleven. N-VA weet uit eigen ervaring wat er gebeurt met een partij die een regering laat vallen: in december 2018 trok ze zich terug uit de regering-Michel over het Marrakeshpact, en in mei 2019 verloor ze bijna een kwart van haar kiezers, grotendeels aan Vlaams Belang.
Wie de zwartepiet krijgt, wordt zelden beloond. Belandt die bij Vooruit, dan kan N-VA een klassieke strijd tussen links en rechts voeren, het comfortabelste terrein voor De Wever. Belandt hij bij de MR, dan kan hij de onwerkbaarheid van België uitspelen, maar riskeert hij het verwijt dat hij zelf te veel belastingen wilde slikken. En met Vlaams Belang voor zich wordt de vraag die N-VA al jaren ontwijkt onontkoombaar: als de twee Vlaams-nationalistische partijen samen een meerderheid halen, hoe lang houdt het cordon sanitaire dan nog stand?
CD&V en Vooruit: verantwoordelijk of onzichtbaar
Sammy Mahdi zal zich in een campagne voorstellen als de redelijke stem die het land niet voor een paar honderd miljoen euro de afgrond in wilde duwen. CD&V houdt in de peiling stand op 13,3 procent, en dat is in deze politieke storm al een prestatie.
Het gevaar is dat niemand een partij hoort die vooral zegt dat ze tegen ruzie is, terwijl N-VA, Vooruit en MR elkaar de schuld toeschuiven. Vooruit heeft een verhaal: de weigering om blind te besparen op zieken en gepensioneerden terwijl de vermogenden buiten schot blijven. Maar met 12,9 procent bouwt de partij geen golf op. Rousseau loopt het risico dat zijn kiezers hem gelijk geven en toch naar PVDA overlopen, dat in Vlaanderen op tien procent staat en geen enkel compromis hoeft te verdedigen.
Laat de kiezer beslissen?
Je kunt het ook anders bekijken. Een regering die twee jaar op rij geen begroting rond krijgt, heeft haar mandaat verbruikt, en het is in een democratie geen ramp om de kiezer opnieuw te laten oordelen. Peilingen zijn geen uitslagen, campagnes kunnen kantelen en het is best mogelijk dat de kiezer de vijf partijen een duidelijkere opdracht geeft dan ze nu van elkaar krijgen.
Wie vindt dat de politiek de bevolking niet mag ontzien om haar eigen onmacht te verbergen, heeft een punt: als de partijen niet samen kunnen besturen, waarom zouden ze dan nog eens twee jaar moeten doen alsof?
Alleen lost een stembusgang het probleem niet op. Hij vergroot het misschien alleen maar.
Dus?
Met de huidige cijfers kiest Vlaanderen rechts en nationalistisch, Franstalig België links, en moeten de winnaars van beide kanten samen een land besturen dat ze in tegengestelde richtingen willen sturen. De formatie die volgt, duurt maanden, het gat in de begroting groeit en de besparingen die nu te zwaar heten, worden nog zwaarder.
De partijen die winnen, zijn precies die partijen die nooit een begroting moeten maken. De partijen die verliezen, zijn degenen die het geprobeerd hebben. En de enige die zeker verliest, is de burger die tussen de kerstinkopen een nieuw parlement mag kiezen en in de lente de factuur van het oude ontvangt.
Laat de kiezer beslissen?
Je kan het ook anders bekijken. Een regering die twee jaar op rij geen begroting rond krijgt, heeft haar mandaat verbruikt, en het is in een democratie geen ramp om de kiezer opnieuw te laten oordelen. Peilingen zijn geen uitslagen, campagnes kunnen kantelen, en het is best mogelijk dat de kiezer de vijf partijen een duidelijkere opdracht geeft dan ze nu van elkaar krijgen. Wie vindt dat de politiek de bevolking niet mag ontzien om haar eigen onmacht te verbergen, heeft een punt: als de partijen niet samen kunnen besturen, waarom zouden ze dat dan nog eens twee jaar moeten doen alsof?
Alleen lost een stembusgang het probleem niet op, hij vergroot het alleen maar.
Dus?
Met de huidige cijfers kiest Vlaanderen rechts en nationalistisch, Franstalig België links, en moeten de winnaars van beide kanten samen een land besturen dat ze in tegengestelde richting willen sturen. De formatie die volgt, duurt maanden, het gat in de begroting groeit, en de besparingen die nu te zwaar heten, worden nog zwaarder. De partijen die winnen, zijn precies die partijen die nooit een begroting moeten maken. De partijen die verliezen, zijn degene die het geprobeerd hebben. En de enige die zeker verliest, is de burger die tussen de kerstinkopen een nieuw parlement mag kiezen en in de lente de factuur van het oude ontvangt.
(Foto: P-magazine)
