We hebben goed nieuws en slecht nieuws. Het goede nieuws is dat Europa na de energiecrisis van 2022 zijn les heeft geleerd. We zijn veel minder afhankelijk van Russisch gas, hebben onze leveranciers gediversifieerd, halen LNG uit alle hoeken van de wereld en verbruiken inmiddels zelfs 18 procent minder gas dan vier jaar geleden. Het slechte nieuws is dat de Europese gasprijs ondertussen opnieuw boven de 100 euro per megawattuur is geschoten en miljoenen Belgen met een variabel contract vanaf november een nieuwe prijsstijging mogen verwachten. Maar voor de rest loopt het plan uitstekend.
Volgens verschillende energie-experten kunnen de variabele gastariefcomponenten vanaf 1 november ongeveer een kwart stijgen. De definitieve tarieffiches van de leveranciers verschijnen pas op 1 november, maar de indexcijfers waarop hun prijsformules gebaseerd zijn, laten weinig ruimte voor een vrolijke verrassing.
Dat betekent overigens niet dat morgen plots ieders volledige gasfactuur 23 procent hoger wordt. Bij een variabel contract wordt de energieprijs aangepast volgens een indexeringsformule en ook die verschilt van contract tot contract. Sommige producten volgen de markt maandelijks, andere per kwartaal en nog andere gebruiken spotprijzen. Wie precies wil weten wanneer de pret zijn eigen factuur bereikt, moet dus even de tariefkaart van zijn contract erbij halen.
Dat het duurder wordt, is ondertussen nauwelijks nog een verrassing. Eind februari kostte Europees aardgas op de TTF-markt nog ongeveer 32 euro per megawattuur. Deze week tikte de prijs voor het eerst sinds 2022 opnieuw 100 euro aan. In acht maanden tijd is gas dus ongeveer drie keer zo duur geworden.
En daarmee zijn we weer op een plek beland waarvan Europa vier jaar geleden ongeveer had gezworen dat we er nooit meer terecht zouden komen. Na de Russische inval in Oekraïne bleek namelijk dat het misschien niet de meest briljante energiestrategie ooit was om een flink deel van je gasvoorziening afhankelijk te maken van één land waarmee je politieke relatie ongeveer even stabiel was als een huwelijk in Temptation Island. Rusland draaide de gaskraan dicht, Europa ging in paniek op zoek naar alternatieven en de gasprijs schoot in 2022 op sommige momenten zelfs boven 300 euro per megawattuur.
Dat laatste is belangrijk: we zitten vandaag dus nog lang niet op het absolute waanzinniveau van toen. Maar 100 euro is wel opnieuw het hoogste niveau sinds december 2022. En vooral de snelheid waarmee we daar geraakt zijn, is indrukwekkend op een manier waarop je liever niet onder de indruk bent.
Van Poetin naar LNG-tankers
Europa heeft sinds 2022 namelijk wel degelijk veel veranderd. Het aandeel Russisch gas werd fors teruggedrongen, er kwam extra capaciteit om vloeibaar aardgas (LNG) binnen te halen en gas wordt tegenwoordig bij veel meer leveranciers gekocht. Volgens Europees Energiecommissaris Dan Jørgensen gebruikt Europa bovendien 18 procent minder gas dan in 2022. We staan er dus objectief beter voor dan tijdens de vorige crisis.
Alleen hebben we daarmee onze afhankelijkheid van energie niet afgeschaft. We hebben ze vooral internationaler gemaakt. LNG komt per schip en wordt op een wereldmarkt verkocht. Europa moet dus concurreren met andere kopers, onder meer in Azië. Zolang er genoeg schepen, gas en rustige zeeroutes zijn, werkt dat uitstekend. Wanneer het Midden-Oosten besluit om opnieuw het Midden-Oosten te zijn, wordt het iets spannender.
De oorlog rond Iran heeft de doorvaart door de Straat van Hormuz zwaar verstoord. Daardoor werd ongeveer 20 procent van de wereldwijde LNG-uitvoer uit Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten geraakt. Dat gas was weliswaar grotendeels bestemd voor Azië, maar Aziatische kopers moeten vervolgens ergens anders gaan winkelen. En toevallig staan wij aan dezelfde kassa.
Plots wordt een tanker met vloeibaar gas dus ongeveer de energiewereldversie van het laatste pak toiletpapier tijdens corona. Of toch ongeveer: wie het meeste biedt, maakt de grootste kans.
En onze voorraadkast zit ook niet bepaald vol
Daar komt nog een tweede probleem bij. Europa begint de winter met zijn gasopslagplaatsen voor ongeveer 75 procent gevuld. Vorig jaar was dat op hetzelfde moment ongeveer 83 procent en zitten we nu zelfs op het laagste niveau voor deze tijd van het jaar sinds 2011. Dat betekent niet dat we volgende week zonder gas vallen. Het betekent wel dat we minder reserve hebben wanneer het koud wordt.
En vanaf hier mag Frank Deboosere zich bij wijze van spreken bij de Europese energieraad melden. Een zachte winter? Minder verwarming nodig, minder gas uit de voorraden en minder druk om tegen eender welke prijs extra LNG-tankers naar Europa te lokken. Een strenge winter? Meer verbruik, sneller slinkende voorraden en Europa mag samen met Azië beginnen bieden op beschikbare ladingen.
We hebben dus miljarden geïnvesteerd in energiezekerheid en een deel van het winterplan blijft uiteindelijk: hopen dat het niet te hard vriest.
Vast of variabel?
Voor Belgische gezinnen wordt het ondertussen vooral de vraag wat ze met hun energiecontract moeten doen. Thans lijkt een vast contract het meest verstandige. Dat klinkt opmerkelijk, want nog niet zo lang geleden was variabel vaak aantrekkelijker. Maar de markt is in enkele weken tijd zo snel gestegen dat de verhouding veranderd is.
Een vast contract is natuurlijk geen magische machine die goedkoop gas maakt. De huidige hoge marktprijzen zitten ook daar inmiddels in verwerkt. Je koopt vooral zekerheid: wanneer gas deze winter nog veel duurder wordt, blijft jouw energieprijs staan.
Daalt de markt plots spectaculair, dan zit je in België gelukkig ook niet voor eeuwig aan dat contract vast. Een consument kan van leverancier of contract veranderen. Sinds oktober zijn bovendien de regels rond welkomstkortingen aangepast, waardoor het risico kleiner is dat je een volledige korting kwijt bent wanneer je vroeger vertrekt.
Vergelijken blijft sowieso verstandig. De Vlaamse Nutsregulator publiceert daarvoor de geschatte jaarprijzen van beschikbare gascontracten, want zelfs in dezelfde markt kunnen de verschillen tussen leveranciers behoorlijk oplopen.
En dan is er natuurlijk nog de klassieke energietip die bij iedere crisis opnieuw uit de kast wordt gehaald: zet de thermostaat een graad lager. Dat klinkt als zo'n advies waarbij iemand die in een uitstekend geïsoleerd kantoor zit aan iemand in een huis uit het jaar kruik uitlegt dat hij gewoon een dikkere trui moet aantrekken, maar er zit wel degelijk iets achter. Volgens de gebruikelijke vuistregel kan één graad lager ongeveer 5 tot 7 procent op de energie voor verwarming besparen. De Europese Commissie spreekt zelfs over ongeveer 7 procent. Hoeveel het werkelijk is, hangt uiteraard af van je woning, isolatie, verwarmingssysteem en stookgedrag.
Alleen blijft het ergens geestig. Vier jaar na de grootste Europese energiecrisis in decennia hebben we nieuwe LNG-terminals, nieuwe leveranciers, nieuwe pijpleidingen, minder Russisch gas, minder gasverbruik, Europese noodplannen, strategische voorraden en ministers die vergaderen over energiezekerheid.
En wanneer de gasprijs vervolgens opnieuw boven 100 euro schiet, komt een deel van het praktische advies voor de burger nog altijd neer op: zet de chauffage wat lager. Misschien ligt daar wel de beste samenvatting van de Europese energietransitie. We zijn inmiddels veel beter voorbereid op de volgende gascrisis. We moeten alleen hopen op een zachte winter.
