‘t Zijn Gentse Feesten, maar het lijken ook wel Gentse boksdagen. Sociale media lopen vol met filmpjes van vechtpartijen, mensen die geschopt worden terwijl ze op de grond liggen en omstaanders die vooral hun smartphone bovenhalen in plaats van tussen te komen.
Volgens De Morgen ligt de verklaring bij een cocktail van hitte, alcohol, grote mensenmassa's en een verstoorde serotoninehuishouding door ‘t klimaat. Voeg daar nog wat slaaptekort aan toe en je hebt volgens experts de ideale voedingsbodem voor agressie.
Allemaal waar. Maar ook allemaal onvolledig. Want wie de filmpjes bekijkt die de voorbije dagen massaal gedeeld werden, stelt zich onvermijdelijk nog een andere vraag. Een vraag die in heel wat media zorgvuldig vermeden vermeden wordt. Waarom zie je in zoveel van die filmpjes een opvallend gelijkaardig profiel van daders?
Dat is geen oproep om mensen te stigmatiseren. Integendeel. Maar een patroon benoemen is niet hetzelfde als een volledige bevolkingsgroep veroordelen.
De olifant in de kamer
Stel dat je tien filmpjes bekijkt en je merkt telkens opnieuw eenzelfde profiel bij de agressors. Dan kun je daar twee dingen mee doen. Je kunt doen alsof je het niet ziet. Of je kunt erkennen dat mensen die filmpjes óók zien en zich daar vragen bij stellen.
Precies daar wringt vandaag het schoentje. Steeds meer mensen hebben het gevoel dat ze met hun eigen ogen iets waarnemen waar in de klassieke media niet over gesproken mag worden. En dat zorgt voor frustratie.
Niet omdat iedereen op zoek is naar een zondebok, maar omdat mensen verwachten dat journalisten de werkelijkheid beschrijven zoals ze zich aandient.
Een patroon benoemen is geen veroordeling
Daar loopt het debat vandaag vaak helemaal mis.
Zodra iemand opmerkt dat daders in verschillende filmpjes een gelijkaardig profiel hebben, volgt al snel het verwijt dat hij een hele gemeenschap stigmatiseert.
Maar dat is een valse tegenstelling. Als de meeste bankovervallers mannen zijn, betekent dat niet dat alle mannen bankovervallers zijn.
Als jongeren vaker betrokken zijn bij caféruzies dan tachtigers, betekent dat niet dat alle jongeren gewelddadig zijn.
En als bepaalde groepen oververtegenwoordigd zijn in straatgeweld, dan betekent dat evenmin dat je miljoenen mensen over dezelfde kam mag scheren.
Een statistische of visuele vaststelling is geen moreel oordeel.
Hitte slaat niet selectief toe
Dat alcohol agressie kan uitlokken, hoeft niemand uit te leggen. Wie ooit rond drie uur 's nachts een uitgaansbuurt heeft bezocht, weet dat de sfeer dan sneller kan omslaan.
Ook hitte, slaaptekort en een massa volk kunnen spanningen verhogen. Maar die factoren gelden voor iedereen. Het was even warm voor de witte man, als voor de onwitte man. Iedereen liep door dezelfde straten. Iedereen dronk uit dezelfde bekers. Iedereen stond in dezelfde mensenzee.
Dat maakt de algemene verklaringen niet fout, maar wel onvolledig wanneer er daarnaast nog andere patronen zichtbaar zijn.
Net daarom groeit het wantrouwen
Misschien is dat wel het grootste probleem. Niet de vechtpartijen zelf, maar het gevoel dat bepaalde vragen niet meer gesteld mogen worden. Wanneer mensen op sociale media beelden zien van donkere relschoppers en vervolgens in de krant alleen lezen over oorzaken als hittegolven, serotonine en alcohol, ontstaat bij sommigen de indruk dat een deel van het verhaal bewust wordt weggelaten.
Of dat gevoel terecht is, doet bijna niet meer ter zake. Het is een voedingsbodem voor wantrouwen tegenover de media. En dat wantrouwen los je niet op door nog harder te zwijgen over wat mensen zelf denken waar te nemen.
Journalistiek begint met benoemen
Goede journalistiek hoeft niemand te stigmatiseren. Ze hoeft geen ganse bevolkingsgroep weg te zetten als dader. Maar ze hoeft de werkelijkheid ook niet glad te strijken uit angst dat iemand aanstoot neemt. Wie een zichtbaar patroon benoemt, veroordeelt daarmee niet automatisch iedereen die op dat patroon lijkt. Dat onderscheid zouden we stilaan opnieuw moeten durven maken. Want uiteindelijk verwachten lezers geen politiek correcte verklaringen.
En dan nog iets: als beleidsmensen en media het probleem niet durven benoemen, hoe kan het dan ooit opgelost worden?
