De een zijn dood, de ander zijn brood: 5,4 miljoen euro per dag? Laat maar komen. Terwijl automobilisten de hogere olieprijs meteen aan de pomp voelen, zouden oliebedrijven volgens Greenpeace miljarden aan extra marges opstrijken. De milieuorganisatie spreekt van ‘oorlogswinsten’.
Terwijl wij, ‘gewone mensen’, bij iedere tankbeurt dieper in onze portemonnee moeten tasten, zouden oliebedrijven in Europa sinds maart 35,9 miljard euro aan overwinsten hebben opgestreken. In België alleen al gaat het volgens Greenpeace om 1,26 miljard euro. De oorlog is ver van ons bed, de rekening ligt hier. En ergens in de fossiele industrie rinkelt de kassa.
Overwinsten
Volgens een studie van Greenpeace hebben oliebedrijven in de Europese Unie tussen 1 maart en 19 oktober 2026 naar schatting 35,9 miljard euro aan overwinsten geboekt. In België zou het om 1,26 miljard euro gaan, gemiddeld 5,4 miljoen euro per dag. Dat zijn geen bedragen uit de gepubliceerde kwartaalresultaten van de bedrijven, maar ramingen op basis van een theoretische berekening van de milieuorganisatie. De cijfers zijn dus geen onafhankelijk vastgestelde nettowinsten, al schetsen ze wel een beeld van de marges die tijdens de energiecrisis zouden zijn ontstaan.
Greenpeace noemt ze zonder veel omwegen ‘oorlogswinsten’. Sinds de oorlog met Iran de internationale oliemarkt door elkaar schudde, zijn de prijzen fors gestegen. Die hogere kosten worden voor de consument zichtbaar aan de pomp. Volgens Greenpeace zijn de productie- en andere vaste kosten van de oliebedrijven echter veel minder sterk gestegen. De hogere marktprijzen zouden daardoor ruimte hebben geboden om de marges te vergroten.
De gewone automobilist heeft weinig onderhandelingsmacht tegenover die economische logica. Wie naar het werk moet, de kinderen moet ophalen of voor zijn beroep afhankelijk is van een wagen, kan de tank niet zomaar overslaan omdat de internationale politiek ontspoort. De prijs verschijnt op het display, de betaalkaart gaat door de lezer en de rekening verdwijnt in het huishoudbudget. De oliemaatschappij hoeft daarvoor geen enkele klant persoonlijk te overtuigen. De markt doet het werk.
België tankt zich naar de top
Ons land blijkt volgens de Greenpeace-studie opvallend goed vertegenwoordigd in de Europese rangschikking. België staat zesde voor de totale geraamde overwinsten, met 1,26 miljard euro. Alleen Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje en Polen zouden hoger uitkomen. Dat zijn allemaal landen met meer inwoners dan België. Ons aandeel in de Europese overwinsten bedraagt volgens de studie 3,5 procent, tegenover een bevolkingsaandeel van 2,6 procent.
Per liter wordt het nog pijnlijker. Voor diesel raamt Greenpeace de extra marge in België op 25 cent per liter. Alleen Zweden, Spanje en Slovenië zouden hoger uitkomen. Bij benzine gaat het om 15,1 cent per liter, waarmee België vierde staat, na Denemarken, Duitsland en Spanje.
Op Europees niveau bestaat de geraamde 35,9 miljard euro uit 28,2 miljard euro aan overwinsten op diesel en 7,7 miljard euro op benzine. Diesel vertegenwoordigt daarmee veruit het grootste deel van het bedrag. De cijfers hebben betrekking op de periode van 1 maart tot en met 19 oktober 2026, niet op een volledig kalenderjaar.
De oorlog als jackpot
Greenpeace wijst onder meer naar grote spelers als TotalEnergies en ExxonMobil, die raffinaderijen uitbaten in de Antwerpse haven. De bedrijven bevinden zich in een sector die de gevolgen van geopolitieke instabiliteit niet alleen moet opvangen, maar er onder bepaalde marktomstandigheden ook financieel voordeel uit kan halen.
Een uitzonderlijke winst is uiteraard niet automatisch een strafbaar feit. Je kunt perfect binnen de wettelijke lijnen blijven en toch profiteren van omstandigheden die miljoenen mensen in de problemen brengen. De interessantere vraag is dan ook niet of dat crimineel is, maar hoeveel crisiswinst een samenleving aanvaardbaar vindt.
Een belasting op de jackpot
Greenpeace wil dat de Europese Commissie en de lidstaten een extra belasting invoeren op de overwinsten van olie- en gasbedrijven. De redenering is eenvoudig: uitzonderlijke opbrengsten die voortkomen uit een crisis mogen volgens de organisatie niet uitsluitend bij de aandeelhouders belanden. Ze moeten ook bijdragen aan de bescherming van gezinnen en de financiering van de energietransitie.
Een aantal Europese ministers van Financiën, onder meer uit Duitsland, Spanje, Italië, Portugal, Oostenrijk en Polen, heeft eerder al gepleit voor een Europese overwinstbelasting op fossiele winsten. De Europese Commissie neemt zelf geen initiatief voor een gezamenlijk systeem, maar laat de lidstaten ruimte om maatregelen op eigen niveau te nemen.
België kent het principe. De regering-De Croo voerde tussen januari 2022 en december 2023 al een overwinstbelasting in nadat de energieprijzen door de Russische invasie van Oekraïne fors waren gestegen. Een nieuwe maatregel zou dus geen onontgonnen terrein zijn, al blijven de precieze afbakening van overwinsten, de berekening ervan en de juridische vorm belangrijke discussiepunten.
Een belasting is bovendien geen wondermiddel. Ze maakt de markt niet plots eerlijk en garandeert niet automatisch dat iedere euro bij de getroffen gezinnen terechtkomt. Daarvoor zijn duidelijke regels, controle en een transparante bestemming van de inkomsten nodig. Hoe dan ook blijft het moeilijk uit te leggen waarom de samenleving de gevolgen van een energiecrisis moet opvangen, terwijl uitzonderlijke opbrengsten in de fossiele sector buiten schot zouden blijven.
De vervuiler betaalt. Behalve wanneer hij verdient?
De industrie zal terecht wijzen op de grilligheid van internationale prijzen, de risico’s van raffinage en de kosten van haar activiteiten. Niet elke prijsstijging is bewijs van misbruik, en een raming van Greenpeace is geen rechterlijk oordeel. Dat neemt niet weg dat de verhouding tussen de lasten voor gezinnen en de mogelijke extra opbrengsten van oliebedrijven een politieke keuze op tafel legt.
Dus
De automobilist kan voorlopig weinig anders dan betalen. De politiek kan wel beslissen of uitzonderlijke crisiswinsten gewoon bij de bedrijven blijven, of een deel ervan terugvloeit naar de samenleving die de rekening voorgeschoteld krijgt. Want als de markt de winst privatiseert en de gevolgen collectief maakt, is dat geen natuurwet. Het is een keuze.
